پژوهش در نظام های آموزشی
سال:1400 | دوره:15 | شماره:53 |تعداد مقالات:12

صدای دانش‏ آموز استراتژی برای توسعه‏ی دل بستگی، تعلق خاطر و غلبه بر سکوت دانش آموزان است. هدف این پژوهش طراحی و اعتباریابی مدل تحقق صدای دانش‏آموز ابر اساس ادراک مدیران در مدارس ابتدایی به شیوه‏ی پژوهش آمیخته اکتشافی متوالی بود. در بخش کیفی 20 مدیر نمونه با سابقه‏ی مدیریت بالاتر از 15 سال در مقطع ابتدایی در سال تحصیلی 1400-1399 در شهر قم، به روش نمونه گیری هدفمند تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه های نیمه ساختاریافته و عمیق گردآوری و به روش تحلیل محتوای استقرایی با کدگذاری در سه سطح باز، محوری و گزینشی بررسی شدند که روایی صوری و محتوایی آن را 4 نفر از اساتید تأیید کردند و برای پایایی، روش توافق بین دو کدگذار استفاده شد. درباره مؤلفه های صدای دانش‎آموز، درنهایت 5 مقوله اصلی شامل مدیریت بر مبنای ارزش، بصیرت، رهبری توزیعی، مدیریت عالی و مدیریت میانی با 31 کد باز و 7 کد گزینشی به دست آمد. بخش کمی نیز شامل 160 مدیر بود که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. داده ها با پرسشنامه محقق ساخته صدای دانش‏آموز با 31 گویه و با روایی همگرای بالای 50/0 و پایایی ترکیبی 90/0، جمع آوری شد. در اعتبارسنجی مدل، تحلیل داده‏های کمی با روش تحلیل عاملی تأییدی مرتبه اول و دوم، نشان دهنده ی دقت لازم گویه‏ها برای اندازه‏گیری مقوله‏هاست. درنهایت می توان گفت تمرکز بیشتر بر شنیدن صدای دانش‏آموز به عنوان یک کاتالیزور برای تغییر در مدارس و برای بهبود مدیریت مدرسه، عمل می‏کند.

هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‏های تصمیم گیری مدیران آموزشی مدارس متوسطه شهر تهران بود. روش پژوهش آمیخته از نوع اکتشافی بود. جامعه آماری در بخش کیفی، مدیران مدارس شهر تهران و مدیران خبره ستاد آموزش‏وپرورش بودند که 12 نفر از آن ها با روش نمونه گیری هدفمند به شیوه نظری انتخاب و جامعه آماری در بخش کمی، مدیران مدارس متوسطه اول و دوم شهر تهران بودند که 249 نفر از آن ها با روش نمونه گیری خوشه‏ای چندمرحله‏ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. روایی و پایایی مصاحبه با استفاده از فرایند پایایی باز آزمون 78/0 و پایایی بین دو کدگذار 80/0 تأیید شد. در بخش کمی به‏منظور آزمودن الگوی مفهومی طراحی‏شده در مرحله کیفی، از پرسشنامه محقق ساخته استفاده گردید. پایایی ابزار با استفاده از روش آلفای کرونباخ بررسی و تأیید شد. برای تجزیه‏وتحلیل داده‏های بخش کیفی از رویکرد داده بنیاد و کدگذاری باز، محوری و انتخابی استفاده شد و برای تحلیل داده‏های کمی از تحلیل عاملی تأییدی استفاده شد. در بخش کیفی هشت مؤلفه (دانش، تجربه و تخصص، اخلاقی، روان شناختی، اجتماعی، انسانی، فنی و اقتصادی) در تصمیم گیری مدیران شناسایی شدند. همبستگی معناداری بین مؤلفه‏های تصمیم گیری مدیران آموزشی وجود داشت. بررسی برازش الگوی مؤلفه‏های تصمیم گیری مدیران نشان داد که تمامی گویه‏ها دارای بار عاملی مناسبی بر متغیر مکنون مربوط به خود بودند و این بارهای عاملی با توجه نمره تی در سطح 01/0 معنی‏دار بودند.

