همایش منطقه ای ژئوماتیک
سال:1388 | دوره:1 |تعداد مقالات:30

راهیابی و یا بعبارت دیگر پیمودن مسیر از یک مبدا مشخص به یک مقصد معین، یکی از اصلی ترین فعالیتهای است که افراد در طول روز با آن مواجه می باشند. عموما، افراد برای رسیدن به یک مقصد ناآشنا در محیط شهری، روشهای مختلفی چون بکارگیری نقشه-های موجود از محیط، استفاده از علایم متوالی مسیر یا ارتباط با دیگر ناوبران را اتخاذ می کنند. در این میان کارآترین روش راهیابی انسان در یک محیط جدید، استفاده از شاخصهای مکانی محلی، شناخته شده است. راهیابی شاخص مبنا برپایه وجود شاخصهای راهیابی در نقاطی از مسیر است که ناوبر در آن نقاط نیاز به کمک دارد.اگرچه شاخصهای راهیابی جزء مهمی در ناوبری بشمار می روند و استفاده از آنها در انجام عمل راهیابی موثر شناخته شده است، بندرت درون سیستمهای ناوبری کنونی بکار برده می شوند. این تحقیق با هدف به خدمت گیری شاخص های مکانی برای تسهیل راهیابی افراد در یک محیط شهری، ازطریق ایجاد نقشه ناوبری شاخص مبنا به بررسی ویژگی های شاخصهای راهیابی با توجه به کاربری سیستم و شرایط موجود پرداخته و بصورت اتوماتیک شاخصهای راهیابی را استخراج می نماید. سپس با معرفی دستورالعمل مناسب به تهیه نقشه راهیابی شاخص مبنا می پردازد.

بررسی های متعدد در مورد شهر های ایران نشان می دهد که مطالعه شهرها بدون بررسی شبکه معابر و نظام حمل و نقل آنها میسر نمی باشد و همواره ویژگی ها و موانع رشد و توسعه و روش های بهسازی این شبکه بایستی مدنظر قرار گیرد چرا چون برای دسترسی و بهره مندی از هر یک از کاربری های شهری نیازمند وجود یک شبکه معابر مناسب و منظم و دارای ارتباط معنادار با دیگر اجزای شهر است . شهر یک مجموعه پویا و در حال رشد است و این رشد ارتباط تنگاتنگی با جهات توسعه و موانعی است که شبکه های دسترسی یک شهر با آن روبرو است شهر اسلامشهر نیز بدلیل قرار گرفتن د رمنطقه تهران و نزدیکی به شهر تهران شبکه معابر و حمل و نقل آن به تهران متصل است و از روابط معناداری برخوردار است. لذا یکی از ابزار هایی که می تواند مسیر این مطالعه را هموار نماید عکس های هوایی و تصاویر ماهواره ای است که می تواند یک دید کلی و گسترده از شهر اسلامشهر را بدست داده و بررسی شهر را بعد از پژوهش های میدانی کامل نماید.

بطور کلی تغییرات سطح آب زیرزمینی در بیشتر دشتهای کشور با افت سطح آب مواجه بوده و در برخی از دشتها حالت تعادل و یا بالا آمدگی سطح آب وجود دارد در واقع در استان کم آبی مانند یزد، پایداری آبخوانها در برابر کاهش ریزشهای جوی و خشکسالی بویژه در سالهای اخیر متفاوت بوده بگونه ای که شاهد وضعیت بحرانی افت شدید سفره ها بوده ایم. منطقه مورد مطالعه (زیر حوزه آبریز یزد- اردکان) جزیی از حوزه آبریز کویر سیاه کوه بوده که بین طولهای 53o و 45’ و 54o و 50’ و عرضهای شمالی 31o و 150’ و 32o و 30’ تقریبا در مرکز استان یزد واقع شده است. در این مطالعه با استفاده ازمنابع اطلاعاتی شامل مختصات چاه ها(x.y) ، ارتفاع مطلق سطح آب به متر (Z.E)، عمق سطح آب از نقطه نشانه به متر (ZD) و نرم افزار های Arc view و Excle در دوره ده ساله (83-1373) نقشه های هم عمق و تراز و همچنین مقایسه تغییرات سطح آب زیر زمینی دشت مذکور تهیه شده است.

در عصر کنونی، با توجه به گسترش چشم گیر جمعیت در محدوده کلان شهرها و شهرهای بزرگ، ارایه خدمات حمل و نقل یکی از مهم ترین مسایلی است که می بایست به آن توجه خاص داشت. استفاده از تونل های زیر زمینی شهری به منظور جابجایی مسافرین می تواند به عنوان یکی از راهبردهای اساسی در امر حمل و نقل مطرح گردد و استفاده ازسیستم قطار شهری یا مترو از مهمترین انواع آن می باشد.لذا، یکی از شاخص ترین پروژه های کاربردی مطرح در سطح جامعه عمرانی امروزی، نحوه اجرای پروژه قطار شهری یا مترو می باشد که مسلما مهندسی نقشه برداری در اجرای این پروژه از جایگاه ویژه ای برخوردار است. به عبارت دیگر، در اجرای پروژه قطار شهری استفاده از تکنیک های نقشه برداری از ابتدا تا زمان بهره برداری پروژه لاجرم بوده و این شاخه مهندسی یکی از کاربردی ترین شاخه ها در اجرای این پروژه می باشد. لیکن از آنجا که در طی مقالات و سخنرانی های مختلف به بحث تئوریک پیرامون کاربرد این شاخه مهندسی در اجرای پروژه قطار شهری یا مترو پرداخته شده ولی مسایل مطرح شده از حیث اجرایی ملموس نمی باشد، تصمیم گرفته تا در طی ارایه این مقاله ضمن ارایه مفاهیم تئوری و استانداردهای موجود در روند نقشه برداری پروژه قطار شهری، نسبت به ارایه نتایج عملیاتی حاصل از اجرای استانداردها بپردازیم. به عبارت دیگر، از آنجا که نظارت عالیه نقشه برداری خط دوی قطار شهری تبریز را بر عهده داشته ایم، به طور خلاصه و در طی این مقاله به ارایه چگونگی روند اجرایی نقشه برداری در این پروژه خواهیم پرداخت. مسایلی از قبیل نحوه ایجاد شبکه نقاط ماندگار به منظور هدایت طرح هندسی در زیر زمین و نحوه نقشه برداری مسیر در سطح زمین و همچنین نقشه برداری بزرگ مقیاس از نقاط مهم نظیر ایستگاهها و هواکش های میان تونلی و محل های دپو پارکینگ، از جمله مواردی است که در این مقاله مورد بحث قرار خواهد گرفت.در نهایت، سعی خواهیم نمود تا با مرور کلی بر اصول نقشه برداری کاربردی در اجرای پروژه قطار شهری یا مترو، نمونه ای از عملیات انجام شده را مورد بررسی قرار داده و نتایج بدست آمده را ارایه نماییم.

