سیاست دفاعی
سال:1402 | دوره:32 | شماره:124 |تعداد مقالات:8

نقش ایران در سوریه نه تنها در جنگ اخیر، بلکه به موازات تاریخ، گسترده است به گونه ای که این روابط را می توان کهن ترین روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران با یکی از کشورهای عربی در منطقه خاورمیانه دانست. در دوران پس از انقلاب اسلامی ایران، همکاری های دو کشور بیشتر ناشی از وجود دشمن مشترک بوده است. بنابراین وجود رژیم بعث عراق و رژیم صهیونیستی و اکنون افراطی گرایی سلفی به عنوان دشمنان مشترک دو کشور، مهم ترین متغیرهای موثر بر اتحاد استراتژیک ایران و سوریه بوده اند. این پژوهش تلاش دارد تا با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و از منظر اصول حاکم بر سیاست جهانی در منطقه خاورمیانه و مبانی حقوق بین الملل به این پرسش پاسخ دهد که « نقش ایران در بحران سوریه با توجه به منطق رئالیستی حاکم بر سیاست جهانی در منطقه خاورمیانه و قواعد حقوق بین الملل چگونه قابل ارزیابی است؟» یافته های این پژوهش نشان می دهد که جمهوری اسلامی ایران، با استناد به اصالت حاکمیت و دفاع مشروع در حقوق بین الملل و متکی بر مداخله با دعوت و رضایت از سوی دولت سوریه و درچارچوب رئالیسم تدافعی و موازنه تهدید، حفظ امنیت خود را از امنیت سوریه آغاز کرده است.

شواهد تاریخی و تجربی حاکی از آن است که، روند دولت سازی در کشورهای جهان اسلام و در حال توسعه نه تنها روند مطلوبی را طی نکرده ؛ بلکه با بحران مشروعیت، خشنونت‏های قومی و مذهبی‏، ناکارآمدی‏، بحران هویت و مداخلات مواجه بوده است (مقدمه). در این مقاله، علت شناسی بحران دولت در افغانستان و راهبرد دولت مطلوب به عنوان هدف مقاله به صورت یک مسئله طرح شده است (هدف). مؤلفه‏های هویتی به عنوان عامل مهم دولت سازی در افغانستان بوده به دلیل تداوم تضادهای هویتی و اجتماعی به تأخیر افتاده، از سوی دیگر نقش عوامل خارجی نیز به این مسئله دامن زده است. پرسش اصلی مقاله این است که؛ بحران دولت سازی در افغانستان چه عوامل و دلایلی داشته است؟ و راهبرد دولت مطلوب پسا طالبان چیست؟ (سوال) این پژوهش از حیث هدف بنیادی-کاربردی با تکیه بر روش کیفی و از نوع توصیفی- تحلیلی در صدد است تا با ابزار کتابخانه‏ای سؤال یادشده را مورد بازکاوی و بازنمایی قرار دهد (روش). در تبیین چرایی موانع دولت سازی در افغانستان به نظر می‏رسد روند دولت سازی در افغانستان متأثر از دو سطح ملی و فراملی می‏باشد که در بعد ملی تضادهای هویتی و اجتماعی و در سطح فراملی مداخلات کشورهای منطقه‏ای و فرامنطقه‏ای مهم‏ترین علل بحران دولت در افغانستان است (یافته). نتایج این پژوهش نشان می‏دهد که افغانستان برای تشکیل دولت مطلوب نیازمند است تا زمینه‏های مشارکت تمامی اقوام برای تشکیل دولت فراگیر فارغ از مداخلات خارجی ایجاد شود و دولت فراگیر مردمی با مقبولیت مردمی، منطقه‏ای و بین المللی شکل بگیرد (نتیجه).