هدف از انجام این پژوهش، ارائه الگوی نظری تربیت اجتماعی کودکان، بر اساس آیات قرآن کریم بود. روش پژوهش، به لحاظ گردآوری داده ها، توصیفی – تحلیلی بود. جامعه تحلیلی، شامل کلیه آیات قرآن کریم به همراه تفاسیر، پایگاه های اطلاعاتی مرتبط با موضوع پژوهش بودند که ابتدا شناسایی و سپس به صورت هدفمند، عمیق و مستمر موردمطالعه و تجزیه وتحلیل قرار گرفتند. با مطالعه آیات قرآن، تفاسیر و منابع مربوط به موضوع، الگوی نظری تربیت اجتماعی در قالب اهداف، اصول و روش های تربیتی استخراج شدند. برخی از اهداف این الگو شامل آموزش مسئولیت پذیری، نقد ورزی، تواضع و فروتنی بود و برخی از اصول این الگو شامل محبت، مدارا، اعتدال، کمال جویی، مشورت و کرامت شد و نیز روش ارائه الگوی شایسته، علم‏آموزی، مهرورزی و همزیستی مسالمت آمیز، ازجمله روش های تربیت اجتماعی این الگو قرار گرفتند. نتایج پژوهش حاضر، نشان داد که هریک از عناصر الگو از دیگری مشتق شده و بر همدیگر تأثیر داشتند و امکان ترتیب دادن سلسله مراتب در میان آن ها وجود داشت. اهداف، گزاره‏های برآمده از مؤلفه های تربیت اجتماعی آیات قرآن کریم است و اصول بر اساس همان گزاره‏ها و روش‏ها نیز بر مبنای اصول به کار گرفته شد. اگرچه عناصر الگو از جهت کاربرد متفاوت بودند اما هرکدام رسالت خاصی را در فرایندهای تربیتی داشتند و وجود سنخیت‏ها و ارتباط میان آن ها نیز غیرقابل انکار مشاهده شد.

پژوهش حاضر با هدف استخراج مبانی و اهداف برنامه درسی آموزش مهارت های تفکر خلاق و انتقادی در دوره ابتدایی نظام آموزشی ایران انجام شد. به منظور انجام این پژوهش از رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای قراردادی بهره گرفته شد. مشارکت کنندگان پژوهش شامل 12 نفر از صاحب نظران رشته‏های برنامه ریزی درسی، فلسفه تعلیم و تربیت و روان‏شناسی بودند که با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار مورداستفاده، مصاحبه نیمه ساختاریافته بود. طبق یافته های پژوهش ابتدا مبانی برنامه درسی آموزش مهارت های تفکر (خلاق و انتقادی) موردبررسی قرار گرفت که به سه بخش مبانی فلسفی و ارزشی، مبانی روان شناختی و مبانی جامعه شناختی تقسیم گردید. در بخش مبانی فلسفی و ارزشی، مقوله های اصلی تأکید بر تربیت رسمی و عمومی، تأکید بر ارزش های تفکر و تأکید بر شایستگی های تفکر بودند. مقوله های اصلی استخراج شده برای مبانی روان شناختی، تأکید بر بعد خردورزی، کاربست بعد عاطفی، اجتماعی و توجه به مشارکت و همکاری بودند. درنهایت مقوله های اصلی انتخاب شده برای مبانی جامعه شناختی عبارت بود از کل نگری، نقد اجتماعی و خودانتقادی. برای اهداف مناسب آموزش تفکر خلاق و انتقادی بر اساس نظر صاحب نظران دو مقوله اصلی مهارت های درون فردی و مهارت های برون فردی انتخاب شد. در مقوله مهارت های درون فردی اصولی مانند مهارت های تکنیکی، مهارت های حل مسئله و مهارت های اخلاقی و در مقوله مهارت های برون فردی اصول کفایت های هیجانی، کفایت های شناختی و کفایت های اجتماعی استخراج گردید.