امروزه نرم افزارهای متعددی برای تحلیل سیستم های اطلاعات جغرافیایی ارایه شده اند. مشکل این نرم افزارها پیچیدگی و عدم مهارت افراد با کار آن ها می باشد. در این مقاله بدین منظور نرم افزاری ارایه می شود که بتواند تا حدودی مشکل این علاقه مندان به GIS را برطرف نماید. این نرم افزار اصولا برای متخصصان محیط زیست و زیست شناسی کاربرد داشته، هر چند که علاقه مندان در دیگر رشته ها هم می توانند از آن بهره برند.روش تحقیق این پژوهش، اسنادی بوده و سعی شده، جدا از استفاده از منابع موجود و راهنماهای تعبیه شده در نرم افزار، نمونه های پژوهش هایی که از این نرم افزار استفاده نموده اند، مورد بررسی قرار بگیرد.نرم افزار  DIVA-GISیک برنامه کامپیوتری رایگان برای نقشه کشی و تحلیل داده های فضایی است. این نرم افزار برای تحلیل توزیع ارگانیسم ها به منظور مشخص کردن توزیع صفات جغرافیایی و اکولوژیکی تهیه شده است. همچنین به توزیع جغرافیایی گونه ها می پردازد. نرم افزار توسط موسسه منابع ژنتیکی گیاهی بین الملل(IPGRI)  و موزه حیوانات مهره دار برکلی، مرکز بین المللی سیب زمینی، فائو و وزارت کشاورزی امریکا توسعه یافته است. از ویژگی های این نرم افزار حجم کم و دانلود رایگان آن می باشد،.DIVA-GIS  به کسانی که به هر دلیلی امکان استفاده از نرم افزار های GIS را ندارند (همچون عدم دانش در این باره یا گرانی نرم افزار و ...) کمک می کند. فرمت هایی که توسط این نرم افزار مورد استفاده قرار می گیرند، shp، grd،tif ، jpg،sid ، arc می باشد.

خطواره عبارت از طرحها یا الگوهای خطی هستند که نشان دهنده ساختارهای زمین شناسی می باشند که در مسایل زمین شناسی، زلزله شناسی و اکتشاف نفت از اهمیت برخوردارند. در این بررسی از تصاویر ماهواره Landsat و روش های تفسیراستفاده از ترکیب باندی، فیلترینگ و Root Enhancement به منظور شناسایی خطواره ها استفاده شده است. منطقه مورد بررسی در شمال دزفول واقع شده است و سپس نتایج به صورت نقشه و رزدیاگرام نشان داده شده است.

 اشکال تراوتنی که تحت فرآیند مورفوژنتیک پدید می آیند حاصل عملیات رسوب گذاری و تا حدودی فرسایشی می باشند.این نهشته ها در منطقه تخت سلیمان، نتیجه فعالیت چشمه های تراورتنی فعال یا غیرفعال بوده که منطقه وسیعی از جنوب و جنوب غرب تخت سلیمان را پوشانده است. به رغم مطالعات گسترده معدنی در این منطقه به لحاظ اکتشاف طلا، سرب و روی،اما تاکنون هیچگونه اطلاعات دقیق و مدونی از موقعیت، وسعت و ویژگی اشکال تراوتنی منطقه که قابل استفاده در سیستمهای اطلاعاتی (نظیر (GIS باشد تهیه نشده است. لذا هدف از این مقاله، شناسایی گستره آهکی- تراورتنی در منطقه تخت سلیمان می باشد. برای این منظور از نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی، DEM و از داده های ماهواره ای بهره گرفته شد که در این پژوهش از تصویر ماهواره ای SPOT با دقت 5 متر و ASTER با دقت 15 متر و همچنین بررسی های میدانی استفاده شده است. لازم به ذکر است که کلیه مراحل آماده سازی لایه های اطلاعاتی نقشه ای در محیط GIS، نرم افزار ArcGIS و آماده سازی، پردازش و تحلیل داده های ماهواره ای در نرم افزار  Geomanticaصورت گرفته است.

 پروژه ایستگاه متروی استاد معین (B4) یکی از ایستگاههای مترو در حال احداث از خط 4 متروی تهران می باشد که عملیات ساخت آن به روش زیر زمینی روسی (شمع و ریب) از شهریور 87 توسط شرکت بلند پایه آغاز شده است. در احداث ایستگاههای متروی تهران به دلیل عدم امکان مسدود ساختن خیابانهای پرترافیک شهر همچون خیابان آزادی از روش روسی استفاده می شود. در این روش ابتدا یک تونل پیشرو در محور اصلی تونل حفر شده و سپس با احداث گالری های آدم رو سنگکی شکل، تاقهای قوسی در دل خاک حفاری و بتن ریزی می گردد تا بدین ترتیب سازه نگهبان بخشهای مختلف ایستگاه ایجاد و سپس سازه اصلی در زیر آن ساخته شود. نقشه برداری و هدایت هندسی چنین سازه هایی که بدلیل پایدار نگهداشتن خاک بناچار در ابعاد بسیار کوچک در عمق خاک اجرا می گردند نیاز به بکار گیری روش خاص داشته و کیفیت و سرعت آن نقش بسیار در تعیین کننده در موفقیت پروژه دارد. برای هدایت تاقهای قوسی شکل با دهنه 19 متر از شابلون گذاری و نصب لیزر دیستومات در تاقچه هایی که در طرفین ریب در امتداد ریب حفاری می گردند استفاده می شود. در این مقاله سعی شده است به شرح نقشه برداری زیر زمینی در ساخت سازه های نگهبان ایستگاه متروی در حال احداث استاد معین با توجه به شرایط خاص موقعیت آن در فضای زیر خیابان آزادی در عمق 10 الی 20 متری زیر مسیرخط یک اتوبوسرانی تندروی تهران پرداخته شود.

