رهپویه معماری و شهرسازی
سال:1402 | دوره:2 | شماره:6 |تعداد مقالات:6

کودکان به عنوان شهروندان جامعه حقوقی دارند ولی متأسفانه در طراحی و برنامه ریزی بسیاری از شهرها نادیده گرفته شده اند. امروزه حقوق کودکان در جامعه رنگی تازه یافته و شهرهای دوستدار کودک بستری مناسب برای رسیدن به این مهم و رشد کودکان است. برخی شهرهای دنیا نظیر بم عنوان شهر دوستدار کودک را از یونیسف دریافت کرده اند. هدف پژوهش ارزیابی پروژه شهر دوستدار کودک بم و ارائه راهکارهایی جهت بهبود آن با توجه به شاخص های حاصله از آراء صاحب نظران و تجارب جهانی مرتبط با موضوع پژوهش است. پژوهش حاضر توصیفی ـ تحلیلی است؛ در آن از روش تحلیل محتوا استفاده شده و اطلاعات لازم به وسیله مطالعات اسنادی جمع آوری شده است. نتایج نشان می دهد که ایمنی و امنیت، دسترسی به تسهیلات و خدمات اساسی مناسب، مشارکت کودکان، وجود محیط های بازی و تفریح کودکان، وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز و طبیعی، کاهش ترافیک و وجود حمل ونقل عمومی و مسیرهای پیاده و دوچرخه مناسب، و وجود بستر مناسب یادگیری و توسعه کودکان مهم ترین شاخص های شهر دوستدار کودک هستند. این پژوهش، عملکرد پروژه بم را در تأمین مهم ترین شاخص های شهر دوستدار کودک، متوسط ارزیابی می کند. اگرچه پروژه بم بسیاری از شاخص های شهر دوستدار کودک را در طراحی، برنامه ریزی و اجرا در نظر داشته است، ولی نتوانسته نیازها و خواسته های کودکان را به طور کامل درباره شاخص های تأمین بهداشت عمومی، ایمنی و امنیت، دسترسی به خدمات اساسی مناسب، و وجود و دسترسی مناسب به فضاهای سبز برآورده کند. در انتها، راهکارهای بهبود این پروژه ارائه شده است.

کمرنگ شدن هویت فضاها در معماری و شهرسازی جهان معاصر موضوعی فراگیر و چندوجهی است که تحت تأثیر عوامل مختلفی از جمله جهانی شدن، توسعه و تحولات سریع شهری و تکنولوژی های جدید در ساخت وساز قرار دارد. در کنار این عوامل جهانی، این بحران در کشور ایران، همچون دیگر کشورهای درحال توسعه، با استقبال از تجدد و تسری رویکرد زیبایی شناسی غربی و نگاه سبکی به معماری ابعاد گسترده تر و پیچیده تری پیدا نموده است. جستار حاضر با غور در آراء متفکران عرصه های علوم انسانی و معماری، پرسش امکان احیای هویت ازدست رفته را بر دامنۀ این بحران طرح نموده و چگونگی حفظ اتصال به فرهنگ و تاریخ را در عین همراهی با مسیر قهری زمانه و در ذیل طرح افکنده شده بر عالم متجدد می سنجد و در این کنکاش با بررسی و تحلیل انتقادی نظر اندیشمندان، و در قالب طرح موضوعات و پرسش های فرعی  و تبیین مفاهیم اصلی مرتبط سعی می نماید تا به راهبردهایی برای هویت مندی در طراحی معماری و شهری دست یابد. یافته های تحقیق اهمیت توجه به نگاه زندگی مدار و مبتنی بر زیست شاعرانه در طراحی معماری و پرداختن به چندوچون تقویت حس تعلق و حضور مستمر، تفکر و زیست شاعرانه در فضا برای مخاطبان در طراحی معماری را جلوه گر می سازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که هویت مندی در طراحی معماری و شهری ذیل معماری تذکاربخش، معناپذیر، و تفکرانگیز میسر می گردد. تفکرانگیزی در راستای شناخت درونی هویت فردی خویش در نسبت با هستی، معناپذیری در جهت امکان پذیری گره خوردن معنا با فضا یا کالبد معماری در بستر زمان و سکونت شاعرانه، و تذکاربخشی در راستای تثبیت و تداوم الگوهای ادراکی و رفتاری مخاطبان مبتنی بر فرهنگ مشترک خصیصه های فضایی هستند که مراحل احراز و تثبیت هویت در فضا و تداوم آن در بستر زمان را هموار می کنند.