پژوهش حاضر به منظور بررسی عوامل سازمانی اثرگذار بر کارایی و انگیزش معلمان انجام شد. در این پژوهش، ابتدا با استفاده از روش مرور نظام مند یافته های پژوهشی جمع آوری گردید. سپس از روش فراتحلیل برای پاسخگویی به سؤالات استفاده شد. جامعه آماری پژوهش حاضر شامل کلیه ی پژوهش هایی است که در زمینه عوامل اثرگذار بر کارایی و انگیزش معلمان بین سال های 1375 تا 1395 در داخل کشور انجام گرفته است. بر این اساس از طریق جستجوی اینترنتی در بانک های اطلاعاتی داخلی و نیز جستجوی دستی در دانشگاه های شهر تهران شناسایی و اطلاعات مربوط به آن ها کدگذاری گردید. درنهایت تعداد 18 مطالعه وارد فراتحلیل حاضر شدند. برای گردآوری داده های موردنیاز از فرم کاربرگ فراتحلیل استفاده شد. نتایج تحلیل داده ها نشان داد شاخص اندازه اثر ترکیبی مطالعات، تحت مدل ثابت 10/0 و تحت مدل تصادفی 17/0 بود. در بررسی تفکیکی اندازه اثر متغیرها، عوامل سلامت سازمانی، جوسازمانی، انگیزه دانش آموزان، گوش دادن مدیر و سبک مدیریت رابطه مدار به ترتیب بیشترین اثر را بر کارایی و انگیزش معلمان داشتند. در روش رگرسیون ایگر، ثابت رگرسیونی برابر 01/0 محاسبه شد که سطح معنی داری آن کمتر از 05/0 است، بنابراین طبق روش رگرسیون ایگر، سوگیری انتشار وجود دارد. همچنین تحلیل تعدیل کننده برای متغیرهای سال انتشار و محل انجام پژوهش صورت گرفت که بیان گر عدم تأثیر تعدیل کنندگی متغیرهای سال انجام پژوهش و محل انجام پژوهش در نتایج مطالعات بود.

این پژوهش با هدف، بررسی اثربخشی آموزش صلح، بر شایستگی تحصیلی و جهت‏گیری مثبت دانش آموزان نسبت به مدرسه، به روش نیمه‏آزمایشی با طرح پیش‏آزمون- پس‏آزمون با در نظر گرفتن گروه کنترل و پیگیری یک‏ماهه انجام شده است. جامعه آماری دانش آموزان دختر دوره ‏اول متوسطه منطقه 19 آموزش وپرورش شهر تهران (5901 نفر) بوده که در سال تحصیلی 1399-1398 در مدارس این منطقه مشغول به تحصیل بوده‏اند. حجم نمونه 40 نفر دانش آموز پایه‏های مختلف آموزشی دوره اول متوسطه علاقه‏مند به همکاری در مطالعه بوده که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شده‏اند. ابزارهای گردآوری داده ها، پرسشنامه ارزشیابی شایستگی تحصیلی ACES DiPerna & Elliott (1999) و پرسشنامه سنجش جهت‏گیری مثبت نسبت به مدرسه، ابوالمعالی و احمدی (1396) بوده است. پس از اجرای پیش‏آزمون، گروه آزمایش طی 8 جلسه 90 دقیقه‏ای در 8 هفته مداوم، تحت آموزش صلح قرارگرفته و گروه کنترل، نیز هیچ‏گونه آموزشی در این زمینه دریافت نکردند. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل واریانس با اندازه‏گیری مکرر استفاده شد. نتایج نشان داد که آموزش صلح در رشد شایستگی تحصیلی دانش آموزان در مؤلفه‏های (مهارت های ‏‏تحصیلی ‏و توانمندسازهای ‏تحصیلی) و جهت‏گیری ‏مثبت دانش آموزان در مؤلفه نگرش نسبت به همکلاسی ها، تأثیر مثبت داشته اﺳﺖ و این تأثیر پس از مرحله پیگیری پایدار مانده است (01/0 p<). نتایج این پژوهش حاکی از ضرورت یادگیری چگونه باهم زیستن است. آموزش صلح با تأثیرگذاری بر مهارت‏ها و توانمندسازهای‏‏ تحصیلی‏ و همچنین ایجاد نگرش ‏مثبت نسبت‏ به‏ همکلاسی‏ها، موجبات رشد شایستگی تحصیلی و بهبود روابط بین دانش آموزان در مدرسه را فراهم می‏آورد.

