انسان و محیط زیست
سال:1403 | دوره:22 | شماره:1 |تعداد مقالات:10

زمینه و هدف: امروزه نگرانی های مرتبط با افزایش دام و اثرات مخرب آن از جمله فشرده سای خاک ، تخریب خاک و فرسایش و آلودگی آب وجود دارد. یکی از راههای رایج جهت احیای مراتع و بازیابی توان آنها کاشت گونههای مرتعی مناسب و سپس قرق میباشد. روش بررسی: برای انجام این پژوهش 10 ترانسکت 100 متری به شیوهای که هر ترانسکت با ترانسکت قبلی 50 متر فاصله داشته باشد در نظر گرفته شد. در طول هر ترانسکت 10 پلات 1 در 1 تعیین و در هر پلات یک نمونه 100 گرمی خاک از 3 عمق 0-10، 10-20 و 20-30 سانتی متری برداشت گردید. به طور مشابه، به همین تعداد نمونه و مانند منطقه قرق و کپه کاری، در عرصه مجاوری که کپه کاری نشده و بهعنوان منطقه شاهد در نظر گرفته شده بود، نیز نمونه برداری انجام گردید. نمونه ها جهت اندازه گیری جرم مخصوص ظاهری، محتوی رطوبت خاک، pH، EC، نیتروژن کل، فسفر کل و کربن آلی خاک به آزمایشگاه منتقل گردیدند. سپس با استفاده از تجزیه واریانس یک طرفه در سطح احتمال 05/0 مورد بررسی قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد در منطقه چرا شده جرم مخصوص ظاهری، EC، نیتروژن کل، فسفر کل و کربن آلی خاک در سطح معناداری 5 درصد بیشتر از منطقه قرق و کپه کاری بوده است اما رطوبت خاک و pH خاک در دو منطقه در هیچ سطحی تفاوت معناداری نداشتند. بحث و نتیجه گیری: جرم مخصوص ظاهری با اعمال چرا و لگدکوبی بر اثر فشرده شدن خاک افزایش می یابد. هدایت الکتریکی منطقه قرق شده نیز به دلیل افزایش پوشش گیاهی و کاهش تبخیر و تعرق در منطقه قرق کمتر از منطقه چرا شده بود. افزایش میزان نیتروژن، فسفر و کربن آلی خاک در منطقه چرا احتمالا به دلیل جذب آن¬هاتوسط ریشه گونه های گیاهی و برگشت این مواد از طریق فضولات دام های موجود به لایه های سطحی خاک مربوط می باشد.

زمینه و هدف: ایده شهر زیست پذیر در بافت های فرسوده شهری عمدتاً بر خلق محله های پایدار و زیست پذیری این بافت ها تأکید دارد. زیست پذیری نقش حیاتی در رشد و توسعه شهرها و کیفیت زندگی شهروندان دارد. شناسایی و درک نیازهای شهروندان و زنده سازی این سکونتگاه ها باعث بهبود کیفیت زندگی و ارتقای زیست پذیری در این بافت ها می شود. روش بررسی: پژوهش حاضر با بهره گیری از تکنیک تصمیم گیری چند معیاره ویکور و با هدف ارزیابی زیست پذیری نواحی منطقه چهار کلانشهر تبریز صورت گرفته است. پس از استخراج عوامل دخیل در زیست پذیری در سطح ناحیه با بهره گیری از نظرات متخصصین مولفه ها در 5 بعد، شناسایی و جهت تجزیه و تحلیل اطلاعات به دست آمده از تکنیک های آنتروپی شانون، ویکور و از نرم افزار Arc GIS استفاده شده است. یافته¬ها: نتایج به دست آمده بیانگر آن است که ناحیه پنج و چهار در ابعاد اجتماعی، خدمات و زیرساخت های شهری و کالبدی- فضایی در وضعیت مطلوبی قرار دارند. ناحیه سه تنها در بعد کالبدی- فضایی در وضعیت کاملا مطلوبی واقع شده و در سایر شاخص-های مورد بررسی در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. همچنین ناحیه دو و یک در اغلب شاخص های مورد مطالعه در وضعیت نسبتا نامطلوبی قرار دارد. بحث و نتیجه گیری: یافته¬ها حاکی از آن است که نواحی پنجگانه منطقه چهار کلانشهر تبریز از نظر شرایط اجتماعی، اقتصادی، خدمات و زیرساخت شهری، کالبدی- فضایی و زیست محیطی، بالاتر از سطح متوسط میانگین جامعه آماری قرار دارد و بنابراین از نظر زیست پذیری در وضعیت نسبتا مطلوبی می باشد.