پس از حوادث 11 سپتامبر،حمله آمریکا و ائتلاف بین المللی به افغانستان به بهانه سرکوب گروه های تروریستی القاعده و طالبان و نیز ایجاد صلح و امنیت در این کشور صورت پذیرفت؛امّا عملکرد آمریکا به دلایل متعدد؛نه تنها به صلح و ثبات افغانستان کمک نکرد؛ بلکه به قدرت یابی مجدد و سریع طالبان در این کشور منجر شد.لذا سؤال اصلی پژوهش این است که ایالات متحده در قبال افغانستان به ویژه در شرایطی که طالبان دوباره قدرت را در این کشور به دست گرفته؛چه سیاستی را دنبال می کند؟ فرضیۀ پژوهش این است که پس از وقوع حادثه 11 سپتامبر،آمریکا ضمن آغاز فرایند صلح سازی در افغانستان در تلاش برای حذف گروه های تروریستی القاعده و طالبان از صحنه سیاسی و امنیتی این کشور برآمد؛امّا این اقدامات به سبب حمایت های پیچیده خارجی از طالبان و از طرفی انعقاد توافق نامه صلح میان ترامپ و طالبان به قدرت یابی و حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان منجر شد که این امر تأثیر به سزایی بر معادلات منطقه ای از جمله امنیت ملی ایران خواهد داشت.یافته های پژوهش نشان می دهد؛هم اکنون دولت بایدن سعی دارد به جای منزوی کردن طالبان،با استفاده از ابزارهای اقتصادی نظیر تحریم ها، رفتار آن ها را تغییر دهد تا ضمن رعایت حقوق بشر،روندی دمکراتیک تر در اداره کشور در پیش بگیرند.واشنگتن همچنین با باز نگه داشتن باب مذاکره با طالبان مصمم است که طالبان باید یک دولت فراگیر و با ثبات تشکیل دهد و ضمن قطع ارتباطات خود با گروه های تروریستی به همکاری با جامعه بین المللی جهت مبارزه با آن ها مبادرت ورزد.این تحقیق به روش توصیفی – تحلیلی انجام گرفته است.

تهدیدات امنیتی را بایستی اصلی ترین بحران موجود در منطقه غرب آسیا قلمداد نمود. این بحران بعضا بسترساز شکل گیری و تعمیق ائتلاف های امنیتی کشورها در برابر تهدیدات مشترک گردیده است. در این میان، امارات متحده عربی و رژیم صهیونیستی در جریانات پس از بیداری اسلامی و ارتقای جایگاه جمهوری اسلامی در منطقه، با مشترک قلمداد نمودن تهدیدات بالقوه ایران به صورت خاص و جبهه مقاومت شیعیان به صورت عام، به ائتلافی راهبردی در عرصه های امنیتی اقدام نمودند. از این رو تحقیق کنونی با بهره گیری از تئوری موازنه قوا و وموازنه تهدید به روش تحلیلی- توصیفی و منابع مکتوب و مجازی به دنبال ارائه پاسخی به سوال چگونگی «مناسبات امنیتی حاکم بر روابط امارات متحده عربی و رژیم صهیونیستی» می باشد فرضیه تحقیق کنونی تاکیدی است بر این مسئله که جمهوری اسلامی ایران تهدیدی مشترک بر امنیت و بقای رژیم صهیونیستی و امارات تلقی می گردد، به همین سبب، این مسئله بسترساز اصلی شکل گیری مناسبات امنیتی امارات و سران صهیونیستی گردیده است. یافته های تحقیق نشان دهنده این است که رژیم صهیونیستی با تاکید بر تعارض هویتی، جمهوری اسلامی ایران را بزرگترین تهدید بقای خود می انگارد. امارات نیز با تاکید بر تعارض منافع و نقش آفرینی محدود، احساس عقده حقارت عمیقی در قبال جمهوری اسلامی ایران می نماید. به همین دلیل، ائتلاف راهبردی صهیونیست ها و اماراتی ها با هدف تغییر ساختار امنیت منطقه(ژئوپلتیک خاورمیانه) صورت پذیرفته است که پیامدهایی برای جمهوری اسلامی دارد.