حرکت از وضع موجود به وضع مطلوب آموزش وپرورش با وجود آشفتگی‏های هیجانی و اجتماعی امری مشکل و غیرممکن است. اطلاعات اندکی در خصوص نقش تفکر انتقادی بر آشفتگی‏های هیجانی و اجتماعی در دسترس است؛ بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی آموزش گروهی تفکر انتقادی بر سازگاری و اضطراب اجتماعی دانش آموزان دختر دوره دوم متوسطه شهر بجنورد صورت گرفت. روش پژوهش حاضر نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون- پس آزمون- پیگیری و گروه گواه بود. جامعه آماری پژوهش شامل 430 دختر دوره دوم متوسطه شهر بجنورد در سال تحصیلی 98-97 بوده که با روش نمونه‏گیری تصادفی خوشه‏ای چندمرحله ای 30 نفر (15 نفر گروه آزمایش و 15 نفر گروه گواه) انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه به صورت تصادفی جایگزین شدند. ابزار مورداستفاده در این پژوهش سازگاری اجتماعی Bell (1961) و مقیاس اضطراب اجتماعی برای نوجوانان (SAS- A، 1999) استفاده گردید. برنامه آموزش تفکر انتقادی در طول 8 جلسه 90 دقیقه‏ای طبق برنامه آموزشی تدوین شده بر روی گروه آزمایش اجرا گردید. نتایج حاصل از تحلیل واریانس با اندازه گیری مکرر نشان می‏دهد که بین میانگین سازگاری و اضطراب اجتماعی در دو گروه آزمایش و کنترل تفاوت معنی-داری مشاهده شد. بدین معنی که آموزش گروهی تفکر انتقادی (CT) بر افزایش سازگاری اجتماعی و کاهش اضطراب اجتماعی در گروه آزمایش به طور معنی‏داری مؤثر بوده است.

این تحقیق باهدف مدل‏یابی معادلات ساختاری رابطه بین باورهای غیرمنطقی و مدیریت احساسات با قضاوت اخلاقی و کنترل کلاس با توجه به نقش میانجی افکار اضطرابی دبیران بود. روش تحقیق توصیفی همبستگی بود. جامعه آماری شامل کلیه دبیران به تعداد 1400 نفر در سال تحصیلی 99-98 بوده است. 560 نفر از طریق نمونه گیری تصادفی طبقه‏ای انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه‏های باورهای غیرمنطقی Jones (1993)، مدیریت احساسات Kim Graz (2004)، افکار اضطرابی Wells (1995)، قضاوت اخلاقی Sinha (1998) و پرسشنامه کنترل کلاس Martin و همکاران (2002) استفاده شده است. برای تحلیل داده ها از آماره‏های توصیفی و استنباطی و مدل‏یابی معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج نشان داد مدل تبیین رابطه بین باورهای غیرمنطقی و مدیریت احساسات با قضاوت اخلاقی و کنترل کلاس با توجه به نقش میانجی افکار اضطرابی دبیران از برازش قابل قبولی برخوردار است. به طوری که بین باورهای غیرمنطقی و مؤلفه های آن با قضاوت اخلاقی و کنترل کلاس رابطه معکوس و معنی‏داری وجود دارد، بین مدیریت احساسات و مؤلفه های آن با قضاوت اخلاقی و کنترل کلاس رابطه مثبت و معنی‏دار وجود دارد و افکار اضطرابی در رابطه سایر متغیرها نقش میانجی دارد.