شناخت نظام مند از پیشینه شهرهای تاریخی ایران و درکی عمیق از تحولات کالبدی، طبیعی، تاریخی، سیاسی - اجتماعی و اقتصادی آن و ارائه الگو و خط سیری که بیان کننده روند تحولات شهر است از مهم ترین موضوعات تاریخ تمدن ایران اسلامی است. به همان اندازه که این مهم می تواند درک روشنی از رفتارهای آتی یک شهر به پژوهشگران و تهیه کنندگان طرح ها دهد، خلأ این شناخت نیز موجب گسست تاریخی و هویتی ساکنان با شهر به عنوان بستر زندگی، رشد و فعالیت شهروندان خواهد بود. با پذیرش این موضوع، آنگاه ارائه یک الگو و خط سیر مشخص که بیان کننده روند تحولات شهر است اهمیتی دوچندان می یابد. شهر آمل به عنوان یکی از راهبردی ترین کانون های جمعیتی شمال کشور دست خوش تغییرات متعدد در پیشینه سکونتگاهی خود بوده است. عمده این تحولات که سازمان فضایی شهر را تحت تأثیر خود قرار داده حول عنصر اصلی طبیعی ساختاربخش آن شکل گرفته است. هدف تحقیق شناسایی ساختارهای اصلی کالبدی و طبیعی سازنده تمدن آمل با استفاده از داده های تاریخی است. این تحقیق با روش تفسیری - تاریخی به انجام رسیده و یافته ها در قالب سیر تحولات کالبدی (رشد و افول شهر در ادوار تاریخی) با استفاده از دیاگرام بمونت بیان شده است. نتایج حاصله گویای آن است که برای ایجاد پیوند هویتی - عملکردی بین دوره های تاریخی گذشته شهر و طرح های توسعه فعلی و آتی آن باید توجه به نمادها و نشانه های تاریخی، بازیابی نقش تجاری و بازرگانی شهر، پیوند بین گذشته و آینده شهر و بهره گیری از ظرفیت های رودخانه اصلی موجود در شهر مدنظر قرار گیرد.

امروزه پژوهش هایی در طراحی مسکن با استفاده از معماری زمینه گرا و اقلیم صورت گرفته که طبق نظر اندیشمندان، زمینه گرایی یک مجموعه یا بنا به صورت مجزا و مجرد از بستر پیرامون خود نبوده بلکه به محیط اطراف خود وابسته است. در طراحی شهرها به جای ترسیم، قطعات مختلف متصل به هم به صورت تصویر تکه تکه است و شاهد شکل گیری شهرهایی با کالبد ناهمگون و بی هویت هستیم. ضرورت توجّه به بازشناسی اصول و ارزش های مسکن زمینه گرا در شکل گیری و طراحی مسکن معاصر، بیشتر از زمان های دیگر اهمیت خود را آشکار می سازد.  این پژوهش با بررسی نقش اقلیم در طراحی مسکن با استفاده از شاخص های معماری زمینه گرایی مورد ارزیابی قرار داده که هدف آن تبیین شاخص های مفهومی معماری زمینه گرا مسکن و همچنین انطباق آن با شاخص های مفهومی اقلیم در طراحی مسکن است. به این منظور، با مراجعه به متون، ابتدا معنا و الگوها در اقلیم و اصول معماری زمینه گرا مطرح گردیده و در این راستا نظر اندیشمندان و صاحب نظران در زمینه های معماری زمینه گرا و اقلیم مورد مطالعه و تحلیل قرار گرفته است. فرایند تحقیق با تکنیک های توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده های مورد نیاز برای شکل گیری نظری موضوع با روش کتابخانه ای صورت گرفته است. دستاوردهای تحقیق نشان دهنده آن است که در تاریخ معماری، همواره به اقلیم به مانند الگویی برای طراحی توجه شده است. زیبایی موجود در معماری زمینه گرا نوعی از زیبایی است که برای آن برنامه ریزی نشده و آن همچنین، نتیجۀ پاسخ صحیح به عملکرد است که زیبایی طبیعی را به ویژگی ذاتی و ناخودآگاه تبدیل می کند.