توزیع نامتعادل و ناموزون خدمات عمومی شهری ضمن ایجاد نابرابری و ناعدالتی فضایی از عوامل مهم در فشار ترافیکی بر بخش مرکزی شهرها می باشد. شهر زنجان از جمله شهرهایی است که به صورت تک هسته ای رشد کرده و اکثر کاربریهای خدمات شهری در هسته مرکزی و نیمه جنوبی شهر متمرکز شده اند که این امر موجب ناعدالتی در توزیع خدمات شهری و همچنین مراجعات مکرر شهروندان به این مناطق و در نتیجه بالا رفتن حجم ترافیک شده است. در این مقاله با امکان سنجی و نیازسنجی خدمات مورد نیاز در نیمه شمالی شهر، به مکان یابی بهینه این کاربریها به منظور تعادل بخشی به توزیع رفاه اجتماعی و کاهش حجم ترافیک و مراجعات شهروندان به مرکز و نیمه جنوبی شهر با استفاده از قابلیتهای سیستم اطلاعات جغرافیایی پرداخته می شود.

در سالهای اخیر تهی نقشه در سرتاسر گیتی با سرعت زیادی رو به پیشرفت بوده است و احتیاج به تهیه نقشه ها از آنجا ناشی میشود که ممالک مختلف به منظور بهره برداری بیشتر و صحیح تر از منابع طبیعی کشورشان و توسعه زندگی خویش ناگزیرند که بهتر و عمیق تر سرزمینی را که در آن زندگی می کنند، بشناسند و از ثروت طبیعی و منابع اقتصادی به منظور تامین احتیاجات ملی به طور منطقی تری استفاده نمایند.نیاز به یادآوری ندارد که هرگونه بررسی و کاوش که مربوط به زمین باشد، باید قبلا روی نقشه انجام گیرد تا عملیات نظری و کورکورانه به کارهای متکی بر مطالعه که با شناخت کامل منطقه همراه خواهد بود، تبدیل شود. در طرح های عمرانی از قبیل ارتباطات، سدسازی، اکتشاف معادن، کشاورزی، انتقال نیروی برق، نفت رسانی و گازرسانی، به نقشه هایی با مقیاس های گوناگون نیاز خواهد بود، بدین معنی که این نوع پروژه ها در مراحل مختلف به نقشه های متفاوت احتیاج دارند.آموزش های جدید در ارتباط با نقشه برداری با تناقض روبه روست. تناقض خودکفایی در مقابل وابستگی به علم، وسایل و تجهیزات کشورهای جهان اول و پیشرفته، تناقض با گذشته مان را بازگویی می کند، زمانی که ایرانی حرف اول را در اکثر علوم بیان می کرد، لذا لازم می باشد تا با علوم روز دنیا آشنا بوده تا در آینده بتوانیم جایگاه خود را در جهان بیابیم، همچنان که در بسیاری از علوم به چنین مهمی دست یافته ایم. با معرفی تعریف دقیق از نقشه برداری و انواع و هدف از آن، تاریخچه آن در ایران و سایر موارد ذکر گردیده در مقاله، با ایجاد نگرش جدید به این علم به شکل اصولی، گامی مهم در زمینه اجرائی و عملی نمودن این علوم که مرتبط با بسیاری از علوم دیگر می باشد، برداریم.

در جوامع مدرن از زمان ابداع وسایل نقلیه موتوری، راهها یکی از ارکان اصلی و شاخص های توسعه اقتصادی بوده اند. دقت در تعیین و طراحی مسیر بهینه در مراحل مقدماتی و همچنین مرحله اجرا و احداث راه موجب کاهش هزینه ها در ساخت و در طول عمر بهره برداری خواهد گردید. یک راه با کیفیت مناسب و دارای مشخصات فنی استاندارد موجب کاهش تصادفات نیز خواهد شد. امروزه تقریبا از هر دو نفر در اروپا یک نفر دارای وسیله نقلیه شخصی می باشد. همچنین حمل و نقل کالا در دهه گذشته حدود 35% در اروپا رشد داشته است.یکی از دغدغه های اصلی در جوامع مدرن و در حال توسعه، ثابت نگه داشتن عملکرد و کارایی شبکه جاده ای و به عبارت دیگر کنترل دقیق بر سطح کیفیت جاده ای می باشد. ازموارد مهم دیگر در شبکه راهها می توان به ایمنی جاده ها اشاره نمود. افزایش وسایل نقلیه و سفرهای درون شهری و برون شهری موجب افزایش در شمار تصادفات جاده ای در سر تا سر جهان مخصوصا در کشور ایران گردیده است.

تعیین توپوگرافی سطح دریا (SST) یکی از مسایل روز در علم ژئودزی می باشد .SST جدایی ژئوئید از سطح متوسط دریاهاست. در این نوشته ضمن نگاهی گذرا به روش های تعیین SST، نتیجه تعیینSST  را به روش ارتفاع سنجی ماهواره ای برای خلیج فارس ارایه می دهیم. در این نوشته از مدل جهانی KMSS04 برای سطح متوسط خلیج فارس و همچنین از مدلهای ژئوپتانسیل EGM96، EGM2008، GRACE و IRG04 استفاده گردیده است. ابتدا پروفیل های طولی و عرضی را برایSST های محاسبه شده از مدلهای ژئوپتانسیل متفاوت ترسیم نموده و به مقایسه نتایج حاصله می پردازیم، سپسSST های سطحی حاصله از تفاضل مدلهای ژئوپتانسیل مذکور و مدلKMSS04  را برای خلیج فارس ترسیم نموده ونهایتا مقایسه نسبی بینSSTهای سطحی انجام می گیرد .

رشد روزافزون تعداد وسایل نقلیه در شبکه معابر شهری و عدم توسعه هماهنگ با زیرساختها و تسهیلات ثابت حمل و نقل شهری باعث افزایش تراکم ترافیک بخصوص در محدوده های مرکزی شهرها می شود. یکی از این تسهیلات ضروری فضاهای توقف وسایل نقلیه ساکن می باشد.عدم توجه به مقوله پارکینگ باعث بروز مشکلاتی در تردد روزانه شهروندان و ایجاد ترافیک، توقف های حاشیه ای و آلودگی شدید هوا شده است. که باید بیش از پیش تلاش بی وقفه و اقدامات لازم و موثر جهت حل این معضل صورت گیرد.مکان یابی صحیح پارکینگهای عمومی باعث کارایی بیشتر آنها و کاهش پارکهای حاشیه ای می شود. اکنون با وجود تراکم ترافیک در مناطق مرکزی کلانشهرهای کشور، انجام یک مکانیابی اصولی جهت پارکینگ های عمومی با روشها و ابزارهای قوی طلب می شود تا از این طریق مسایل و نیازهای مربوط به پارکینگ را مرتفع سازد .در این راستا تحقیق حاضر در رابطه با مکانیابی محلهایی مناسب جهت احداث پارکینگهای عمومی در منطقه 3 شهر کرج انجام شده است که در آن از امکانات توانمند و توابع تحلیلی سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS استفاده گردیده است جهت تخصیص یک محل برای احداث پارکینگ، معیارهای موثر در انتخاب چنین محلی لحاظ شوند

