افزایش عملکرد دانه در ارقام جدید عموما از طریق افزایش تعداد دانه و به ویژه دانه های انتهایی (Distal) با وزن کمتر درسنبلچه بوده است. با وجود این دانه های انتهایی به دلیل اندازه کوچک و سبکی وزن نسبت به دانه های پایه ای (Basal) باعث کاهش میانگین وزن دانه اکثر ارقام جدید گندم در زراعت آبی شده است. این تحقیق با هدف بررسی تعیین سهم وزن دانه های پایه ای و انتهایی سنبلچه در عملکرد دانه پنج ژنوتیپ گندم نان زمستانه بر پایه طرح آزمایشی بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در دو شرایط آبیاری معمول و قطع آبیاری بعد از گرده افشانی در کرج و اردبیل و به مدت دو سال زراعی 84-1382 انجام شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که رقم گاسپارد با عملکرد دانه به میزان 7288 کیلوگرم در هکتار در شرایط آبیاری معمول بالاترین عملکرد دانه را داشت ولی در شرایط تنش ژنوتیپ ها از نظر عملکرد دانه تفاوتی نشان ندادند. تجزیه واریانس مرکب برای صفت دانه های انتهایی و پایه ای در هر دو شرایط آبیاری معمول و تنش خشکی آخر فصل نشان داد که اثر موقعیت دانه (ژنوتیپ) در سطح احتمال آماری 1% معنی دار بود. در شرایط آبیاری معمول اثر متقابل سال × مکان و در شرایط تنش اثر متقابل مکان × موقعیت دانه (ژنوتیپ) در سطح احتمال آماری 1% معنی دار بودند. میانگین وزن دانه های پایه ای (A, B) در شرایط تنش 38 میلی گرم و در صد سهم آنها در عملکرد دانه 27.5% ولی میانگین وزن دانه های انتهایی C و D به ترتیب 32 و 30 میلی گرم و در صد سهم آنها در عملکرد دانه به ترتیب 23 و 22 درصد بود. در شرایط آبیاری معمول وزن دانه های A، B، C و D به ترتیب 45، 44، 37 و 36 میلی گرم و سهم آنها در عملکرد دانه به ترتیب 28، 27، 23 و 22 درصد بود. در شرایط تنش در ژنوتیپ C-80-10 وزن دانه های پایه ای (40.1 میلی گرم) و دانه های انتهایی (32.3 میلی گرم) بودند که نسبت به ژنوتیپ های دیگر اختلاف کمتری بین وزن دانه های پایه ای و انتهایی وجود داشت و عملکرد دانه این ژنوتیپ در شرایط تنش کاهش کمتری نسبت به شرایط آبیاری در مقایسه با دیگر ژنوتیپ ها داشت و در شرایط آبیاری معمول نیز وزن دانه های پایه ای و انتهایی ژنوتیپ مذکور به ترتیب 48.1 و 39 میلی گرم بود. با توجه به تفاوت ژنوتیپ ها، برای افزایش پتانسیل عملکرد دانه (به ویژه در شرایط تنش خشکی) تحقیقات بیشتری بر روی نقش وزن دانه های انتهایی و پایه ای بر عملکرد دانه در خزانه ژنی گندم پیشنهاد می شود.

تحقیقات صورت گرفته درباره نحوه توزیع عناصر غذایی و رابطه آن با روند تجمع ماده خشک در بخش های مختلف سنبله گندم بسیار کم است، در حالی که برای افزایش عملکرد دانه بدون ایجاد اثر منفی در کیفیت غذایی، داشتن این اطلاعات بسیار مهم است. در این تحقیق سعی بر آن بود که چگونـگی توزیع عناصــر پر نیاز نظیر پتاسیم (K) و کلسیم (Ca) و کم نیاز مثل منگنز (Mn) و روی (Zn) در بخش های مختـلف سنبله (شامل بخش های پایینی، میانی و بالایی) و هم چنین در دانه های مختلف هر سنبلچه (شامل دانه های بزرگ و کوچک) در طی روزهای پر شدن دانه بعد از گل دهی، در دو رقم مهدوی و فلات مورد بررسی قرار گیرد. نتایج این تحقیق نشان داد که سنگین ترین دانه ها در قسمت میانی سنبله و سبک ترین دانه ها در بخش بالایی محور سنبله یافت می شوند. بین مقادیر عناصر ماکرو و میکرو در بخش های مختلف سنبله با وزن دانه همبستگی مثبت وجود داشت. مقدار غلظت این عناصر در بخش های میانی سنبله بیشتر از بخش های دیگر بود. نتایج هم چنین نشان داد که میزان منگنز و روی در طی دوره پر شدن دانه کاهش یافت. کاهش معنی دار غلظت عناصر ماکرو و میکرو مغذی در دانه های دور از محور سنبله نسبت به دانه های نزدیک به محور سنبله مشاهده شد. میزان کاهش غلظت عناصر نسبت به موقعیت قرارگیری دانه ها در روی سنبلچه در مقایسه با محور سنبله بیشتر بود. در این آزمایش بین دو رقم مورد مطالعه تفاوت معنی داری در نحوه توزیع عناصر غذایی در طول محور سنبله و سنبلچه دیده نشد.