زمینه و هدف: هدف پژوهش حاضر ارائه ی الگوی مناسب برای مکان یابی جهت اسکان اضطراری ناشی از بلایای طبیعی و غیرطبیعی در منطقه 19 تهران می باشد. روش بررسی: روش انجام پژوهش از نوع توصیفی– تحلیلی بوده و تحلیل داده ها با استفاده از روش تصمیم گیری چندمعیاره و سامانه ی Arc GIS وExcel می باشد. جامعه آماری از بین متغیرهای مکان یابی اسکان اضطراری انتخاب و روش نمونه گیری بصورت ساده و حجم نمونه گیری با استفاده از جدول مورگان (19=n) بدست آمد. ابزار پژوهش، پرسشنامه بود که به بصورت کمی طراحی و سوالات آن با استفاده از استانداردهای اسکان اضطراری استخراج و در بین خبرگان پخش شد. روایی پرسشنامه توسط متخصصین تایید شد و مقدار آن 421/0 بدست آمد. پایایی پرسشنامه نیز با استفاده از SPSS20 با ضریب آلفای کرونباخ 827/0 محاسبه شد. یافته ها: یافته ای پژوهش حاضر از 3 معیار اصلی (مطلوبیت، سازگاری و ظرفیت) و 18 زیرمعیار جهت تعیین اسکان در نظر گرفته شد. در فرایند مکان یابی اسکان اضطراری، ابتدا لایه های اطلاعاتی تهیه و سپس استانداردسازی و ضرائب AHP به آنها اعمال شده و در نهایت پس از وزن دار کردن آنها، همپوشانی لایه ها انجام شد. بحث و نتیجه گیری: پس از تولید نهایی نقشه ی اسکان و طبق نتایج این پژوهش، 28 پهنه با ارزش 9_7 جهت اسکان مورد پذیرش واقع شد، همچنین 17 پهنه با ارزش 7 (نسبتا خوب)، 7 پهنه با ارزش 8 (خوب) و 4 پهنه با ارزش 9 (ایده آل) در منطقه مورد مطالعه جهت اسکان اضطراری شناسایی شدند. در مجموع 13218725 مترمربع حدودا معادل 1321 هکتار در منطقه 19 تهران قابلیت اسکان را پیدا کرد.

زمینه و هدف: با توجه به اهمیت روزافزون مسائل زیست محیطی در سازمان ها، پژوهش حاضر به بررسی تاثیر فشارهای محیط خارجی و انگیزه های درونی بر عملکرد سازمان با در نظر گرفتن نقش میانجی پذیرش زنجیره تامین سبز و تدارکات سبز پرداخته است. روش بررسی: این پژوهش، از نظر هدف، کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را مدیران و کارشناسان شرکت قالب های صنعتی ایران خودرو تشکیل می دهد که تعداد آن ها 331 نفر بوده است. حجم نمونه پژوهش بر اساس فرمول کوکران، به تعداد 178 نفر محاسبه شده است. جهت نمونه گیری، از روش نمونه گیری در دسترس استفاده شده و گردآوری داده ها توسط پرسشنامه محقق ساخته انجام شده است. روایی محتوایی پرسشنامه با استفاده از نظرات خبرگان و پایایی آن، توسط آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفته است. به منظور تجزیه و تحلیل داده های پژوهش، از روش مدل معادلات ساختاری و نرم افزار Amos استفاده شده است. یافته ها: یافته های پژوهش حاکی از آن است که فشارهای محیط خارجی با نقش میانجی پذیرش مدیریت زنجیره تامین سبز و تدارکات سبز، بر عملکرد سازمان تاثیر مثبت و معنادار دارد. همچنین، تاثیر انگیزه های درونی بر عملکرد سازمان با نقش میانجی پذیرش مدیریت زنجیره تامین سبز مورد تایید قرار گرفته است. بحث و نتیجه گیری: بر اساس یافته ها می توان گفت اقدامات سازمان جهت سازگاری با محیط زیست و رعایت الزامات محیطی، راهی برای تمایز از رقبا محسوب می شود و بکارگیری زنجیره تأمین سبز، علاوه بر بهره مندی سازمان از مزایای ناشی از صرفه جویی، می تواند با ایجاد نوآوری در طراحی و تولید محصولات سازگار با محیط زیست، سبب حداکثر شدن سودآوری سازمان نیز گردد.