توجه به مساله توزیع مناسب و مکان یابی صحیح مراکز خدمات عمومی از موضوعاتی است که در سالهای اخیر مورد توجه برنامه ریزان کشورهای مختلف قرار گرفته است. یکی از این مراکز خدماتی بیمارستانها هستند که با توجه به نقش بسیار حساس آنها در بحرانهای ناشی از حوادث غیر مترقبه و همچنین کاهش قابل توجه مرگ و میر، ضرورت توزیع مناسب و کافی و همچنین مکان یابی صحیح آنها در جهت دسترسی راحت و آسان به این مراکز بیشتر آشکار می گردد. در این تحقیق ابتدا توزیع فضایی بیمارستانهای منطقه مورد مطالعه در وضع موجود مورد بررسی قرار گرفته و سپس شعاع پوشش و سطوح دسترسی به آنها با استفاده از روش تحلیل شبکه و توابع موجود در GIS ارزیابی شده و مناطق و تعداد افراد تحت پوشش و خارج از شعاع پوشش این مراکز مشخص می شوند و در نهایت با جمع آوری و ارزیابی لایه های موثر در مکان یابی بهینه بیمارستانهای عمومی و استفاده از مدل AHP و منطق فازی(Fuzzy Logic)  برای وزن دهی و ترکیب ابن لایه ها مکان های بهینه برای استقرار این مراکز مشخص می شوند.

پناهگاه های حیات وحش بنا به موقعیـت خود در طبقه بندی IUCN اهداف صرفا حفاظتی نداشته و به درجاتی معین می توان از منابع فیزیکی آنها استفاده نمود، بنابراین این عرصه ها برای حفظ موجودیت خود بیش از هر چیز نیاز به طرح ریزی زیست محیطی دارند (مجنونیان1378). زون بندی سیستمی از مدیریت که با ارزیابی توان اکولوژیک مناطق و زمینه شناخت و حفاظت منابع آنها را تسهیل نموده و اعمال مدیریت مطلوب را بر آنها فراهم می نماید. به طوری که مناطق بر اساس قابلیت و توان خود بهره برداری، مدیریت، احیا و حفاظت می گردند. در این تحقیق توانایی تصاویر ماهواره IRS در فرآیند آمایش سرزمین، تفکیک زونهای اکولوژیک و نهایتا در مدیریت محدوده مورد مطالعه مورد ارزیابی قرار گرفت. در ابتدا با شناسایی منابع زیستی و ارزیابی توان اکولوژیک منطقه، زونهای اکولوژیک شامل (امن، حفاظتی، تفرج گسترده، بازسازی و احیا) مشخص شد، سپس با مشخص نمودن موقعیت این زونها در منطقه از طریق بازدید میدانی و ثبت اطلاعات با استفاده از دستگاه موقعیت یاب GPS، نقشه واقعیت زمینی منطقه تهیه شد. سپس در بررسی داده های ماهواره ای، هیچ نوع خطای رادیومتری مشاهده نشد. از داده وکتوری راه منطقه بعنوان مبنا جهت تصحیحات هندسی تصاویر رنگی IRS و تصویر پانکروماتیک استفاده و میزان خطای ریشه میانگین مربعات برابر با 0.35 و 0.53 در هر دو تصویر حاصل شد. همچنین جهت بارزسازی بیشتر اطلاعات موجود در تصاویر، تصویر LISS با تصویر پانکروماتیک ادغام شدند. سپس طبقه بندی تصویر در 4 کلاسه و با استفاده از الگوریتم حداکثر احتمال انجام و بررسی تفکیک پذیری طبقات با استفاده از معیار فاصله باتاچاریا و شاخص واگرایی صورت گرفت. بررسی ها نشان داد که تفکیک پذیری کلی طبقات از یکدیگر متوسط بوده اما در این میان کلاسه تفرجی بهتر از سایر کلاسه ها تفکیک شده و بیشترین مقدار تفکیک پذیری را با زون بازسازی و احیا داشت. همچنین نتایج موید این نکته بودندکه تفکیک پذیری تصویر ادغام شده بهتر از تصویر اصلی بود. در پایان صحت کلی ارزیابی 26 درصد و ضریب کاپا برابر 12 درصد بدست آمد.

امروزه شاهد گسترش روزافزون جمعیت و به تبع آن توسعه زیستگاههای دایمی بشر می باشیم. طبیعتا، این توسعه فراگیر صرفا منوط به محل زندگی افراد یک جامعه نمی باشد و لازم است تا به موازات آن، خدمات شهری متناسب با زیستگاه توسعه یافته تکامل پیدا نماید. زمانی که صحبت از تکامل خدمات شهری می گردد، ناگزیر با توسعه طرح اولیه یک محل و تبدیل آن به طرح تفضیل یافته مواجه می گردیم. افزایش و گسترش شبکه خطوط حمل و نقل و ارتباطات، گسترش و تکامل خطوط انتقال نیرو نظیر آب و فاضلاب و برق و مخابرات و گاز و ... و افزایش و به هنگام نمودن بخش خدمات شهری نظیر تفرج گاهها، بیمارستانها، مساجد، ورزشگاهها و اماکن مذهبی و بسیاری از بخشهای خدماتی دیگر، از جمله مواردی است که در طرح توسعه شهری مطرح می باشد و این همه  میسر نمی گردد، مگر با برنامه ریزی دقیق و همسو گرایی بر اساس طراحی کامل و همه جانبه و در راس آن مدیریت کلان شهری.همه امور فوق الذکر دارای پیش نیازی مشترک بوده که بر اساس تجربیات پیشین، می توان این پیش نیاز را دارا بودن نقشه جامعی از وضع موجود و وضع نهایی دانست. به عبارت دیگر، به منظور اجرای توسعه شهری، در گام نخست نیاز به نقشه وضعیت موجود  و پس از طراحی و ارایه طرحهای تفضیلی، نیاز به نقشه وضعیت ایده آل یا نهایی می باشد. از طرف دیگر، تمامی عوامل توسعه دهنده اخیر نیز خود در زمره طرحهای عمرانی بوده که اجرای هر یک به تنهایی نیاز به اجرای هندسه دقیق مطابق با نقشه ها و طرحهای تئوریک دارد. از آنجا که شهرستان اسلامشهر نیز در حال حاضر و نسبت به یک دهه گذشته، از نظر جمعیت با رشد روز افزونی مواجه گردیده است، اجرای روند مناسب در ساماندهی هندسی شهری این شهرستان ضروری می باشد. در طی این مقاله نیز، به نحوه ساماندهی مذکور پرداخته و برای این شهرستان که در حال حاضر و بنا به اظهار نظر مسئولان محترم، ساماندهی مناسبی از حیث نقشه و نقشه برداری ندارد، به ارایه راهکارهای عملی جهت ساماندهی نقشه برداری می پردازیم. مسایلی از قبیل طراحی شبکه نقاط مختصات دار و تهیه نقشه های پوششی از کل شهرستان در سیستم فراگیر جهانی و طراحی سیستم اطلاعات جغرافیایی به عنوان ابزار مدیریتی و سامانه اطلاعاتی، در این مقاله به تفضیل مورد بحث قرار گرفته و در نهایت، مجموعه ای راهبردی جهت نیل به هدف مذکور ارایه خواهد گردید.

