مهندسی بهداشت محیط
سال:1404 | دوره:13 | شماره:1 |تعداد مقالات:8

زمینه و هدف: با توجه به توسعه سریع صنعتی و ورود جیوه به عنوان یک فلز با سمیت بالا، شناسایی و حذف این آلاینده، به ویژه در منابع آبی، اهمیت زیادی دارد. این مطالعه به تهیه یک نانوجاذب مغناطیسی مبتنی بر گرافن اکساید و گروه های عاملی گوگرد دار می پردازد تا گزینش پذیری جذب و کارایی حذف جیوه را افزایش دهد. مواد و روش ها: جاذب S@MGO برای حذف جیوه در نمونه های آب و پساب تهیه شد. به منظور اندازه گیری جیوه از دستگاه طیف سنجی جذب اتمی بخار سرد استفاده شد. مشخصه یابی جاذب با استفاده از SEM، EDX، و FT-IR انجام شد. بهینه سازی پارامترهای موثر بر حذف جیوه با استفاده از طراحی آزمایش انجام شد. همدماهای جذب، ظرفیت جذب، پایداری و قابلیت استفاده مجدد، اثر یون های مزاحم و کارایی حذف جیوه در نمونه های آب و پساب مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: مقادیر بهینه پارامترهای جذب برای جاذب تهیه شده شامل pH محلول 6/8، زمان جذب 29 دقیقه و مقدار جاذب mg 53/0 تعیین شد. نتایج همدماهای جذب نشان دادند که انطباق بهتری با مدل لانگمویر دارند (0/9998 = R²). این جاذب ظرفیت جذب بالایی معادل mg/g 401/0 دارد که نزدیک به بیشینه محاسبه شده با مدل لانگمویر (mg/g 476/19) است. همچنین، اصلاح سطح با گروه های گوگرد دار باعث افزایش گزینش پذیری برای یون جیوه در حضور سایر کاتیون ها شده است. جاذب از پایداری و قابلیت استفاده مجدد خوبی برخوردار است و کارایی حذف بالای 90٪ را پس از 10 مرحله جذب و واجذب حفظ می کند. در نهایت، کارایی حذف جیوه در نمونه های آب و پساب مختلف بیش از 99٪ با RSD% کمتر از 4/1٪ حاصل شد. نتیجه گیری: خاصیت مغناطیسی جاذب، امکان جمع آوری سریع آن را پس از انجام فرایند حذف میسر می سازد. به دلیل اصلاح سطح جاذب با گروه های عاملی گوگرد دار، انتخاب پذیری آن برای جیوه نسبت به یون های فلزی دیگر در محیط های آبی افزایش یافت. ظرفیت جذب بالا، راندمان حذف بالا و زمان حذف کوتاه از دیگر مزایای جاذب سنتز شده است.

زمینه و هدف: گردو پر توزیع ترین آجیل درختی در سراسر جهان است و سال هاست که به عنوان یک غذای غنی از مواد مغذی مصرف می شود. هدف از این پژوهش بررسی غلظت و ارزیابی­ ریسک فلزات­ سنگین در گردوی تولید شده در شهرستان تویسرکان در استان همدان بود. مواد و روش­ ها: 45 نمونه گردو از 3 شهر و 15 روستای شهرستان تویسرکان به روش سیستماتیک­-­تصادفی جمع­آوری گردید. پس از آماده ­سازی و هضم نمونه­ ها به روش اسیدی، غلطت فلزات­سنگین توسط دستگاه جذب اتمی اندازه­ گیری شد. جهت ارزیابی ­ریسک از شاخص های EDI، HQ و HI  استفاده شد. یافته ­ها: میانگین غلظت فلزات­ سنگین مس، روی، آهن، منگنز به ترتیب برابر با 16/12، 47/43، 88/53، 44/25 و سدیم و پتاسیم 280/9 و 182/6 میلی­ گرم بر کیلوگرم بود. نتایج آزمون کروسکال­-­والیس و من­-­ویتنی نشان داد که اختلاف بین میانگین غلظت آهن، منگنز، سدیم و پتاسیم با تغییر مکان معنی ­دار بود. آزمون همبستگی اسپیرمن نیز نشان داد که همبستگی معنی­دار بین فلزات­ سنگین و عناصر معدنی وجود دارد. شاخص EDI و HQ برای هر یک از فلزات­ سنگین مورد مطالعه و  شاخص HI برای مجموع فلزات­ سنگین برای هر دو رده سنی، کمتر از 1 و در حد مجاز بود. ­نتیجه­ گیری: میانگین غلظت مس و منگنز بالاتر و روی و آهن کمتر از مقدار توصیه شده توسط فائو و سازمان بهداشت جهانی بود. در مقایسه با کشورهای مختلف جهان، غلظت آهن، روی، منگنز و سدیم بالاتر و پتاسیم پایین تر بود. فلزات سنگین مورد بررسی بدون ریسک اثرات غیرسرطان زایی برای دو رده سنی بزرگسال و کودکان بودند و خطر قابل ملاحظه ای برای اثرات نامطلوب سلامتی نداشتند. توجه ویژه به آلودگی خاک و محصولات کشاورزی به ویژه آلودگی گردو به فلزات سنگین و کنترل و کاهش ورود این آلاینده­ها از طریق منابع انسانی مانند کود شیمیایی و آفت­کش در شهرستان تویسرکان ضروری است.