زمینه و هدف: مطالعه حاضر با هدف تاثیر نگرش سبز بر رفتار خلاقانه سبز و علاقه به محیط زیست با در نظر گرفتن نقش میانجی جهت گیری کارآفرینانه سبز در صنعت گردشگری، انجام شده است. روش بررسی: این مطالعه از لحاظ هدف کاربردی است که از لحاظ روش اجرا در قالب یک پژوهش توصیفی-پیمایشی با رویکرد مقطعی انجام شده است. جامعه آماری پژوهش، کلیه کارکنان شرکت های گردشگری استان مازندران می باشند که از این میان، نمونه ای متشکل از 384 نفر با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شده است. در این مطالعه برای جمع آوری اطلاعات جهت آزمون فرضیات از پرسشنامه محقق ساخته اقتباسی از مطالعه لو (2021) شامل 6 بعد و 32 سوال استفاده شده است که بر مبنای طیف لیکرت پنج درجه تدوین شده است. روایی پرسشنامه با استفاده از روش روایی محتوا مورد تایید قرار گرفت. برای ارزیابی پایایی پرسشنامه، ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شد. ضریب آلفای کرونباخ بیش از 7/0 بدست آمد که نشان می دهد پرسشنامه از پایایی مطلوبی برخوردار است. برای آزمون فرضیات از تکنیک حداقل مربعات جزئی و نرم افزار اسمارت پی.ال.اس استفاده شده است. یافته ها: یافته های حاصل از آزمون فرضیه های تحقیق نشان داد که نگرش سبز تاثیر مثبت و معناداری بر جهت گیری کارآفرینانه سبز و رفتار خلاقانه سبز دارد؛ جهت گیری کارآفرینانه سبز تاثیر مثبت و معناداری بر علاقه زیست محیطی و رفتار خلاقانه سبز دارد. علاوه بر این، مشخص شد که جهت گیری کارآفرینانه سبز، رابطه بین نگرش سبز و رفتار خلاقانه سبز؛ و علاقه زیست محیطی رابطه بین جهت گیری کارآفرینانه سبز و رفتار خلاقانه سبز را میانجی گری می کند. بحث و نتیجه گیری: نتایج بدست آمده در این تحقیق حاکی از اهمیت و تاثیرگذاری نگرش و جهت گیری سبز سازمان در رفتارهای خلاقانه سبز کارکنان است. در این پژوهش از تئوری های رفتار برنامه ریزی شده و منابع مکمل برای ایجاد یک چارچوب مفهومی جدید استفاده شده است.

زمینه و هدف: با شروع تشخیص و شیوع کرونا از ابتدای سال 2020 میلادی، اثرات منفی بر جوامع شهری آشکار شده است که به تبع آن با وجود تعیین ضوابطی به منظور پیشگیری از ابتلا به این ویروس، حضور شهروندان در فضاهای عمومی شهری به حداقل رسیده است. بشر به منظور ادامه حیات خود باید به فضاهای شهری باز گردد، درنتیجه لازم است تا برنامه ها و اقداماتی جهت خوانشی نو از طراحی فضاهای عمومی، با تاکید بر حداقل رساندن خطرات شیوع ویروس کویید 19 و رعایت فاصله اجتماعی صورت گیرد. روش بررسی: پژوهش حاضر، با روش شناختی- فرا تحلیلی و رویکرد نظری و تئوریک و انجام مطالعات کتابخانه ای صورت گرفته است. یافته ها: هدف از این پژوهش، تدقیق مولفه های فضای عمومی تاب آور و سرزنده از دیدگاه متیو کارمونا و بررسی تاثیرات ویروس کرونا بر هر یک از مولفه ها در فضای شهری می باشد. بحث و نتیجه گیری: بر این اساس، مولفه های فضای شهری از منظر کرمونا شامل (مولفه کالبدی، عملکردی، اجتماعی، بصری، ادراک و زمان) می باشد که ویروس کویید 19 به ترتیب باعث بروز آثاری همچون (تعریض پیاده روها، طراحی بیوفیلیک ساختمان ها و ... در بعد کالبدی)، (ممنوعیت اتوموبیل در برخی خیابان ها و ایجاد فضاهای دوجرخه محور، مطرح شدن ایده شهر 15 دقیقه ای و ... در بعد عملکردی)، (ایجاد فاصله اجتماعی، تعطیلی مراکز تجمعی و ... در بعد اجتماعی)، (ایجاد چهره ای خشن و بی رحم در شهر ناشی از عدم مردم در فضای شهری و تعطیلی مراسم و آیین ها و ... در بعد بصری)، (بروز خشونت، ترس، ناامیدی و .... در بعد ادراک) و (کاهش مدت زمان حضور شهروندان در ترافیک و پارکها و ... در بعد زمان) شده است. به طورکلی، این پدیده همچون هر پدیده دیگری، دارای پیامد های مثبت و منفی متعددی می باشد که می توان این اپیدمی را فرصتی برای تجدید نظر در طراحی شهرها برای آمادگی بهتر برای بحران های آینده قلمداد کرد.