به منظور بررسی تاثیر ذرات گرد و غبار موجود در هوا، بر خصوصیات فیزیولوژیک و عملکرد ارقام گندم، آزمایشی مزرعه ای در سال زراعی 92-91 در پردیس کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه رازی کرمانشاه با سه تکرار در قالب طرح فاکتوریل بر پایه طرح بلوک کامل تصادفی انجام گردید. فاکتورهای مورد بررسی در این آزمایش شامل شستشوی سطح برگ ارقام گندم در دو سطح شستشوی سطح برگ و عدم شستشوی سطح برگ و ارقام مختلف گندم شامل دو رقم گندم نان پیشگام و زرین و یک رقم گندم دوروم با نام بهرنگ بود. صفات مورد اندازه گیری شامل عملکرد دانه و اجزاء آن، محتوای نسبی آب برگ سطح برگ، سبزینگی برگ محتوای کلروفیل برگ، پروتئین های محلول برگ پرچم، هدایت روزنه ای و دمای برگ بودند. نتایج حاصل از جدول تجزیه واریانس نشان دادند تحت تاثیر ریزگردها، عملکرد دانه و بیوماس به طور معنی دار (به ترتیب 380 و 560 کیلوگرم در هکتار) کاهش یافتند. ارقام پیشگام و زرین با 6.83 و 4.83 تن در هکتار به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد دانه را دارا بودند و این ارقام تحت تاثیر ریزگردها به ترتیب با سه و 12 درصد کاهش، کمترین و بیشترین کاهش عملکرد دانه را نشان دادند. همچنین ریزگردها به طور معنی داری موجب کاهش تعداد دانه در سنبله و سطح، پروتئین های محلول، سبزینگی، هدایت روزنه ای و دمای برگ پرچم ارقام گندم مورد بررسی شدند. با توجه به احتمال بالای وقوع ریزگردها در منطقه کرمانشاه در سال های آتی و اثرات منفی آن روی عملکرد دانه و شاید کیفیت دانه، احتمالا کاشت رقم پیشگام با ریسک کمتری همراه است.

به منظور بررسی اهمیت نسبی صفات زراعی، میزان تاثیر مستقیم و غیرمستقیم آنها بر عملکرد دانه و مطالعه اثر خشکی بروی این صفات، 26 ژنوتیپ تحت شرایط دیم و فاریاب، در سال زراعی 82-1381 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران کشت شدند. بیست ویک صفت مرفولوژیک و زراعی اندازه گیری شدند. بین ژنوتیپ های مورد مطالعه از نظر تمامی صفات مورد ارزیابی شده اختلاف معنی داری مشاهده شد. بر اثر خشکی تعداد روز تا رسیدگی، ارتفاع ساقه، طول پدانکل، تعداد برگ، عملکرد دانه در تک بوته، وزن هزار دانه و شاخص برداشت کاهش یافت. ولی در مورد سایر صفات اثر خشکی معنی دار نبود (در نمودار پراکنش بارندگی و نیاز آبی گیاه مشخص است). همبستگی عملکرد دانه در تک بوته با ارتفاع ساقه، طول پدانکل، سنبلچه های کل، سنبلچه های بارور، تعداد برگ، بیوماس، وزن سنبله اصلی، وزن کل سنبله ها، متوسط تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد کاه و کلش و شاخص برداشت مثبت و معنی دار بود. رگرسیون چند متغیره خطی نشان داد که در شرایط فاریاب شش صفت: بیوماس، عملکرد کاه و کلش، شاخص برداشت، متوسط تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و تعداد روز تا گلدهی تقریبا 98.8 درصد از تغییرات موجود در عملکرد دانه در تک بوته را در این ارقام توجیه می نماید و در شرایط دیم پنج صفت: متوسط تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، بیوماس، عملکرد کاه و کلش و شاخص برداشت تقریبا 97.7 درصد از تغییرات موجود در عملکرد تک بوته را در این ارقام توجیه می نماید. نتایج تجزیه علیت در شرایط فاریاب نشان داد که اثر مستقیم بیوماس و شاخص برداشت برروی عملکرد دانه در تک بوته مثبت و بالا