در جهان معاصر، تحولات خاورمیانه از پردامنه ترین و ژرف ترین تحولات در ساختار سیاسی کشورهای منطقه به شمار میآید. سوریه نیز به عنوان یکی از کشورهای منطقه درگیر این تحولات بوده است. بحران سوریه یکی از پیچیده ترین بحران های جوامع عربی است که با گذشت چندین سال ادامه دارد. ایران و ترکیه به عنوان دو کشور منطقه ای از ابتدا در این بحران وارد شده و با هدف تغییر نقشه سیاسی و موازنه قدرت در خاورمیانه، سعی بر کنترل سوریه دارند. تلاش در جهت این مهم، آنها را به سمت رقابتی بی سابقه مبتنی بر متغیرهای ایدئولوژیکی و هویتی وارد کرده است. ترکیه و ایران ازجمله بازیگران منطقه ای میباشندکه رویکرد فعالانه ای را در خصوص این تحولات در راستای منافع خود در پیش گرفته اند. بحران سوریه برخورد منافع راهبردی ترکیه و ایران را آشکار کرده است. این دو کشور در حال دنبال کردن سیاست های مخالف در بحران سوریه هستند. این مقاله به بررسی رابطه علّی بین راهبردهای منطقه ای ترکیه و ایران به عنوان متغیر مستقل و سیاست های متناقض این دو کشور در بحران سوریه به عنوان متغیر وابسته می پردازد. هدف از انجام این پژوهش آن است که نقش منطقه ای ترکیه و ایران را با درنظرگرفتن سیاست های متضاد این دو کشور با استفاده از نظریه بازیها در بحران سوریه را بدست آوریم . در این مقاله با استفاده از مدل سازی نظریه بازیها (بازی با مجموع صفر) تجزیه و تحلیل لازم در خصوص راهبردها و سیاستهای اعمالی از طرف دو کشور که اهداف متضادی در کشور سوریه دارند مورد بررسی قرار گرفته است.

پدیده داعش نه فقط برای خاورمیانه بلکه برای تمام جهان، تهدیدی جدی است . تشکیل چنین نیرویی در هر حوزه جغرافیایی ناشی از ضعف در نظام کنترل حکومت است و تضعیف قدرت متمرکز در عراق و به دنبال آن در سوریه زمینه ساز به وجود آمدن این پدیده گردید که به دنبال آن ائتلاف ناقص و متعارض بازیگران سیاسی ضد داعش، باعث بقا و توسعه آن گردید. اگر بازیگران سیاسی منطقه ای و فرا منطقه ای باهم متحد می شدند و استراتژی یکسان برای از بین بردن داعش در پیش می گرفتند، می توانستند خطر داعش را ریشه کن کنند، اما تک روی بازیگران با استراتژی متناقض باعث ایجاد فرصت برای رشد داعش و بروز مشکلات عدیده در سطح بین المللی شد که، فاجعه مرگباری را در سطح وسیع جغرافیایی بنیان نهاد و منابع انسانی و مالی عظیمی را به نابودی کشید که اثرات آن در ابعاد مختلف بررسی ژرفی را می طلبد. چارچوب نظری پژوهش، «کارکردگرایی»، روش پژوهش «تحلیل کیفی» و ابزار گرداوری داده ها کتابخانه ای و اسنادی است. سوال اصلی این است که مهم ترین عوامل اصلی و بازیگران زمینه ساز بحران های منطقه چه بوده اند ؟ هدف این مقاله بررسی و تبیین عوامل موثر در شکل گیری داعش، بحران های سیاسی منطقه ، بین المللی شدن این بحران و دخالت بازیگران منطقه ای و فرا منطقه ای می باشد ، نتایج نشان می دهد آمریکا در تشکیل تروریسم غرب آسیا در جهت تحقق اهداف خود به دنبال تشدید اختلافات قومی مذهبی است و همچنین می توان ادعا کرد که آمریکا طراح و پدید آورنده داعش می باشد.