برآورد دقیق و صحیح عوامل هواشناسی و آب سنجی حوزه های آبخیز نقش مهمی در مدیریت پایدار ایفا می کند. امروزه با استفاده از نرم افزارهای توانمند سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی می توان محاسبات لازم را با دقت و سرعت بیشتری انجام داد. در این تحقیق به عنوان نمونه مطالعات هواشناسی و هیدرلوژی حوزه آبخیز صح در محیط GIS انجام شد. با استفاده از نقشه های توپوگرافی، سایر لایه های دو بعدی منطقه مورد مطالعه و مدل رقومی ارتفاع مرز حوزه آبخیز بسته شد و در ادامه کلیه عوامل فیزیوگرافی حوزه آبخیز به طور دقیق محاسبه گردید. با استفاده از DEM و گرادیان بارندگی و دمای متوسط مدل رقومی بارندگی و مدل رقومی دمایی و همچنین برای تمام عوامل هواشناسی نظیر تبخیر و رطوبت نیز این مدل ها تهیه شد و عوامل هواشناسی حوزه آبخیز صح محاسبه شد. برآورد عوامل فوق در محیط GIS علاوه بر دقت و سرعت بیشتر امکان ارزیابی و کنترل نتایج را نیز ساده تر کرده است. در این مقاله تجربیات به دست آمده و روش آنجام کار تشریح شده است.

حل مساله مستقیم و معکوس در ژئودزی از مسایل اساسی و مهم بشمار می آید و تاکنون ژئودزین های مختلف، روشها و فرمولهای بسته متفاوتی ارایه داده اند. دو روش عمده در حل مساله مستقیم ژئودزی وجود دارد: (1) فرمول طول کوتاه که با تقریب کروی همراه است و روابط ریاضی در حل مثلث کروی خلاصه میشود. (2) فرمول طول بلند که حل انتگرال بر روی بیضوی را به همراه دارد. چون در روش دوم حل انتگرال بسیار مشکل است بگونه ای در پی حل عددی این انتگرال خواهیم بود. افراد مختلفی من جمله اشمیت، شوبرگ و ... در حل این روش مطالعات زیادی انجام داده اند. در این مقاله بر اساس انتگرال بدست آمده بر روی بیضوی با روشهای عددی این مساله را حل نموده ایم که نتایج قابل توجهی بدست آمده است. بیضوی رفرانس در این تحقیق GRS80 و اصول ریاضی بر اساس انتگرال بیضوی می باشد. مقایسه نتایج بدست آمده در پایان مقاله آورده شده است.

استفاده از علوم مهندسی نقشه برداری در ساخت خطوط مترو که یکی از دقیقترین پروژه های عمرانی جدید و فعال کشور محسوب میشود، در سالهای اخیر پیشرفتهای زیادی داشته است. کاربرد این علم در مطالعات، مسیریابی، هدایت حفاری و ساخت تونل در مراحل حفاظ موقت و لاینینگ از مواردی است که تاکنون بسیار درمورد آن بحث شده است. لیکن استفاده از این علوم در تایید ایمنی حرکت قطارها داخل تونل تاکنون توسط شرکتهای خارجی انجام میشده که هم اکنون این امر در خط چهار متروی تهران توسط کارشناسان داخلی درحال انجام است. این مقاله بااستفاده از برداشتهای انجام شده قسمتی از تونل مسیر فوق حدفاصل ایستگاههای دروازه شمیران و میدان شهدا گردآوری گردیده که دارای شرایط هندسی محدودتری نسبت به بقیه مسیر است. بررسی فاصله بدنه واگن تا دیواره تونل که در این قسمت از مسیر مورد بررسی واقع گردیده، نشان میدهد میانگین داخل زدگی دیواره تونل نسبت به مقطع استاندارد سازه تونل 58 میلیمتر و میانگین بیرون زدگی آن 78 میلیمتر بوده است. همچنین حداکثر داخل زدگی 138 میلیمتر و حداکثر بیرون زدگی 171 میلیمتر بوده است. باتوجه به جهت قوس افقی این محدوده و اعمال شیب عرضی و روش اعمال آن در این محدوده مشکلی جهت تردد قطار ایجاد نخواهد گردید.

بررسی، شناخت و کنترل فرسایش خاک به دلیل نقش بسیار حساس و تاثیرگذار آن در زمینه های مختلف بویژه به منظور محاسبات مهندسی احداث سدهای مخزنی و حفظ عمر مفید تاسیسات آبی، دارای اهمیت و ضرورت ویژه ای است. با توجه به این موضوع، تهیه نقشه میزان فرسایش خاک در حوضه های آبریز منتهی به سدها، گام موثری در انجام اقدامات پیشگیرانه مانند احداث بندهای رسوب گیر می باشد. در این مطالعه با استفاده از تکنیک های GIS و RSو بر اساس مدل تجربی MPSIAC، نقشه نهایی شــدت فرسایش در حوضه آبریز   سد شوریجه سرخس تهیه شده است. بدین منظور از تصاویر ماهواره ای سنجنده TM برای بدست آوردن نقشه های پوشش گیاهی و کاربری اراضی و از GIS برای تلفیق داده ها، تحلیل مدل و تهیه خروجی نقشه ها استفاده شده است. با توجه به نتایج این مطالعه، قابلیت بسیار مهم GIS در راستای مدیریت حوضه های آبریز، بهنگام سازی داده های وارد شده در هر زمان می باشد که بدین ترتیب در صورت هر گونه تغییر در سیمای طبیعی زیر حوضه ها، می توان نتایج جدید تری را اخذ کرد. با این عمل، انجام روش های مبارزه و جلوگیری از هدر رفت خاک، با بینش و شناخت کامل صورت می پذیرد و حصول نتایج واقعی امکان پذیر می گردد.