زمینه و هدف: معمولا به دلیل غیرکارشناس بودن متصدیان استخرهای شنا، استخرها ریسک بالایی برای انتقال برخی بیماری های واگیردار دارند لذا مطالعه و بهبود وضعیت بهداشت، ایمنی و زیست­ محیطی استخرها ضروری است. بنابراین این تحقیق به بررسی جامع استخرهای شهر خوی از این نظر طی سالهای 1401 تا 1403 پرداخت. مواد و روش ­ها: این مطالعه کاربردی روی هفت استخر فعال درشهرستان خوی انجام گرفت. برای ارزیابی بهداشتی و ایمنی استخرها از چک­لیست های پرشده و نتایج آزمایشات آب که توسط دانشکده علوم پزشکی خوی انجام شده بود، استفاده گردید. پارامترهای توصیفی بین 0 تا 100 نمره ­دهی گردید. داده­ ها توسط نرم­افزار SPSS جمع ­آوری و تحلیل آماری گردید. به دلیل غیرنرمال بودن توزیع داده ­ها از آزمون های غیرپارامتریک ویلکاکسون و اسپیرمن برای مقایسه با استانداردها و همبستگی پارامترها استفاده شد. یافته ­ها: نمره میانگین مطابقت پارامترهای بهداشتی و ایمنی با استانداردهای مرتبط کشوری 86 درصد بود. از نظر میانگین نمرات، استخر کبیری بالاترین تطابق با موازین بهداشتی و استخرهای آب­گرم کمترین تطابق را داشتند. میانگین تعداد کلیفرم گوارشی در همه آنها غیر از آب گرم­ ها صفر بود. میانگین تعداد HPC در همه استخرها زیر 200 و در آب گرم ­ها بالاتر از 200 بود. از نظر کیفیت میکروبی آب، میانگین نمرات 40 تا 95 بود. مقدار کلر آزاد به طورمیانگین، برابر استاندارد بود و مقدار کلر آزاد با تعداد کلیفرم و HPC ارتباط معکوس معنی ­دار داشت. نتیجه گیری: به دلیل عدم تصفیه منظم، کدورت آب استخرهای خوی بالاتراز استاندارد بود، به همین خاطر کیفیت میکروبی آب با وجود کلر باقیمانده کافی، مطلوب نبود. مشخص شد متصدیان استخر فقط روی کلرزنی تمرکز کرده و از کیفیت آب غافل هستند لذا آموزش اصولی کارکنان و نظارت بیشتردر زمینه راهبری استخر پیشنهاد می شود

زمینه و هدف: حضور رنگ های سنتتیک به عنوان مواد غیرقابل تجزیه و سمی در آب های پذیرنده منجر به کاهش اکسیژن محلول، کدری آب و کاهش فتوسنتز گیاهان آبزی می گردد. از اینرو، هدف از این مطالعه تجزیه رنگ اسید بلو 113 (AB113) از طریق تولید رادیکال های واکنش پذیر بوسیله فعال سازی پراکسی مونوسولفات (PMS) با کاتالیست بنتوینت@Fe3O4 بود.     مواد و روش ها: در این پژوهش، کاتالیست بنتونیت@ Fe3O4از طریق روش گرمایی-شیمیایی تهیه شد و ویژگی های آن از طریق آنالیزهای تشخیصی مشخص گردید. در فرآیند کاتالیتیک تاثیر پارامترهای مختلف همچون pH (3-11)، مقدار کاتالیست (0-400 میلی گرم بر لیتر)، مقدار PMS ( 0-1 میلی مولار) و زمان (0-120 دقیقه) مورد بررسی قرار گرفت. آزمایش شناسایی رادیکال های فعال و همچنین آزمون سمیت محلول تصفیه شده مورد امتحان قرار گرفت. یافته ها: سنتز موفقیت آمیز کاتالیست بنتونیت@ Fe3O4 از طریق آنالیزهای SEM، XRD و FTIR تایید شد. حذف کامل رنگ در یک شرایط اپراتوری شامل pH 3، مقدار mg/L 200 کاتالیست، مقدار 0/5 میلی مولار PMS و زمان واکنش 100 دقیقه بدست آمد. رادیکال های سولفات (SO4•-)، هیدروکسیل (•OH) و سوپراکسید (O2•-) به عنوان گونه های فعال در تجزیه رنگ از محیط آبی شناسایی شدند. رشد 1/56 برابری گیاه نعناع در محلول تصفیه شده در مقابل محلول تصفیه نشده تاکید کرد که فرآیند حاضر کارایی مناسبی در کاهش سمیت محلول دارد.   نتیجه گیری: یافته های مطالعه نشان داد که با تصفیه کاتالیتیک محلول 113AB، میتوان پسابی مناسبی برای دفع بدست آورد.

