با نگاهی به آثار مارتین هایدگر به سهولت می توان مشاهده کرد که هراز گاه وی به هم سخنی با هگل می پردازد. اما به طور خاص از هایدگر سه کتاب مهم در مورد هگل در دست داریم: 1- مفهوم تجربه نزد هگل؛ هگل و یونانیان؛ 3- پدیدارشناسی روح هگل. از این میان کتاب های اول و سوم به زبان انگلیسی ترجمه شده اند. متن مورد نظر ما ترجمه انگلیسی کتاب (پدیدارشناسی روح هگل) است که توسط انتشارات دانشگاه ایندیانا در سال1988 به چاپ رسیده است. پیش از پرداختن به محتویات کتاب ضروری است به برخی مشخصات کتاب و مترجمان آن بپردازیم.

در عصر ما گروه های افراط گرا برای توجیه تروریسم از کلمه جهاد سوء استفاده کرده اند. این مقاله در صدد بررسی معنای حقیقی جهاد است، هم معنی ظاهری آن (جهاد اصغر) و هم معنی باطنی آن (جهاد اکبر). نویسنده در عین ارایه نقدی اصولی، و علی الخصوص در عین ارجاع به آموزه قرآنی رحمت که در پرتو آن جهاد باید فهمیده شود، همچنین تصاویر، عملکردها، رفتارها، شخصیت ها و اتفاقاتی که این اصول را نشان می دهند مورد پرسش قرار می دهد، و بخصوص این موارد را مورد بحث قرار می دهد: فتوحاتی که مطابق اصل جهاد انجام شدند، فتح قدس به دست صلاح الدین ایوبی و گسترش اسلام در ایران در سده های اولیه اسلام، چگونگی روابط میان یهودیان و مسلمانان در روزگار پیش از تجدد، دو نمونه از روح جهاد در گذشته نزدیک: امیر عبدالقادر جزایری و شیخ احمد علوی، و تصویر علی ابن ابی طالب علیه السلام در شعر مولانا.

بحث از این که روح آدمی چیست و رابطه آن با جسم کدام است، از مباحث فلسفی و رایج هر دوره بوده است. در عصر افلاطون و ارسطو دلایلی بر تجرد روح اقامه شد. تا این که بوعلی دلایل متعددی برای اثبات تجرد روح آورد و مورد نقد قرار گرفت. فخر رازی دلایل او را که گویا پراکنده بود و ایرادهای آنها را جمع آوری نمود. پس از او ملاصدرا دلایل بوعلی و فخر رازی را با بیان دیگر و توضیحات بیشتر آورد. ملا هادی سبزواری نیز همان دلایل را آورد، تا این که آیه الله حسن زاده آملی تمام دلایل تجرد روح را جمع آوری و در کتابی مستقل ارائه نمود. اما تمام آن دلیل ها با اشکال و ایراد روبه رو بودند. شهید مطهری از زاویه دیگر بر تجرد روح نگریست و امروز باید برای مطالعه تجرد روح دلایل و بسترهای دیگری را جستجو کرد.

تصوف شاخه ای از تاریخ دینی است و تاریخ دینی شاخه ای از تاریخ اجتماع است. شاخه ها مطلقا باید معلوم شود و کاملا مورد پژوهش قرار گیرد و تدریس گردد. یک شاخه از این تصوف ذکر سخنان صوفیان و عارفان است. عباراتی که به نظر غیراهل غریب و درک آن مشکل نماید و گاه باشد ظاهر آن کلمات ناپسندیده و خلاف ادب و حتی شریعت به نظر آید. با عنوان «شطحیات». در این جستار شرح بسیار مختصری از دریای بی کران شطحیات پرداخته ام.

دین جِینی از ادیان کهن هندی است که بیش از بیست و پنج قرن پیشینه دارد و به اصطلاح از ادیان ناستیکه و یا غیر ارتدوکس هندی شمرده می شود. مسئله ی روح که در این مکتب از آن به عنوان جیوَه یاد می شود از مفاهیم مهم این دین به حساب می آید و یکی از دو مقوله ی اصلی هستی شناختی و نیز یکی از موضوعات اصلی فلسفه ی جَینی و نخستین آنهاست. جَین ها اصل وجود روح را امری شهودی می دانند، با این همه، دلایلی نیز بر وجود آن اقامه کرده اند. در این مکتب، روح با آن که مادی شمرده نمی شود، دارای بُعد بوده و متناسب با بدن قبض و بسط می یابد. ارواح بی شمار هستند و همه ی موجودات و حتی عناصر دارای روح بوده که متناسب با بدنی که در آن می زیند، دارای یک تا شش حسّ ادراکی هستند. روح در حالت ناب و خالص خود دارای آگاهی و شهود بی مُنتها، بهجت و سرور بی منتها و کمال مطلق است و علم و آگاهی نه صفت که ذات و سرشت آن است، اما این گوهر نورانی در نتیجه ی برخی اعمال و احساسات با «کرمه»-که ماده ای لطیف است-پوشیده می شود و این آغاز اسارتِ انسان است. هدف یک سالک جَینی پیراستن روح از این قشرهای کرمه ای است که «لِشیا» خوانده می شود و این مهم با ریاضت و در طول زندگی های متوالی میسّر می شود. هدف این نوشتار، تبیین مسئله ی روح در دین جَینی است که به روش توصیفی۔ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای معتبر به شیوه ی اِسنادی سامان یافته و نشان می دهد که آموزه ی روح در جینیزم تفاوت قابل ملاحظه ای با دیگر ادیان هندی دارد.