مقولات ابزار ذهن ما برای شناخت حقایق اطراف است. بشر اشیای خارجی یا مفاهیم ناظر به آن ها را ذیل یکی از مقولات قرار داده است و فهم می کند. اما میزان صدق مقولات بر تمام واقعیات خارجی و تمام حقایق هستی هنوز به درستی مشخص نیست. آنچه در آرای برخی فلاسفة مشاء دیده می شود این است که مقولات و پیرو آن انواعی که ذیل آنها ایجاد می شود نقش تعیین کننده در تعین نوعی موجودات دارند و صرفاً ابزار طبقه بندی موجودات در ذهن انسان نیستند. در این میان ملاصدرا دیدگاه متفاوتی از مقولات را در آراء خود نشان می دهد و آن ها را محدود به حوزة اعتباری ماهیات می داند. بدیهی است زمانی که اصالت را از آن وجود و نه ماهیات بدانیم تمام اعتبارات و قوانین حاکم بر ماهیت نیز غیر واقعی و اعتباری خواهند شد. بنابرین ما در فلسفة ملاصدرا مجبور به تابعیت از مقوله و ملزم به مقوله بندی نیستیم و می توانیم ادعا کنیم که در فلسفة ملاصدرا اهمیت و محوریت مقولات به عنوان امر محوری در تعین نوعی موجودات از بین می رود و یک موجود می تواند از نوعی به نوع دیگر و از مقوله ای به مقولة دیگر تغییر ماهیت بدهد بدون اینکه امر محالی لازم بیاید. در این مقاله، ابتدا به نحو اجمالی به ذکر نمونه ها و مواردی اشاره خواهیم کرد که نشان دهندة استثناهایی در مورد شمول و جامعیت مقولات در لابلای آراء فلاسفه گوناگون است. خارج بودن نمونه هایی از حقایق از حیطة مقولات و مناقشه بر سر عدد کلی مقولات نمونه هایی از این دست است. پس از آن سعی شده، نکتة پیش گفته به همراه مثال هایی از آثار ملاصدرا بیان شود. در نهایت به بررسی مقولات و جایگاه آن در نظام اصالت وجودی پرداخته خواهد شد. بدیهی است که بررسی چنین مسائلی نیازمند تحلیل، استخراج و استنباط از آراء فیلسوف است و در این مقال نیز مقصد و منظور پژوهشگران لزوماً جویا شدن شواهد صریح متنی دال بر این موضوع نیست. لیکن استفاده از متن در جهت توضیح مقصود امری اجتناب ناپذیر است.

اکتساب زبان دوم به معنای فراگیری زبان در جامعه ای است که متکلمان بومی آن زبان در آن زندگی می کنند. این مقاله ده کودک فارسی زبان که زبان انگلیسی را در محیطی نسبتا طبیعی و متناسب با شرایط فراگیری زبان دوم فرا می گرفتند، مورد بررسی قرار داد. هدف تحقیق بررسی حضور یا عدم حضور مقولات واژگانی - دستوری و میزان تداخل زبان اول در مراحل آغازین فراگیری زبان خارجه بود. همچنین دو نظریه عمده پیرامون فراگیری مقولات واژگانی - دستوری یعنی فرضیه درخت کمینه/ ساختار بنیادین اثر وینیکا و یانگ شولتن (1996) و نظریه دسترسی/ انتقال کامل اثر شوارتز و اسپراوز (1996) بررسی شد. در پایان با بررسی میزان کاربرد صحیح فعل ربطی be، این نتیجه حاصل شد که بر خلاف مقولات واژگانی، مقولات دستوری در مرحله اولیه زبان آموزی حضور ندارند و بدون تکیه فراگیر بر زبان اول - هم راستا با نظرات درخت کمینه/ ساختار بنیادین - ظاهر می شوند.