زمینه هدف: با شروع عصر جدید و در پی آن شدت یافتن سرعت ساخت و ساز در شهرها، حاشیه رودخانه‏های فصلی و دائمی که در گذشته از جمله فضاهای سبز و تفریحی شهرها به شمار می آمدند، مبدل به یک فضای زائد شهری شدند. این پژوهش می‏کوشد با به کارگیری رویکردهای جدید به ساماندهی بخشی از بافت پیرامونی مهران رود در محله بیلانکوه تبریز بپردازد. روش بررسی: انتخاب سکانس مطالعاتی، به کمک پرسشنامه و روش ANP صورت پذیرفته و روش جمع آوری اطلاعات در بخش مبانی نظری به صورت کتابخانه ای و اسنادی و در بخش شناخت نمونه موردی، به صورت میدانی است. همچنین در پژوهش حاضر از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. یافته ها: دستاورد این پژوهش در بخش مبانی، ارائه چهارچوب نظری در قالب هفت معیار و زیر معیارهای مرتبط با هریک می باشد که پس از مطالعه مصادیق و جمع بندی آنها، خرد پروژه هایی در حوزه مداخله تعریف شد که در ارائه طرح های سه بعدی و طراحی فضاهای آنها زیرمعیارهایی نظیر بیومورفیک و بیومیمیکری، چشم انداز و پناهگاه، استفاده از مصالح و پوشش گیاهی بومی موثرتر و کاربردی تر بودند. بحث و نتیجه گیری: این پژوهش نشان می دهد که در نظر گرفتن عوامل طبیعی نظیر رودخانه و پیوند آن با بافت شهری پیرامونی به کمک کاربری های مکمل و همخوان نظیر باغ‏ها و زمین های کشاورزی درون شهری می تواند موجب تقویت پتانسیل بیوفیلیکی شهر تبریز و حل مشکلاتی نظیر انفصال بافت شهری و رودخانه، کم رنگ شدن ارتباطات اجتماعی و کاهش سیلاب در مواقع بحرانی گردد.

زمینه و هدف: با توجه به افزایش روز افزون قیمت حامل های انرژی، میزان مصرف انرژی به یکی از چالش های اساسی تبدیل شده است. در این میان ساختمان ها مسکونی سهم قابل توجهی در مصرف انرژی دارند. در ایران، بخش ساختمان حدود 40 درصد از کل مصرف انرژی را به خود اختصاص می¬دهد یکی از پرمصرف¬ترین بخش¬های تقاضای انرژی بخش مسکونی است. لذا هدف این پژوهش تبیین الگوهای بهینه معماری ساختمان های مسکونی از نقطه نظر انرژی است. روش بررسی: روش تحقیق حاضر بصورت توصیفی ـ تحلیلی و پیمایشی است. با بررسی نمونه¬های طراحی ساختمان¬های متداول در منطقه 12 تهران و مدل سازی آنها به کمک نرم¬افزار "دیزاین¬بیلدر" میزان انرژی مورد نیاز برای گرمایش و سرمایش ساختمان و تأثیر فاکتورهای مختلف در مصرف انرژی ساختمان محاسبه گردید. یافته ها: نتایج بدست آمده بیانگر این است که با روش¬های ساده طراحی معماری داخلی و خارجی ساختمان های مسکونی می¬توان مصرف انرژی در مناطق مورد مطالعه را تا حدود 40 درصد کاهش داد و همچنین با تدوین معیارها و ضوابط معماری برای مناطق مختلف شهر تهران و نیز بکارگیری این ضوابط در طراحی آنها می¬توان به کاهش عمده¬ای در مصرف انرژی ساختمان¬ها و بهره¬وری انرژی دست یافت. بحث و نتیجه گیری: در نتیجه کاهش مصرف انرژی ساختمان¬ها با طراحی معماری سبب می¬شود که این شیوه از بهره¬وری انرژی در ساختمان¬ها، تناسب زیادی با شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی ساکنین این مناطق داشته باشد.