اسلام به عنوان دینی جامع که پاسخگوی تمام نیازهای انسانی است، به نقش انسان در ابعاد مختلف برای رسیدن به رشد و تعالی، توجه ویژه ای داشته است؛ به طوری که یکی از مهم ترین اهداف قرآن کریم، تبیین ویژگی های انسانی است که در پرتو عمل به دستورات و توصیه های کتاب آسمانی، بتواند به کمال که هدف نهایی خلقت است برسد. از طرف دیگر دین مبین اسلام، دینی اجتماعی است و جامعه موردنظر آن جامعه ای است که در آن، انسان نه تنها نیازهای مادی و معنوی خود را تأمین می نماید، بلکه زمینه رشد و تعالی دیگر افراد جامعه را نیز فراهم نماید. نوشتار حاضر بر آن است تا با استناد به آیات قرآن و تفسیر المیزان، ضمن شناسایی مؤلفه های تأثیرگذار اجتماعی مدیریت شهری و شهروندان در تعالی جامعه شهری، به تبیین آن در دین مبین اسلام بپردازد. روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش، تحلیل محتوای کیفی است. تفسیر مورد استفاده در این پژوهش، تفسیر المیزان و کدگذاری، طبقه بندی و مقوله بندی متون انتخابی توسط نرم افزار ATLAS.ti صورت گرفت. درمجموع از میان گزاره های مرتبط با موضوع پژوهش، 5 مقوله، 14 مؤلفه و 107 زیرمؤلفه شناسایی گردید. فراهم آوردن گسترش علم آموزی در شهر توسط مدیران شهری و تلاش برای کسب علم و حکمت توسط شهروندان، فراهم آوردن حداکثر مشارکت مردم در شهر توسط مدیران شهری و تعاون، مشارکت در امور اجتماعی و پرهیز از تفرقه برای رسیدن به کمال توسط شهروندان، توزیع عادلانه امکانات و خدمات شهری در شهر توسط مدیران شهری و داشتن روحیه احساس مسئولیت نسبت به یکدیگر در راستای برقراری عدالت اجتماعی توسط شهروندان، فراهم آوردن حداکثر تعاملات اجتماعی توسط مدیران شهری و برقراری ارتباطات اجتماعی به منظور رفع نیازهای انسانی بر پایه اخوت، مشورت و امر به معروف و نهی از منکر توسط شهروندان، برقراری امنیت در شهر توسط مدیران شهری و تعهد و پایبندی اجتماعی و مالی نسبت به هنجارهای جامعه توسط شهروندان از جمله وظایف اجتماعی شناسایی شده مدیریت شهری و شهروندان در تعالی جامعه شهری است.

انرژی خورشید یکی از انرژی های در دسترس در تمام نقاط ایران است. یکی از فرآورده های آن نورطبیعی است با توجه به بحران هایی که در طی تابستان و زمستان به دلیل استفاده از سیستم های سرمایش و گرمایش طی سال های اخیر ایجاد شد بهتر است به این نوع انرژی توجه ویژه ای شود. از انجایی که این انرژی در کنار فواید دارای معایبی است که یکی از معایب این انرژی برهم زدن آسایش بصری و حرارتی استفاده کنندگان است.راهکارهای مختلفی برای مهار آن از جمله بهینه سازی بازشوها؛ بکارگیری سایبان ها؛ استفاده از رف های نوری و اصلاح مصالح بکار رفته وجود دارد. آنچه در این مقاله بررسی می شود بهینه سازی سایبان ها است از آنجای که سایبان ها دارای انواع مختلفی است در این مقاله 2 نوع سایبان به صورت تصادفی انتخاب شده است. هدف از این مقاله بررسی عملکرد سایبان ها در ایجاد محیط آسایش برای کارکنان بخش اداریست.روش تحقیق این مقاله از نوع شبیه سازی است. اطلاعات این مقاله ازمقالات؛ پایان نامه های نوشته شده در این زمینه گردآوری شده است. در این مقاله دو نوع سایبان یکی سایبان افقی و دیگر سایبان های ترکیبی شبیه سازی شدند. در نوع اول سه عمق مختلف 0.3، 0.5 و 1متر مورد بررسی قرار گرفته و در نوع دوم سایبان ترکیبی (عمودی و افقی) با عمق های 0.5، 0.75 و 1 متر اعمال شدند؛ مشاهده گردیدعملکرد سایبان های ترکیبی نسبت به سایبان های افقی در ایجاد محیط آسایش بصری و حرارتی بهتراست و سایبان ها ترکیبی 75 سانتی متری می تواند تا 12.2 درصد در کاهش اتلاف انرژی موثر باشند.