مسئله ی معرفت شناختیِ کانت و دیلتای عینیت و اعتبار معرفت، یکی معرفت در علوم طبیعی و دیگری معرفت در علوم انسانی، است و در همین چهارچوب به نقد و تعیین حدود عقل و ارائه مفاهیم و مقولاتی که در شناخت اعمال می شود، می­, پردازند. اما کار این دو فیلسوف تفاوت­, های مهمی با هم دارد: در کانت شاهد نقد عقل نظری و تعیین مفاهیم و خصوصیات قوه ی صدور حکم هستیم، در حالی که در آثار دیلتای با ایده ی نقد عقل تاریخی و علوم انسانی و ملاک تمایز آنها از عقل نظری و علوم طبیعی روبرو هستیم. هر دو برای رسیدن به این هدف به ارائه ی مقولات و مفاهیم کلی دخیل در کسب معرفت و توجیه لزوم کاربرد آنها پرداخته اند. در این مقاله ضمن مقایسه ی مقولات فاهمه و مقولات حیات، نشان داده می­, شود که با توجه به فراگیری و بنیادی­, بودن مقولات حیات نسبت به مقولات فاهمه و رابطه هرمنوتیکی بین آنها، نه مقولات فاهمه ی کانت همتا و هم­, ارز مقولات حیات دیلتای است و نه علوم طبیعی هم­, سطح علوم انسانی است؛ بلکه نسبت این دو از سنخ ابتنای یکی بر دیگری یا اشتقاق یکی از دیگری است و دیلتای سعی کرده مبنا و بنیاد مقولات فاهمه و علوم طبیعی را که همان مقولات حیات و علوم انسانی است کشف و بیان کند.

ارسطو آموزه جوهر را عمدتا در دو کتاب مقولات و متافیزیک مطرح کرده است. مطالعه این دو کتاب، ممکن است این مطلب را به ذهن متبادر سازد که گویا ملاک های مطرح شده برای جوهر، در این دو کتاب، کاملا بر هم منطبق نیستند، بلکه ملاک های پیشنهاد شده برای جوهر و در نتیجه، مصادیق جوهر، در این دو اثر، با هم تفاوت دارند. گذشته از تاثیری که ممکن است گذر زمان و تحول فکری ارسطو به جا گذاشته باشد، اختلاف موجود در میان این دو کتاب را می توان به اختلاف در رویکردهای اتخاذ شده در هر یک از دو کتاب بازگرداند. در کتاب مقولات، که به واقع اثری منطقی- فلسفی شمرده می شود، به جنبه های ذهنی و ارتباط میان مفاهیم نیز پرداخته شده است، از این رو، در کتاب یاد شده، برخی از مفاهیم کلی ذهنی هم به نوعی «جوهر» - البته در معنای ثانوی آن – دانسته شده اند. اما در کتاب متافیزیک، رویکردی کاملا مابعدالطبیعی اتخاذ شده است؛ بنابراین، در این کتاب، از جواهر ثانوی سخنی به میان نمی آید. ارسطو در متافیزیک جواهر را به عنوان مصادیق واقعی موجود معرفی می کند، بر این اساس، از نظر ارسطو، مطالعه واقعیت به مطالعه جواهر خلاصه می شود، و موضوع فلسفه «جوهر» است. گفتنی است که تنها با نوآوری های فیلسوفانی چون فارابی و ابن سینا بود که فلسفه وجود، جایگزین فلسفه جوهر گردید.

از حدود هفتاد سال پیش تا امروز درباره ی معماری معاصر ایران متن هایی به زبان فارسی نوشته شده است. پژوهش حاضر درباره ی این ادبیات و مقولاتِ کلیدیِ مندرج در آن است. به بیان دقیق تر، در پژوهش حاضر هدف بررسی مهم ترین مقولات طرح شده در ادبیات معماری معاصر ایران در طی سال های 1325 تا 1394ش است. برای نیل به این هدف، 389 منبع از مهم ترین منابع مربوط به معماری معاصر ایران گزینش و مقولاتِ مندرج در آن ها مشخص شده است. درنهایت، این متن ها بر اساس 37 مقوله ی پربسامد، در قالب نُه دسته ی کلی، تحلیل محتوایی کمّی شده است. فهرست این دسته های کلی چنین است: نسبت معماری امروز با معماری گذشته، معماران، مفاهیم و زمینه ها، سخنان هنجاری، نسبت معماری معاصر ایران با جهان، طرز پرداختن به آثار معماری، مقاطع زمانی، طرز پرداختن به تاریخ، و مدرنیته. نتایج حاصل از این بررسی حاکی از آن است که در طی هفتاد سال گذشته، مباحث مربوط به آثار معماری و معماران و روایت تاریخی و آسیب شناسی پربسامدتر از بقیه بوده است. از این بین، برخی مباحث همچون آثار معماری و معماران از همان ابتدا تا کنون، با بسامدی تقریباً ثابت، محل توجه مؤلفان بوده است؛ اما برخی دیگر، همچون آسیب شناسی و روایت تاریخی، از زمانی به بعد در کانون توجه نویسندگان بوده است.