حق بر توسعه و توسعه پایدار ماحصل احساس نیاز به پاسخگویی مناسب به عواقب نامطلوب رویکرد کلاسیک به توسعه محسوب شده و در هر یک با نگریستن به مفهوم توسعه از منظری خاص، سعی بر آن گردیده تا به پاسخی مناسب برای مواجه با آثار نامطلوب توسعه دست یافته شود. در این میان، به نظر می رسد که اتخاذ رویکرد حقوق بشر محور در پیشبرد فرایند توسعه، بستری است که در چارچوب آن، امکان تحقق ملاحظات هر دو مفهوم ذکر شده به خوبی میسر خواهد بود. در چارچوب رویکرد مزبور، با عنایت به آثار نامطلوب عدم رعایت ملاحظات محیط زیستی مدنظر در توسعه پایدار در فرایند توسعه ، بر تحقق بسیاری از مصادیق حقوق بشر، توجه به این ملاحظات، در زمره اولویت های اجرای هر گونه برنامه توسعه ای قرار خواهد گرفت. نکته مهم در این میان آنکه، تضمین حقوق بشر به عنوان غایت مدنظر در چارچوب حق بر توسعه نیز محسوب شده و بنابراین هرگونه موفقیت در تضمین حقوق بشر در فرایند توسعه از طریق رعایت ملاحظات محیط زیستی، می تواند به تحقق حق مزبور هم کمک نماید.از سوی دیگر، تلاش برای تحقق توسعه با محوریت حقوق بشر در چارچوب تلاش برای تحقق حق بر توسعه، گام مؤثری در وادار نمودن دولت ها به رعایت ملاحظات محیط زیستی و به تبع آن تضمین مسیر یک توسعه پایدار به شمار می آید. تضمین بسیاری از مصادیق حقوق بشر مورد نظر در حق بر توسعه در معاهدات الزام آوری همچون میثاق حقوق سیاسی و مدنی و میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، بستری است که در چارجوب آن می توان هرگونه تعهد دولت ها به رعایت ملاحظات محیط زیستی مورد نظر در توسعه پایدار را هم به دلیل تاثیرگذاری مثبت رعایت این ملاحظات بر تحقق مصادیق حقوق بشر فوق الذکر، تعهدی الزام آور به شمار آورد.

زمینه و هدف : با توجه به شرایط و خواست جهان امروزی بسیاری از سازمان ها جهت اجرای استراتژی های زیست محیطی تلاش می کنند. هدف این پژوهش ارائه مدلی جهت شناسایی و ارزیابی نقش سرمایه انسانی پایدار و سبز در کسب مزیت رقابتی سازمان های فعال در صنعت نفت می باشد. روش بررسی: تحقیق حاضر از منظر هدف کاربردی و از نظر روش گردآوری داده ها کمی- کیفی می باشد. جهت جمع آوری اطلاعات از منابع مکتوب و الکترونیکی به صورت هدفمند در حوزه پایداری سازمانی و زیست محیطی استفاده شده است. در بخش کیفی به صورت هدفمند و غیر تصادفی و ازطریق مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده و پرسشنامه صورت گرفت. آزمون فرضیات مدل با روش الگوی معادلات ساختاری انجام شد. یافته ها : با توجه به نتایج بدست آمده از نرم افزار، می توان اذعان نمود که ابعاد مدیریت ارشد، کارکنان و سازمان تاثیر مثبت و معناداری بر عملکرد سبز سازمان داشته و در نهایت تاثیر مثبتی بر کسب مزیت رقابتی خواهند داشت. مقادیر ضریب مسیر در مدل برای مولفه های سازمان 504/0، کارکنان 286/0، مدیریت ارشد190/0 درصد تغییرات مربوط به متغیر عملکرد سازمانی پایدار و سبز 431/0 را به طور مستقیم تبیین می کنند. نتایج نشان می دهد مابین شاخص های اصلی پژوهش، منابع انسانی (با ضریب مسیر : 386/0) بیشترین تاثیر بر عملکرد سبز سازمان را دارد. همچنین تاثیر عملکرد سبز سازمان بر مزیت رقابتی( با ضریب مسیر 437/0) قابل توجه است. بحث و نتیجه گیری: نتایج به دست آمده از پژوهش نشان می دهد که شاخص کارکنان، مدیران ارشد و ذینفعان سه مولفه تاثیر گذار بر عملکرد سبز سازمان می باشند که بر مزیت رقابتی سازمان تاثیر مثبت دارند. به منظور اجرای موفقیت آمیز استراتژی های سبز در صنایع آلاینده، به ویژه در پالایش نفت، مدیران ارشد باید بر دارایی های نامشهود سازمان های سرمایه گذاری خود تمرکز کنند تا خلاقیت کارکنان خود را افزایش دهند.