در این مطالعه با استفاده از روش های سنجش از دور برای مطالعه رفتار و تغییرات برخی از عوامل محیطی قبل و بعد از وقوع زمین لرزه پرداخته شده است. برخی از این عوامل محیطی که رفتار آنها از طریق ماهواره ها قابل سنجش می باشند عبارتند از دمای یونها در بون کره، غلظت بون در یون کره، تغییرات در ارتفاع و سطح زمین و تصاعد برخی گازها در جو، امواج ULF، VLF،ELF  که هر کدام به تفصیل توضیح داده می شوند.بطور تجربی ثابت گردیده است که در مقدار و رفتار هر کدام از المان های فوق چند روز قبل وقوع زمین لرزه آنومالی هایی رخ می دهد و این اختلالات تا چند روز پس از وقوع زمین لرزه های ادامه می یابند. میزان تغییرات در رفتار این المانها بستگی زیادی به نوع و شدت زمین لرزه ها دارد.

در این تحقیق تلاش شده است تا با استفاده از پردازش تصاویر ماهواره ای روشی برای تعیین دمای سطحی مناطق موجود در محدوده طرح جامع شهر اهواز ارایه گردد. بدین منظور پس از انجام عملیات پیش پردازش برروی تصاویر و اصلاح و برطرف کردن اختلالات و اعوجاجات موجود در تصویر، برای تعیین نوع کاربری از روش طبقه بندی نظارت شده استفاده گردید. برای تعیین درجه حرارت سطحی از باند 6 سنجده ETM سال 2002 استفاده گردید. بدین منظور پس از اعمال روابط مربوطه و تصحیحات مربوط به نوع کاربری، نقشه دمایی منطقه تهیه شده و به پنج طبقه کیفی دمایی تقسیم گردید. بر این اساس مشخص گردید که منطقه 8 شهرداری اهواز به دلیل واقع شدن کارخانجات عظیم فولاد خوزستان بالاترین دمای سطحی را به میزان 39 درجه سانتی گراد و منطقه 5 که بالاترین میزان فضای سبز را در بین مناطق هشتگانه دارد پایین ترین میزان درجه حرارت را به میزان 32.7 درجه داراست. با محاسبه دمای کاربری های موجود نیز مشخص شد که کاربری آب و فضای سبز بترتیب به میزان 24.3 و 30.1 کمترین و کاربری صنعتی و بایربترتیب به میزان 39.6 و 38.1 درجه سانتی گراد بالاترین دمای سطحی را دارند. که این بیانگر رابطه مستقیم بین نوع کاربری ومیزان دمای سطحی است.

مدیریت منابع طبیعی و به طور خاص مدیریت جنگل، به دلیل نقش مهم جنگل در برقراری تعادل اکولوژیک در کره زمین، جزء مدیریتهای مهم و تاثیر گذار دردنیا محسوب می گردد. امروزه میزان سطح جنگل به عنوان شاخصی از توسعه یافتگی از درجه اهمیت بالایی برخوردار است و مدیریت صحیح برای حفظ و ارتقا کمیت و کیفیت جنگلها بسیار ضروری است. ماهیت عرصه های طبیعی، خصوصا جنگل به دلیل وسعت زیاد، صعب العبور بودن برخی مناطق و مشکلات تردد به گونه ای است که نیاز به علم سنجش از دور در این بخش بسیار ضروری به نظر می رسد. چرا که سنجش از دور علم و هنر کسب اطلاعات درباره یک شی، پدیده یا منطقه از طریق پردازش و آنالیز داده های اخذ شده بدون تماس مستقیم است. اولین و مهمترین گام مدیریت صحیح جنگل کسب اطلاعات درست و به هنگام از جنگل میباشد که این مهم از طریق علم سنجش از دور در زمان بسیار کوتاه و با هزینه بسیار پایین قابل دست یابی است. جهت بررسی امکان استفاده از تصاویر ماهواره ای در کسب اطلاعات از جنگل تحقیقات بسیاری انجام شده و نتایج قابل قبولی نیز کسب شده است. تعیین تیپ جوامع جنگلی، تعیین مرز و مساحت جنگل، تعیین تراکم و تعداد در هکتار، تعیین حجم و موجودی سرپا، تعیین شاخص سطح برگ، تعیین ارتفاع و قطر توده جنگلی و شناسایی و کنترل آتش سوزی در جنگل، با استفاده از تصاویر ماهواره ای مختلف از جمله ETM،  TM،ASTER، SPOT و تصاویر ماهواره IKONOS از طریق باندهای اصلی و مصنوعی، همچنین باندهای حاصل از تجزیه مولفه های اصلی و ادغام و ارایه نتایج نهایی با استفاده ازروشهای متعدد طبقه بندی از جمله موفقیتهای کسب شده در این زمینه می باشد. با گسترش و پیشرفت علم سنجش از دور خصوصا در زمینه سنجنده های Hyperspectral برآوردهای فوق الذکر در جنگل با دقت و توان بالاتری امکانپذیر خواهد بود. در این مقاله به بررسی نتایج کسب شده و امکان استفاده از این نتایج در بخشهای اجرایی که بیشترین استفاده کننده از این نتایج و روشها خواهند بود پرداخته شده است.

تصمیم گیری ها در مورد کاربری های اراضی در طول دهه های اخیر به صورت پیشرونده ای پیچیده شده اند. از دلایل اصلی این امر می توان به افزایش جمعیت که با افزایش تقاضا و همچنین رشد آگاهی برای استفاده پایدار از زمین و منابع همراه شده است، اشاره نمود. کاهش مداوم زمین های با ارزش منجر به افزایش ناسازگاری در فرآیندهای تصمیم گیری مرتبط با کاربری اراضی می شود، چونکه منافع مختلفی تحت تاثیر این فرآیند قرار دارند و همچنین تقاضاهایی با منافع مختلف و معیارهای ارزیابی مختلف در فرآیند تصمیم گیری بایستی در نظر گرفته شوند. در چنین فرآیندهای تصمیم گیری، همه معیارهای شناسایی شده بر اساس اهمیت نسبی که دارند، وزندهی می شوند. اما هنگامی که تعداد بیشتری از این معیارها در نظر گرفته می شوند، تخصیص وزن به فرآیندی کاملا دشوار تبدیل می شود، مخصوصا در مورد کاربری های اراضی این امر به وضوح صادق است چراکه تحلیل گران، نتایج را باید به صورت نقشه ارایه دهند. بنابراین روشهایی که تنها منجر به استخراج وزنهای معیار بشوند موردنیاز نیستند بلکه روشهای تسریع در فرآیندهای تهیه نقشه و نمایان سازی نتایج کاربری اراضی نیز بایستی در نظر گرفته شوند. هر دوی این موارد را می توان با استفاده از  GISتسهیل نمود. این مقاله با استفاده از ابزارهای GIS، وزنهای معیار را با استفاده از فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استخراج می کند و با استفاده از یک مجموع وزندار از دسته داده های رستری GIS، به تولید نقشه های ارزیابی کاربری اراضی می پردازد که از آنها می توان در مکانیابی های مختلف GIS، بهره برد.