زمینه و هدف: از دیدگاه جهانی خاک سومین جزء عمده محیط زیست تلقی می شود که آلودگی آن در حال حاضر از مهم ترین چالش های سازمان های محیط زیست در جهان و همچنین مهم ترین معضلات زیست محیطی کشورها است لذا مطالعه حاضر باهدف بررسی جامع مکانیسم های گیاه پالایی به عنوان یک ابزار کارآمد و پایدار برای پاک سازی آلاینده­ های مختلف از خاک انجام شد. مواد و روش ها: این مطالعه، یک مطالعه مروری-توصیفی در سال 2024 بود که به منظور گزارش فرایند جست‎وجو، مستندسازی و غربالگری از چک لیست پریزما برای بررسی های سیستماتیک استفاده شد. روش کار با جست وجو مقالات از سال 2000 تا 2023 با کلید واژه های انگلیسیPhytoremediation، bioremediation، soil contamination، Heavy metals in soil و معادل فارسی مربوطه درسایت های معتبر PubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar، Magiran و  SIDبود. یافته ها: بعد از جست وجو با کلید واژه های مرتبط تعداد 1021 مطالعه یافت شد و براساس معیارهای ورود و خروج 50 مقاله مورد استفاده قرار گرفت. براساس نتایج آلاینده ­های اصلی خاک فلزات سنگین، گروه آلاینده های  BTEXو مواد نفتی است و با مکانیسم­های مختلف گیاهپالایی از جمله کنترل هیدرولیک، تجزیه توسط گیاهی، گیاه استخراجی، گیاه تثبیتی، تصعید توسط گیاه، تجزیه توسط ریزوسفر، ریزوفیلتراسیون به عنوان یک فناوری نوین در رفع این آلودگی­ ها موثر واقع شوند. نتیجه گیری: هزینه های گزاف روش های فیزیکی و شمیایی تصفیه خاک سبب شده تا استفاده از روش گیاه ­پالایی برای پاکسازی و تصفیه خاک بکار گرفته شود بزرگ ترین مزیت این روش نسبت به سایر روش ها، ارزان بودن و سادگی آن و معایب این روش خطرناک بودن بیومس گیاهان تجمع کننده فلزات و مصرف بیومس گیاهی آلوده شده توسط حیوانات، فاکتور محدود کننده شرایط آب و هوایی، عدم درک کامل این تکنولوژی و طولانی بودن آن است.

زمینه وهدف: انتشار بخار بنزین در ایستگاه­های تولید وپخش فراورده­های نفتی درحین توزیع، بارگیری، تخلیه و حمل و نقل یکی از منابع اصلی آلودگی هوا به حساب می ­آید. با توجه به نزدیکی انبار غله به انبار نفت فردیس، این مطالعه با هدف بررسی تاثیر آلاینده های منتشر شده از انبار نفت بر میزان آلودگی ترکیبات BTEX در حد فاصل دو انبار شکل گرفت. مواد و روش ها: این مطالعه مقطعی– تحلیلی در سال 1400-1401 انجام گرفت. از دستگاه فوچک ساخت کشور انگلیس جهت سنجش منوآروماتیک ها استفاده گردید. آلاینده­ های مورد بررسی بنزن، تولوئن، زایلن و اتیل­بنزن بود. داده ­ها در یک ماه و به تعداد 125 نمونه جمع ­آوری شد. اندازه گیری ها در ساعات 10-9 صبح انجام شد. یافته ها: نتایج اندازه­ گیری­ ها در محیط داخلی و محیط خارجی انبار نفت نشان دهنده تفاوت معنی­دار بین این دو محیط می باشد(0/05>P). میانگین غلظت آلاینده­های مورد بررسی در محیط خارجی انبار نفت به طور معنی­داری بالاتر گزارش شد.  مقایسه انجام شده در محیط خارجی انبار نفت نشان داد که میزان بنزن برابر با 0/46 mg/m3  بود که حدود 0/09 برابر حد استاندارد زیست محیطی می ­باشد. پس از بنزن به ترتیب زایلن، تولوئن، اتیل بنزن در مرتبه های پایین تر غلظت قراردارند. نتیجه گیری: باتوجه به اینکه درمطالعه حاضر غلظت هیدورکربن­ های آروماتیک در محیط خارجی انبار نفت به طور معنی­ داری بیشتر از غلظت هیدروکربن­ های داخل فضای انبار نفت می ­باشد می­ توان گفت حضور وسایل نقلیه بسیار بیشتر از وجود انبار نفت بر روی انبار غله تاثیرگذار است.