می باشد. اثر غیر مستقیم صفات بر روی یکدیگر خیلی کم بود و تنها اثر غیر مستقیم متوسط تعداد دانه در سنبله و عملکرد کاه و کلش مثبت و بالا بود. در شرایط دیم نیز بیوماس بیشترین اثر مستقیم را بر روی عملکرد دانه در تک بوته داشت و سایر صفات اثرشان بصورت مستقیم بروی عملکرد دانه در تک بوته ناچیز بود. اما بجز شاخص برداشت اثر غیرمستقیم دیگر صفات: متوسط تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و عملکرد کاه و کلش بر عملکرد دانه در تک بوته از طریق بیوماس مثبت و بالا بود. نتایج حاصله از این تحقیق نشان داد که خصوصیاتی از قبیل عملکرد بیولوژیک (بیوماس)، متوسط تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه، عملکرد کاه و کلش و شاخص برداشت را می توان به عنوان شاخصهایی برای انتخاب ارقام با عملکرد بالا در شرایط دیم و فاریاب توصیه نمود. ولی ترتیب اثر این صفات در دو شرایط دیم و فاریاب شبیه هم نیست. نقش عملکرد بیولوژیک و عملکرد کاه و کلش در شرایط دیم کم رنگ تر می شود. (به این معنی است برای مثال ما نمی توانیم در شرایط دیم بوته های بزرگ با رشد رویشی زیاد داشته باشیم چون به دلیل تخلیه رطوبت در مرحله رشد زایشی با خشکی روبرو شده و عملکرد کاهش می یابد در صورتی که در شرایط آبی می توانیم با تولید بوته های بزرگ عملکرد را بالا ببریم).

هدف: هدف این پژوهش بررسی ژنتیک اندازه سنبله در یک جمعیت ایزوژن نزدیک برای صفات اندازه سنبله و تعداد سنبلچه در سنبله بود.روش پژوهش: در برنامه به نژادی گندم نان با هدف انتقال صفت ریشکداری از رقم مهدوی به روشن، در نسل دوم تلاقی برگشتی سوم (BC3F2) یک بوته با سنبله بزرگ مشاهده شد. این بوته پس از چندین نسل خودگشنی و گزینش برای طول سنبله خالص سازی شد و لاین Roshan-D-01 نام گرفت. پس از تلاقی برگشتی چهارم لاین Roshan-D-01 با والد تکراری (رقم روشن) و یک نسل خودگشنی، یک جمعیت ایزوژن نزدیک (BC4F2) برای طول سنبله ایجاد شد. طول سنبله و صفات مرتبط با آن در این جمعیت در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید باهنر کرمان در سال زراعی 1400-1399 مطالعه شد.یافته ها: طول سنبله با وراثت پذیری 61/0 و پاسخ به گزینش 03/14 درصد، همبستگی منفی و معنی داری با تعداد روز تا سنبله دهی (**44/0-=r) داشت. در صورتی که با بقیه صفات همبستگی مثبت و معنی دار نشان داد. بین صفات بررسی شده در این مطالعه سطح برگ پرچم با وراثت پذیری عمومی 53/0 و همبستگی مثبت و معنی دار با طول سنبله (**60/0=r) بیش ترین تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی و پاسخ به گزینش را نشان داد.نتیجه گیری: همبستگی مثبت سطح برگ پرچم با صفات مرتبط با سنبله بیانگر اهمیت این صفت در بهبود عملکرد دانه گندم بود. جمعیت حاضر به دلیل تنوع ژنتیکی بالا و تفکیک متجاوز مشاهده شده، می تواند به عنوان منبع ژنتیکی قابل اطمینانی در برنامه های به نژادی گندم با هدف افزایش تعداد دانه در سنبله و بهبود پتانسیل عملکرد دانه مطرح باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این آزمایش تاثیر استرس خشکی بر سیستم انتقال آوندی در محور سنبله گندم رقم بهار مورد بررسی قرار گرفت. این آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با فاکتور تنش خشکی در دو سطح شاهد (بدون اعمال تنش خشکی) و تنش خشکی از مرحله ساقه دهی تا گلدهی کامل