تصاویر ماهواه ای با ایجاد یک دید وسیع و کلی امکان مطالعه سریع و کامل مناطق مختلف را به خوبی فراهم می کنند. در این پژوهش چین خوردگی مزرعه با استفاده از تکنیک سنجش از دور مورد بررسی قرار گرفته است. این چین خوردگی در زون زمین ساختی سنندج-سیرجان و در مجاورت زون ارومیه-دختر قرار دارد. در نقشه ها چین خوردگی مزرعه تحت عنوان یک ناودیس معرفی شده است. اما در مطالعات سنجش از دور وجود یک ناودیس و یک تاقدیس در محل این چین خوردگی قطعی شد. ناودیس مذکور در جنوب چین خوردگی قرار گرفته و محور آن در زیر آبرفت های عهد حاضر پنهان است. شکل بسته یک تاقدیس نیز در شمال ناودیس مزرعه در تصاویر ماهواره ای دیده می شود. محور این تاقدیس در داخل شیل های آلبین قرار گرفته است. یال شمالی تاقدیس به وسیله یک راندگی بریده شده است. اثر این راندگی در هسته تاقدیس به صورت یک کلیپ آهکی بر روی شیل های آلبین بر جای مانده است.

اینجانب بعد از سال ها، کمبود یک دستورالعمل واحد و علمی در مورد نقشه برداری زیرزمینی بویژه مترو را احساس کرده، و به تدوین مجموعه قوانین و استانداردهایی که حاصل تجربیات و مشقت های بنده و همکاران بوده در قالب یک مقاله اقدام نمودم، لیکن دراین مقاله برمطالعه، بررسی، پژوهش و ارایه مطلب دراین خصوص به عنوان یک دستورالعمل نقشه برداری تمرکز شده. مواردی که دراین مقاله ذکر شده، بطور مختصر عبارتند از:1- بررسی شبکه مختصاتی2- روش کار در فازهای کاری.3- توجه به هندسه اجرایی تونل و مسیر آن.4- ارایه موضوعات و روابط ریاضی5- توجه به استانداردهای نقشه برداری و تولید شبکه، رو و زیرزمین.6- روشهای اجرایی و ادوات مورد استفاده در حال حاضر و بررسی آن.7- ارایه راهکار برای مواردی که دارای اشکال است.8- ارتباط GIS و مترو.9- قوانین حاکم بر کار اجرا.و بطور کلی ارایه این مقاله به عنوان یک دستورالعمل نقشه برداری برای مترو ایران میباشد.

امروزه ترسیم و استفاده از نقشه های برداری، جای ترسیم دستی نقشه های کاغذی را گرفته است. اما بسیاری از نقشه های قدیمی کاغذی به جهت ارزش مالکیت و ثبتی آنها، همچنان ملاک عمل می باشند. بنابراین تلفیق نقشه های برداری جدید و نقشه های کاغذی قدیمی به عنوان یکی از فعالیت های عمده مهندسین نقشه بردار مطرح است. استفاده از نقشه های کاغذی عموما به صورت فایل های رستری اسکن شده و سپس دیجیتایز نمودن این گونه نقشه ها صورت میگیرد. اما قبل از هرگونه عملیات دیجیتایز نمودن و یا استفاده مستقیم، نیاز است که این نقشه های رستری به صورت دقیق ترانسفورماسیون گردیده و پس از قرار گیری در مختصات واقعی خود مراحل بعدی ویرایش بر روی آنها انجام گیرد.تبدیلات هندسی مختلفی جهت ایجاد ارتباط بین دو سیستم مختصات و انتقال مختصات یک رشته نقاط و یا پیکسل های تصویری از سیستمی به سیستم دیگر وجود دارند (همچون پروژکتیو، چند جمله ای، افاین و ...). اما از نظر پردازش رقومی تصاویر تبدیل هندسی یک تصویر و یا نقشه رستری اسکن شده، از دو عمل پایه ای تشکیل می شود: 1- یک تبدیل مکانی که باز آرایی پیکسل ها روی صفحه تصویر را تعریف میکند، 2- یک درون یابی سطح خاکستری که سطوح خاکستری را به پیکسل های تصویر حاصل از تبدیل مکانی نسبت می دهد.در این مقاله با استفاده از برنامه نویسی در نرم افزار مطلب، یک نقشه رستری را فراخوانی نموده و با انتخاب حداقل 4 نقطه بر روی تصویر که مختصات نقشه ای (عکسی) و مختصات زمینی آنها معلوم است، با استفاده از تبدیل پروژکتیو دو بعدی، تبدیل هندسی را برای تک تک پیکسل های تصویر اعمال می کنیم. اما جهت اختصاص درجه خاکستری جدید به پیکسلهای ترانسفورماسیون شده، باید از یکی از روشهای درونیابی سطح خاکستری پیکسل ها از تصویر اولیه استفاده نمود.برای اینکار روشهای درون یابی مختلفی وجود دارد که به آنها روشهای نمونه برداری مجدد نیز میگویند. معروفترین روشهای نمونه برداری مجدد (resampling) عبارت اند از: روش نمونه برداری نزدیکترین همسایه (Nearest Neighbour)،روش درون یابی دو خطی (Bilinear Interpolation)، و روش برآورد مکعبی (Bicubic Interpolation یا Cubic Convolution) .در این مقاله پس از توضیح نحوه تبدیل هندسی تصویر با روش پروژکتیو دو بعدی، درجه خاکستری پیکسلهای تصویر تبدیل یافته را با دو روش نزدیکترین همسایه (Nearest Neighbour) و روش درون یابی دو خطی (Bilinear Interpolation)، با توضیح جزییات مربوطه و برنامه نوشته شده در نرم افزار مطلب (متلب، Matlab)، تعیین می کنیم. با مقایسه تصاویر بدست آمده با هر یک از دو روش مذکور و بحث بر روی معایب و مزایای هر یک از این روشها، روش درونیابی مناسب برای اهداف مختلف مورد نظر مهندسین نقشه بردار را نتیجه گیری خواهیم نمود. در نهایت با بررسی جزئیات، روش درونیابی دو خطی (Bilinear Interpolation) را به عنوان روش مناسب با خروجی های قابل قبول برای بیشتر اهداف مورد نظر، معرفی می نماییم.