غالبا متعاقب زمین لرزه های مهیب، خسارات و تلفات مالی و جانی فراوانی به بار می آید که نگاه ها را به سوی بازسازی سریع مناطق آسیب دیده معطوف می سازد. به دنبال این امر، افکار عمومی خواستار برنامه ای مشخص و از پیش آماده برای بازتوانی و بازسازی اند و افراد اندکی زمان کافی برای تفکر و برنامه ریزی قایل می شوند. در این میان سوال اصلی چگونگی و نحوه تقرب به مقوله بازسازی است.تجارب موجود در ایران و برخی کشورها حاکی از آن است که بسیاری از اهداف برنامه های بازسازی به دلایل گوناگون در فرایند عملیات محقق نمی شود. به عبارت دیگر، میان اهداف برنامه و آنچه در عمل اجرا می شود، فاصله وجود دارد. علاوه بر این، عملکردها و گفتارهای برخی از مسوولان و مجریان نیز در کم اثر شدن برنامه های مزبور موثر است. به طور مثال، حتی اگر یک برنامه بازسازی با هدف مشارکت کامل آسیب دیدگان در بازسازی مناطق تخریب شده طراحی شود، هنگامی که مسوولی وعده های متعددی مبنی بر اتمام سریع واحدهای مسکونی در کوتاه ترین زمان ممکن دهد و کلیه ابزارهای تصمیم گیری و اجرایی را در مجموعه های خویش متمرکز می کند، در عمل اصل مشارکت مردمی فقط روی کاغذ باقی می ماند.باید اذعان داشت که بازسازی، آفات و آسیب های فراوانی دارد که در عدم شناخت کافی برخی مجریان از مقولات اساسی بازسازی ریشه دارد. به نظر می رسد یکی از معضلات، عدم شناخت نیازهای اساسی و واقعی آسیب دیدگان پس از سانحه و کالبدی انگاشتن موضوع بازسازی است. رویکرد مهندس- محوری یا معمار - محوری، که در اکثر عملیات بازسازی دیده می شود، باعث نادیده گرفته شدن سایر نیازهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و زیست محیطی جوامع یا کم اهمیت دادن به آن ها شده است که در نهایت بازسازی را تبدیل به اجرای مجموعه پروژه های پیمانکاری و ساختمانی می کند. از سوی دیگر، نبود ارزیابی صحیح از فرایند بازسازی و نداشتن دانش ثبت اطلاعات و درس های آموخته شده از بازسازی های پیشین، و همچنین مسوولیت پذیر نبودن و جواب گو نبودن مسوولان و مجریان در قبال اموری که انجام می دهند، از دیگر معضلات و آسیب های بازسازی محسوب می شود. گفتنی است که هر سانحه امری منحصر به فرد است که باید مستقلا در محدوده اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و ساختاری جامعه ای که در آن رخ داده است. به آن پرداخت. در عین حال باید در نظر داشت که فشارهای سیاسی، اجتماعی فراوان پس از سوانح بر دوش مجریان بازسازی، از جمله عوامل موثری است که نقش به سزایی در انفعالی عمل کردن و شتابزدگی مدیران دارد.مقاله حاضر مقدمه ای است بر مقولات اساسی بازسازی و تلاش دارد تا تصوراتی که اغلب مجریان و مسوولان از بازسازی دارند در مقابل واقعیت های موجود قرار دهد و در نتیجه، به روشن تر شدن نقاط ابهام بپردازد. در این مقاله، در بخش اول، پس از مروری بر تاریخچه مطالعات بلایا و ضمن تاکید بر جوان بودن نسبی آن، به مروری بر چارچوب های نظری در مطالعات بازسازی می پردازیم. در بخش بعدی سابقه مطالعات بازسازی و سوانح در ایران به صورت اجمالی بررسی و بر ضرورت نگرش علمی به آن مراکز دانشگاهی تاکید می شود. بخش آخر به چالش ها و تنگناهای بازسازی اشاره دارد و مقولات اساسی برنامه ها را تجزیه و تحلیل می کند. در ادامه تصورات نادرست و واقعیت های بازسازی با یکدیگر مقایسه و به دنبال آن راهکارهای عملی ارایه می شود.