با 4 تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه در سال زراعی 89-1388 انجام پذیرفت. در فواصل میانگره های طول محور سنبله، دستجات آوند مرکزی مورد مطالعه قرار گرفت و تعداد، اندازه و نحوه پراکنش آنها بررسی شد. نتایج حاصل از این آزمایش نشان داد که در هر دو تیمار شاهد و تنش خشکی تعداد و سایز دستجات آوند مرکزی در طول محور سنبله از پایین به طرف بالای سنبله به طور منظم کاهش یافته به طوریکه بیشترین تعداد و اندازه این کاهش در بخش میانی بوده است. بررسی نمونه های تحت تنش نشان داد که تعداد و سایز آوندهای مرکزی دارای تعداد کمتری نسبت به حالت شاهد می باشد و این تفاوت احتمالا بعلت تنش خشکی اعمال شده می باشد. اندازه دستجات آوندی نیز در طول محور سنبله در هر دو تیمار با یک الگوی ویژه و منظمی کاهش پیدا کرد به طوری که بیشترین اندازه دستجات آوندی در قسمت میانی محور سنبله و سپس به ترتیب در قسمتهای پایینی و بالایی آن مشاهده گردید. همبستگی بین تعداد و وزن دانه ها با تعداد و اندازه دستجات آوندی مربوط به هر سنبلچه در طول محور سنبله مثبت بوده و سنبلچه های قسمت میانی محور سنبله با دارا بودن بیشترین میانگین وزن و تعداد دانه در هر دو تیمار دارای بیشترین تعداد و اندازه دستجات آوند مرکزی در مقایسه با قسمتهای دیگر محور سنبله بودند. ولی در سنبله های تحت تیمار تنش خشکی وزن و تعداد دانه کمتری در بخشهای مختلف سنبله نسبت به همان بخشهای نمونه های تیمار شاهد وجود دارد. بطوریکه نتایج این آزمایش بیانگر کاهش وزن و تعداد دانه ها در شرایط تنش خشکی به دلیل کاهش تعداد و سایز دستجات آوندی در طول محور سنبله بوده است.

این آزمایش به منظور بررسی سیستم انتقال آوندی محور اصلی سنبله گندم در سه رقم اترک، پیشتاز و ویری در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه آموزشی - تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه در سال زراعی 87-1386 انجام پذیرفت. در این آزمایش در فواصل میان گره های طول محور سنبله تعداد و اندازه دستجات آوند مرکزی و همچنین نحوه پراکنش آنها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این آزمایش نشان دهنده یک رابطه معنی دار 1:1 بین تعداد سنبلچه ها روی محور سنبله و تعداد دستجات آوند مرکزی در بخش پایینی محور سنبله می باشد. تعداد دستجات آوند مرکزی در طول محور سنبله از پایین به سمت بالا کاهش پیدا کرد. بطوریکه این کاهش از میانگین 0.5 آوند در هر میانگره بین میانگره های 1 تا 4 (بخش پایینی محور سنبله) و میانگین  1.2بین میانگره های 5 تا 14 (بخش میانی محور سنبله) و از میانگره 15 تا میانگره پایانی محور سنبله (بخش بالایی محور سنبله) میانگین حدود 0.7 آوند مرکزی بود. اندازه دستجات آوند نیز در طول محور سنبله با یک الگوی ویژه ای کاهش پیدا می کند، بطوریکه بیشترین سهم اندازه دستجات آوندی مربوط به بخش میانی محور سنبله و سپس به ترتیب بخشهای پایینی و بالایی می باشد. در این آزمایش یک همبستگی مثبت بین تعداد و وزن دانه ها در ارتباط با تعداد و اندازه دستجات آوندی تعلق گرفته به هر سنبلچه در طول محور سنبله مشاهده گردید، به گونه ای که سنبلچه های بخش میانی محور سنبله با دارا بودن بیشترین میانگین وزن و تعداد دانه دارای بیشترین تعداد و اندازه دستجات آوند مرکزی در این بخش در مقایسه با بخشهای دیگر محور سنبله بوده است.

