تحلیل مقاله « جنگ و زندگی روزمره : خاورمیانه و امریکا ؛ یک بررسی رسانه محور » توسط SID

بر اساس گزارش مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی، بررسی مقاله با موضوع جنگ و زندگی روزمره نشان می دهد که تحلیل تفاوت ها و شباهت های ادراک فرهنگی در خاورمیانه و آمریکا، بستری برای طرح پرسش های اساسی درباره پیامدهای روانی و اجتماعی جنگ فراهم می سازد.

به گزارش روابط عمومی مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی (SID)، جنگ تنها در میدان نبرد جریان ندارد؛ بلکه سایه‌اش بر زندگی روزمره مردم نیز گسترده است و نحوه فکر، احساس و ارتباط آنان را شکل می‌دهد. در این میان، رسانه‌ها به‌عنوان پلتفرم‌های کلیدی با بازنمایی مداوم جنگ، در شکل‌دهی به این واقعیت نقش اساسی دارند و مرز میان «زندگی عادی» و «جنگ» را کمرنگ می‌سازند. عادی شدن خشونت، درگیری و جنگ، نه تنها بر روحیه و روان جامعه تأثیر می‌گذارد، بلکه روابط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن جامعه را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.

در این تحلیل با بررسی مقاله‌ی «جنگ و زندگی روزمره: خاورمیانه و امریکا؛ یک بررسی رسانه محور» پدیده‌ی جنگ از منظر فرهنگی و تأثیر آن بر زندگی روزمره، با تمرکز ویژه بر نقش رسانه‌ها در شکل‌دهی به ادراکات و تجربیات مرتبط با جنگ در خاورمیانه و آمریکا به‌عنوان محور اصلی مقاله مطرح می‌گردد. این مقاله که در نشریه‌ی تحقیقات فرهنگی ایران چاپ شده است، یک پژوهش کیفی بوده که توسط امین پروین و سیدعبدالامیر نبوی نوشته شده است. فرض اصلی نویسنده در این مقاله چنین است: «جنگ به عنوان مفهومی فرهنگی در جوامع خاورمیانه (با تأکید بر ایران) همچون کلیتی بر زندگی مردم سایه انداخته، به نحوی که به بخشی از زندگی روزمره آنها تبدیل شده است. در مقابل «ضد جنگ» در جوامع غربی (با تأکید اصلی بر جامعه امریکا)، در همین وضعیت و موقعیت قرار دارد.» (پروین، امین و نبوی، سیدعبدالامیر، 1389: 113)

این مقاله از ترکیبی از دیدگاه‌های نظریه‌پردازان برجسته مانند مارکس، وبر، فوکو و دیگران بهره می‌برد تا چارچوبی چندوجهی برای تحلیل پدیده جنگ و تأثیرات آن فراهم سازد. این رویکرد نشان دهنده‌ی تلاش نویسندگان برای بررسی ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی جنگ است. در این مقاله با اشاره به این نکته که چگونه جنگ به بخشی عادی از زندگی روزمره در خاورمیانه تبدیل شده است، دو سؤال اصلی مطرح می‌گردد:

1. چرا جنگ به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره در خاورمیانه بدل گشته است؟

2. دلایل کمرنگ‌تر بودن جنبش‌های ضدجنگ در خاورمیانه در مقایسه با کشورهای غربی چیست؟

یافته‌های به‌دست آمده از تحلیل این مقاله به شرح زیر است:

- نقش رسانه در عادی‌سازی جنگ: مقاله نشان می‌دهد که چگونه پوشش رسانه‌ای جنگ، چه در خاورمیانه و چه در آمریکا، به عادی‌سازی خشونت و درگیری کمک می‌کند. این عادی‌سازی می‌تواند از طریق تکرار تصاویر جنگی، تمرکز بر روایت‌های خاص و ادغام اخبار جنگ با سایر جنبه‌های زندگی روزمره صورت پذیرد.

- تفاوت ادراکات جنگ در خاورمیانه و آمریکا: با وجود تمرکز رسانه‌ای مشترک، مقاله به تفاوت‌های احتمالی در نحوه تجربه و درک جنگ در این دو منطقه اشاره دارد. این تفاوت‌ها می‌تواند ناشی از تجربیات تاریخی متفاوت، سطوح مختلف تأثیرپذیری مستقیم از جنگ و فشارهای سیاسی و اجتماعی متفاوت باشد.

- چرایی تبدیل جنگ به بخشی از زندگی روزمره در خاورمیانه: مقاله به‌دنبال پاسخ به این سؤال است که چرا در خاورمیانه، جنگ نه‌تنها یک رویداد سیاسی، بلکه به بخشی از بافت زندگی روزمره تبدیل شده است. این امر می‌تواند به‌دلیل تداوم درگیری‌ها، تأثیرات بلندمدت جنگ بر ساختارهای اجتماعی و اقتصادی و حتی تأثیرات روانی ناشی از زندگی در محیط‌های پرتنش باشد.

- کمرنگ بودن جنبش‌های ضدجنگ در خاورمیانه: مقاله به بررسی دلایل احتمالی ضعف یا کمرنگ بودن جنبش‌های ضدجنگ در خاورمیانه نسبت به غرب می‌پردازد. این دلایل می‌تواند شامل سرکوب سیاسی، عدم وجود فضاهای مدنی کافی برای سازماندهی، تمرکز بر بقا و نیازهای اولیه و یا حتی وجود روایت‌های ملی‌گرایانه و حمایتی از درگیری‌ها باشد.

در پایان، این مقاله با بیان جنگ و ضدجنگ در زندگی روزمره، به این نتیجه می‌رسد که پس از حادثه‌ی 11 سپتامبر، جنگ به‌عنوان واکنش عقلانی و هدف‌محور نظام سرمایه‌داری آمریکا در برابر تهدید به نمادهای غربی شکل گرفت و به خاورمیانه صادر شد. نویسنده با تکیه بر نظریات وبر و زیمل، این واکنش را حاصل منطق محاسبه‌گر و عقلانیت صوری غرب می‌داند که منجربه شکل‌گیری جنگی بلندمدت شده است.

در نتیجه، جنگ در خاورمیانه برخاسته از منطق سرمایه‌داری آمریکاست و به پدیده‌ای فرهنگی در زندگی روزمره مردم منطقه، به‌ویژه ایران، تبدیل شده است. در حالی‌که در جوامع خاورمیانه مقاومت مؤثری در برابر آن شکل نگرفته است، در غرب همان فرهنگی که جنگ را تولید کرده، زمینه‌ساز مقاومت و نقد آن نیز شده است.