چکیده. به طور سنتی آنالیز اعتمادپذیری به همراه آنالیز مقاومت هندسی شبکه با به کار بردن تکنیک استرین به بسط تئوری آنالیز اعتمادپذیری به تئوری آنالیز رباستنس منجر شده است. آنالیز رباستنس به طور طبیعی، تلفیقی از آنالیز اعتمادپذیری و استرین می باشد و به صورت توانایی مقاومت شبکه در برابر تغییرات به موجب خطاهای کوچک غیر قابل کشف که از آنالیز اعتمادپذیری داخلی شبکه محاسبه می گردند، تعریف می گردد. تکنیک آنالیز مقاومت هندسی شبکه به منظور تامین کامل و جز به جز توصیف پتانسیل تغییر شکل شبکه در سه ترم مستقل به نام پارامترهای ابتدایی تغییر شکل در مقیاس، برش و پیچش به کار می رود. در این تحقیق دوازده ایستگاه مشاهداتی در ماکسیمم فاصله شعاعی از یکدیگر به طول تقریبی چهارده کیلومتر به طور همگن در سطح شهر تهران پراکنده شده اند. پس از طراحی و آنالیز رباستنس شبکه، دو اپوک مشاهداتِ در بازه زمانی معین از یکدیگر قرائت شده، سپس میدان های جابجایی در هر نقطه از شبکه محاسبه و در نهایت از طریق متد آنالیز استرین به روش المان ها یا اختلاف های محدود، میزان جابجایی هر نقطه از شبکه محاسبه گردیده است. محاسبات نشان می دهند که ماکسیمم مقدار پارامتر تغییر شکل در مقیاس به میزان 10.24- می باشد و شبکه از سمت جنوب به سمت شمال دچار فشردگی شده است که نتایج بدست آمده با واقعیت فشردگی شهر تهران به سمت شمال تطابق دارد. مقادیر تغییر شکل در پارامترهای برش و پیچش شبکه بسیار کوچک می باشند، در نتیجه شبکه پیچشی به میزان ماکسیمم 1.2 ثانیه در جهت پادساعتگرد حول محور قائم خواهد داشت و همچنین مقادیر تغییر شکل شبکه در برش بسیار کوچک می باشند این واقعیت بیانگر عدم تغییر (تغییرات بسیار کوچک) در شکل شبکه به موجب حرکات ژئودینامیکی شهر تهران می باشد.

اهمیت پروژه های عظیم صنعتی همچون احداث اسکله های بارگیری مواد نفتی و سایر محصولات پتروشیمی در اجرای دقیق و بی نقص ساختمان سازه در خشکی و مونتاژ آنها در شرایط صعب فعالیت های دور از خشکی - off shore - می باشد. بدین ترتیب نیاز به انجام عملیات دقیق نقشه برداری بصورت لحظه به لحظه، در حین اجرای پروژه توسط کادری حاذق از نقشه برداران امری لازم و ضروری می باشد. به عنوان نمونه از وظایف گروه نقشه برداری دراین باره می توان به موارد ذیل اشاره نمود.1- جانمایی و نظارت بر اجرای دقیق کوبش پایل ها با شیب معین در بستر سخت و مرجانی دریا،2- تهیه ازبیلت و برداشت وضع موجود پایل ها بعد از کوبش جهت ارایه به واحد ساخت کپ پایل ها،3- کنترل ارتفاع بالای پایل ها جهت بارگذاری کپ پایل ها به صورت تراز4- پیاده سازی محل استقرار تای بیم ها بر روی کپ پایل ها5- و به دنبال آن پیاده سازی محل دقیق ساپورت های تراس ها جهت بارگذاری آنهااین مقاله با ادغام نمودن مباحث نقشه برداری های زمینی و صنعتی سعی بر تشریح ریزه کاری های فنی جهت کنترل بر اجرای صحیح یک اسکله بارگیری توسط نقشه برداران پروژه مربوطه نموده و با تشریح تمامی مراحل نقشه برداری از آغاز تا پایان پروژه، قدمی در راه کاربردی نمودن مباحث تئوری و نزدیک ساختن آن به زبان عملی برداشته شده است.

سیستم ارتفاعی ارتومتریک به عنوان اصلی ترین مبنای تعیین موقعیت مطلق ارتفاعی در ژئودزی، در کاربردهای عملی با افزودن تصحیح ارتومتریک به مشاهدات ترازیابی بدست می آید. مساله اساسی در محاسبه این تصحیح، تعیین مقدار شتاب ثقل متوسط در امتداد خط شاغولی در داخل زمین، بین سطح آن و ژئوئید، می باشد. معمولا در اکثر کشورها بدلیل سادگی روابط از روش Helmert (1890) که مبتنی بر گرادیان ثقل پوآنکاره- پری است، برای تعیین این کمیت استفاده می شود. در این مقاله مقدار شتاب ثقل متوسط با استفاده از روش های محاسباتی دقیقِ حذف توپوگرافی و جایگزینی مجدد آن محاسبه شده و بر اساس آن تقریب های استفاده شده در این روش اصلاح می گردد. با محاسبات انجام شده بر روی تعدادی از ایستگاه های شبکه ترازیابی درجه1 ایران در منطقه تست با ماکزیمم ارتفاع، مقدار تصحیحات بدست آمده نسبت به روش Helmert می تواند به برسد که ناشی از درنظرگرفتن اثر پوسته کروی بوگه، عوارض با طول موج های کوتاه و بلند ناهمواری های توپوگرافی، تغییرات جانبی دانسیته توپوگرافی و گرادیان ارتفاعی هوای آزاد در میدان ثقل زمین واقعی است. به منظور برآورد دقت روش ارایه شده، با مقایسه شتاب ثقل متوسط اندازه گیری شده در چاه اکتشافی در کشور آلمان تا عمق و محاسبات مربوطه، انحرافی به اندازه از مقدار شتاب ثقل متوسط واقعی بدست آمد که خطایی کمتر از در محاسبات مربوط به تعیین ارتفاع ارتومتریک نقطه مذکور، ایجاد خواهد کرد.