زمینه و هدف: آرسنیک یکی از سمی ترین فلزات سنگین است که با تأثیر بر زنجیره غذایی، می تواند تهدیدی جدی برای سلامت انسان باشد. برنج به دلیل رشد در شرایط غرقابی، در مقایسه با سایر غلات از ظرفیت قابل توجهی برای تجمع آرسنیک برخوردار است. بنابراین، توسعه روش هایی برای کاهش تجمع آرسنیک در دانه برنج امری ضروری است. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف بررسی راهکارهای کاهش تجمع آرسنیک در خاک و گیاه برنج انجام شد. مواد و روش ها: در جستجوی اولیه مقالات، در مجموع 164 مقاله در بازه زمانی 2004 تا 2024 یافت شد و پس از حذف موارد تکراری، این تعداد به 126 رسید. سپس در مرحله غربالگری، عنوان و چکیده مقالات مورد بررسی قرار گرفت و در انتهای این مرحله تعداد 92 مقاله باقی ماند. در نهایت پس از بررسی متن کامل مقالات، تعداد 68 مقاله برای این مطالعه استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که شیوه های مدیریت آب از جمله آبیاری تناوبی به دلیل تغییر وضعیت ردوکس خاک می تواند به کاهش محتوای آرسنیک در برنج کمک نماید. علاوه بر این، سمیت و جذب آرسنیک در برنج را می توان با استفاده از اصلاح کننده های ارگانیک (بیوچار و کودهای آلی) و اصلاح کننده های غیرارگانیک (آهن، سیلیکون و گوگرد) کاهش داد. استفاده از فناوری نانو، روش دیگری برای کاهش جذب آرسنیک توسط برنج است. انتخاب ارقام برنج کم انباشته کننده آرسنیک و کاربرد میکروارگانیسم ها از دیگر اقدامات زراعی موفق برای کاهش غلظت آرسنیک در دانه برنج هستند. نتیجه گیری: استفاده از شیوه های مدیریتی مناسب می تواند تحمل گیاه برنج به تنش آرسنیک را افزایش داده و انتقال آن به زنجیره غذایی را کاهش دهد.

زمینه و هدف: شنا یکی از ورزش ها و سرگرمی های بسیار مناسب و لذت بخش برای کلیه ی افراد در سنین مختلف، به ویژه در فصل گرما محسوب می شود. به منظور جلوگیری از بیماری باید به بهداشت استخرهای شنا توجه کرد. هدف از این مطالعه تعیین ویژگی های آب استخرهای شنا شهر ایلام بود. مواد و روش ها: در این مطالعه توصیفی-مقطعی از 6 استخر عمومی سرپوشیده شهر ایلام به صورت سرشماری نمونه برداری و پارامترهای دما، کدورت، pH، کلر باقی مانده و کیفیت میکروبی در 3 ماه از سال (دی تا اسفند) بررسی و با استاندارد ملی ایران به شماره 9412 و راهنمای نظارت و پایش آب استخرهای شنا و شناگاه های طبیعی مقایسه و با استفاده از آزمون پیرسون و تحت نرم افزار SPSSv16 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد که کمترین میزان تطابق با استانداردهای موجود در بین پارامترهای مورد مطالعه دما بوده است، که در 83٪ موارد تطابق نداشت. بیشترین میزان تطابق را در بین پارامترهای مورد مطالعه مربوط به کلیفرم مدفوعی با 94٪ مطابقت بود. کدورت، pH، کلر باقی مانده، کلیفرم کل و کلیفرم مدفوعی به ترتیب در 61٪، 67٪، 83٪، 83٪ و 94٪ موارد نمونه های مورد مطالعه با استاندارد مطابقت داشت. نتیجه گیری: بر اساس نتایج بدست آمده، رعایت بهداشت فردی، دوش گرفتن قبل از شنا، تعویض به موقع فیلترهای تصفیه، متناسب کردن زمان ماند آب استخر با تعداد و بهداشت شناگران جهت کنترل میزان کدورت و استفاده از سنسورهای حرارتی و کنترل خودکار برای تنظیم دما توصیه می گردد.