به منظور بررسی میزان عملکرد و مقایسه اجزا عملکرد جامعه گیاهی و ساقه اصلی شش رقم تریتیکاله، آزمایشی در سال زراعی 75-1374 در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرار انجام گردید. مقایسه نتایج اجزا عملکرد جامعه گیاهی بدست آمده نشان داد که بین ارقام تریتیکاله از نظر تعداد دانه در سنبلچه و وزن دانه تفاوت آماری معنی دار وجود دارد. حداکثر تعداد دانه در سنبلچه مربوط به رقم شماره 36 (V4) با 1.77 دانه در سنبلچه است، این رقم دارای حداقل وزن دانه معادل 33.7 میلی گرم بود. بررسی اجزا عملکرد جامعه گیاهی و ساقه اصلی رقم شماره 36 (V4) بیانگر حالت جبرانی اجزا عملکرد نسبت به همدیگر است. حداقل تعداد دانه در سنبلچه مربوط به رقم ژوانیلو – 92 (V1) با 1.33 دانه در سنبلچه می باشد، این رقم دارای حداقل عملکرد دانه بود. حداکثر وزن دانه مربوط به رقم شماره 43 (V3) با 44.81 میلی گرم می باشد. رقم شماره 43 (V3) به دلیل دارا بودن حداکثر وزن دانه و تعداد دانه در سنبلچه نسبتا مطلوب، دارای حداکثر عملکرد دانه در هکتار بود، که با رقم شماره 49 (V5) در یک گروه قرار داشتند. همچنین جو کارون (V7) در مقایسه با ارقام تریتیکاله دارای حداقل اجزا عملکرد و عملکرد دانه بود. در ارتباط با بررسی اجزا عملکرد ساقه اصلی نیز نتایج مشابهی به دست آمد، با این تفاوت که علاوه بر تعداد دانه در سنبلچه و وزن تک دانه، از نظر تعداد سنبلچه در سنبله نیز بین ارقام تفاوت آماری معنی داری وجود داشت.

به منظور بررسی تاثیر سیستم انتقال آوندی محور اصلی سنبله بر عملکرد و اجزا عملکرد گندم رقم اترک آزمایشی به صورت گلدانی در سال زراعی 88-1387 در مزرعه آموزشی- تحقیقاتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد ساوه به مرحله اجرا درآمد. فواصل میان گره های طول محور سنبله تعداد و اندازه دستجات آوند مرکزی و همچنین نحوه پراکنش آنها مورد بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از این آزمایش نشان دهنده ارتباط بین تعداد سنبلچه ها روی محور سنبله و تعداد دستجات آوند مرکزی در بخش پایینی محور سنبله می باشد. تعداد دستجات آوند مرکزی در طول محور سنبله از پایین به سمت بالا کاهش پیدا کرد. این کاهش از میانگین 0.5 آوند در هر میانگره بین میانگره های 1 تا 4 (بخش پایینی) و میانگین 1.2 بین میانگره های 5 تا 14 (بخش میانی) و از میانگره 15 تا میانگره پایانی محور سنبله (بخش بالایی) میانگین حدود 0.7 آوند مرکزی بود. همچنین سایز دستجات آوند نیز در طول محور سنبله با الگوی ویژه ای کاهش پیدا کرد. بیشترین سهم اندازه دستجات آوندی مربوط به بخش میانی محور سنبله و سپس به ترتیب بخش های پایینی و بالایی می باشد. در این آزمایش همبستگی مثبتی بین تعداد و وزن دانه ها در ارتباط با تعداد و اندازه دستجات آوندی تعلق گرفته به هر سنبلچه در طول محور سنبله مشاهده شد، به گونه ای که سنبلچه های بخش میانی محور سنبله با دارا بودن بیشترین میانگین وزن و تعداد دانه دارای بیشترین تعداد و اندازه دستجات آوند مرکزی در این بخش در مقایسه با بخش های دیگر محور سنبله بوده است.