گفته شده که پایه و تاسیس زیبایی شناسی مدرن را در فلسفه نقادی کانت باید جستجو کرد، اگر چه قبل از او در آثار متفکرانی چون بومگارتن، هاچسون یا شافستبری نیز می توان رگه هایی از تاملات زیباشناختی را ملاحظه کرد. با در نظر گرفتن این که در این عرصه همانند سایر عرصه های اندیشه کانت نوعی تحول و تطور تدریجی دیده می شود، ولی با استناد به سومین نقد کانت، طرح و تبیین پرسش اصلی او، نحوه ورود به حوزه مباحث و جستجوی استعلایی یا مبادی ضروری و کلی احکام ذوقی، پژوهشی حایز اهمیت است.نظر به اینکه در حوزه زیبایی شناسی کانت، صورت احکام – یعنی احکام ذوقی – بر اساس چهار وجهه نظر کیفیت، کمیت، نسبت و جهت بررسی می شود. ظاهرا ابداع کانت چندان برجسته نیست، ولی در واقع با ورود کانت در عرصه بحث و ارزیابی «امر والا» و یافتن مبادی آن در نسبت با قوای شناسایی و توجیه شرایط و متعلقات آن، هر چند مسبوق به تاملات کسانی چون «لونگنیوس» است، ولی پردازش و نتایج حاصل از تامل کانت در این زمینه و تمایزاتی که در این باب عرضه می دارد کاملا بدیع – و البته بحث برانگیز – است. در این مقاله تلاش می شود ضمن مرور اجمالی موضوع و طرح ملاحظات برخی مفسران کانت، به نتایج حاصل از پژوهش وی نیز نظری افکنده شود.

مباحث معرفت شناسی، به ویژه به صورت تطبیقی از اهمیت بسیاری در فلسفه معاصر برخوردار است. فیلسوفان اسلامی با تقسیم چهارگانه ادراکات و اهمیت قائل شدن برای ادراکات عقلی، آنها را به سه دسته معقولات اولیه، معقولات ثانیه فلسفی و معقولات ثانیه منطقی تقسیم کرده اند. هر چند برخی از متفکران ما میان معقولات ثانیه منطقی و فلسفی تمایز قائل نشده اند، اما برخی به این تمایز توجه کرده اند و در این میان حاج ملاهادی سبزواری سعی کرده، تعریف دقیقی از آنها ارایه دهد. تعاریف وی مورد نقد استاد مطهری قرار گرفته و ایشان با بیان سه اشکال و تحلیلی نو از مفاهیم عروض و اتصاف این نکته را مطرح کرده اند که مراد از عروض در معقولات ثانیه، وجود محمولی یا نفسی و مقصود از اتصاف، وجود رابط است. در فلسفه غرب نیز کانت، با تحلیلی که از قوه شناسایی ارایه می دهد و مقولات پیشین را مطرح می کند، شناخت واقعیات را در چارچوب این مفاهیم میسر می داند. از همین جاست که متفکرانی چون استاد مطهری با تحلیل مقولات کانتی بر او این ایراد را وارد می سازند که رابطه تطابقی ذهن را با عالم خارج قطع می کند و در نتیجه از ایدئالیسم سر در می آورد، نه رئالیسم.