24 فوریه 2022(پنجم اسفندماه 1400) نیروهای روسی از مرز عبور نموده و وارد خاک اوکراین شدند. هدف این پژوهش واکاوی دلایل تلفات سنگین ارتش روسیه در جنگ سال 2022 با اوکراین می باشد. از این رو، چارچوب نظری این پژوهش مبتنی بر آموزه های دو استراتژیست بزرگ تاریخ یعنی کلازِویتس(Clausewitz) و جومینی(Jomini) که اتفاقاً هر دو مدتی نیز در خدمت ارتش روسیه بوده اند، انتخاب می گردد تا بتواند از عهده پاسخ گویی به پرسش اصلی این پژوهش برآید. این پژوهش در پی پاسخ به این سوال اصلی که «دلایل تلفات و خسارات سنگین ارتش روسیه در جنگ سال 2022 با اوکراین چیست؟»، این فرضیه را ارائه می دهد که «بروز تلفات و خسارات سنگین ارتش روسیه در جنگ سال 2022 با اوکراین ناشی از 9 عامل زیر می باشد: الف)طراحی و اداره جنگ اوکراین توسط طراحان نظامی روسیه براساس رویکرد جومینی: چنان چه جنگ براساس رویکرد کلازِویتسی دنبال می شد تلفات و هزینه ها بسیار کم تر بود، ب)عدم انجام عملیات SEAD پیش از آغاز نبرد، ج)ناتوانی در برهم زدن C4 ارتش اوکراین، د)عدم اختلال موثر در قابلیت های ISR ارتش اوکراین (در کنار ناتوانی در زمین گیر نمودن پهپادهای رزمی(UCAV) ارتش اوکراین)، ه)لجستیک(آماد و پشتیبانی) بسیار ضعیف، و)غفلت از عنصر روانی نبرد، ز)عدم توجه به این مطلب که برتری هوایی منجر به پیروزی در روی زمین نخواهد شد، ح)عدم قطع خطوط تدارکاتی ارتش اوکراین، ط)غفلت از خلاقیت ها و ابتکارهای نظامی ارتش اوکراین(و در اصل طرف غربی)».

ناتو یکی از مهمترین نهادهای چندلایه شکل دهنده نظم آمریکایی در طول 75 سال گذشته بوده است و به عنوان یکی از استوانه های این نظم ، توانسته نقش تعیین کننده ای در هژمونی آمریکا ایفا نماید.امروزه تحولات گسترده در نظم امنیت جهانی در حال تحقق است. افول هژمونی آمریکا و سربرآوردن قدرتهای جهانی و منطقه ای جدید از ابعاد این تحول هستند و ناتو در این چارچوب با چالشهای جدی روبرو است . همچنین کشورهای نیز باید تحولات جدی در مساله امنیت خود بوجود آورند. در این مقاله تلاش شده به این مساله پرداخته شود که ناتو در رویارویی با این تحولات با چه چالشهایی روبرو است و چگونه می تواند درشکل دهی معماری نظام امنیتی مشارکت جوید و اصولا با چه سرنوشتی روبرو خواهد بود. برای پاسخ به این مساله آینده پژوهانه ، پنج سناریو محتمل در برابر آینده ناتو توضیح داده شده است . در این چارچوب عملکرد ناتو در ایجاد و هماهنگی شبکه ای از کشورهای همفکر و متحد غرب در مناطق مختلف مطرح شده است. در یکی از سناریوهای بیشتر محتمل ، به ناتو به عنوان شبکه ای از متحدین جهانی پرداخته شده است که در ایجاد نظم امنیتی جهانی تاثیر زیادی دارد. همچنین در بخش چه باید کرد این مساله طرح شده است که رویکرد جمهوری اسلامی ایران در برابر ناتو چه باید باشد.