مطالعه حاضر به شناسایی و تعیین مؤلفه‏های برنامه درسی معنوی با استفاده از روش مدل‏سازی ساختاری تفسیری پرداخت. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی است، از نظر رویکرد قیاسی، از نظر فلسفه پژوهش آمیخته (کیفی- کمی) و درنهایت طرح آن آمیخته اکتشافی بود. جامعه آماری پژوهش را خبرگان حوزه مدیریت آموزشی تشکیل می‏دادند. روش نمونه گیری به صورت هدفمند و تعداد مشارکت کنندگان مبتنی بر اشباع نظری برابر با 14 نفر بود. جمع آوری داده ها در بخش کیفی با استفاده از مصاحبه نیمه‏ساختاریافته و در بخش کمی با استفاده از پرسشنامه محقق‏ساخته انجام گرفت که روایی و پایایی آن با استفاده از نظر صاحب نظران تأیید شد. برای تجزیه وتحلیل داده ها از روش تحلیل مضمون و تحلیل ساختاری-تفسیری استفاده شد. نتایج پژوهش در بخش کیفی نشان داد مؤلفه‏های برنامه درسی معنوی مشمول خودسازی، خودارزشمندی، جامعه‏شناسی، جامعه‏پذیری جهانی‏شدن، جهانی‏سازی، معنویت، معنویت‏سازی، نیاز به تکامل، نیاز به معنی، درون‏روانی و بین فردی است. همچنین یافته های بخش کمی نشان داد مؤلفه‏های خودسازی، خودارزشمندی و نیاز به تکامل بیشتر تأثیرگذار و در مقابل مؤلفه‏های جهانی‏شدن، جامعه‏شناسی، معنویت‏سازی، درون ‏فردی، بین فردی و جامعه‏پذیری بیشتر تأثیرپذیر بودند.

هدف پژوهش حاضر، تبیین درگیری شغلی معلمان بر اساس جهت‏گیری‏های هدف با توجه به نقش میانجی هیجانات تدریس بود. از طریق نمونه گیری تصادفی، تعداد 228 معلم دوره متوسطه خانم (135) و آقا (116) از نواحی آموزش وپرورش تبریز انتخاب شدند. مشارکت کنندگان، پرسشنامه جهت‏گیری هدف برای تدریس (Butler, 2007)، پرسشنامه هیجانات پیشرفت معلم (Frenzel et al., 2010) و مقیاس کوتاه درگیری شغلی (Schaufeli et al., 2006) را تکمیل کردند. تحلیل داده ها با روش مدل‏سازی معادلات ساختاری انجام گرفت. نتایج نشان داد که جهت‏گیری هدف تبحری هم به طور مستقیم و هم با میانجی گیری هیجانات مثبت تدریس، درگیری شغلی را به طور مثبت پیش‏بینی می‏کند. در مقابل، جهت‏گیری هدف اجتناب از کار هم به طور مستقیم و هم با میانجی گیری هیجانات مثبت، درگیری شغلی را منفی پیش‏بینی می‏کند. همچنین اهداف توانایی گرایشی و اجتنابی نیز صرفاً به طور غیرمستقیم و با میانجی گری هیجانات مثبت درگیری شغلی بیشتر را پیش‏بینی کردند. با وجود معناداری اثر مستقیم اهداف تبحری و اجتناب از کار بر هیجانات منفی تدریس، اما این هیجان اثر معناداری بر درگیری شغلی نداشت. این نتایج نقش جهت‏گیری‏های هدف سازگارانه را در افزایش درگیری شغلی و در مقابل جهت‏گیری‏های هدف ناسازگارانه را در کاهش درگیری شغلی معلمان نمایان ساخت.

پژوهش حاضر، با هدف مطالعه تطبیقی برنامه های درسی مرتبط با سواد خواندن و نوشتن در استرالیا و نیوزیلند به منظور بهره مندی از تجارب این کشورها برای ارتقای سطح آموزش سواد در ایران در سال 1400 انجام شده است. رویکرد مورداستفاده در پژوهش، کیفی و از نوع تطبیقی است که در آن، کشور استرالیا و نیوزیلند، به دلیل شاخص بالای توسعه انسانی در سال 2020، کسب نتایج مطلوب در آزمون بین المللی پرلز 2016 و فعالیت های مؤثر در زمینه ی سوادآموزی، به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب گردیده اند. داده ها با مراجعه به مقالات علمی معتبر و وب سایت های وزارت آموزش وپرورش و برنامه درسی و اسناد معتبر مرتبط با آموزش سواد خواندن و نوشتن در کشورهای منتخب، گردآوری و با روش چهار مرحله ای بردی و روش شباهت و تفاوت، تحلیل و مقایسه شده اند. یافته ها حاکی از این بود که اهداف آموزش سواد خواندن و نوشتن در ایران به خوبی تبیین گردیده است و تفاوت چندانی با اهداف سوادآموزی در کشورهای منتخب ندارد ولی تعیین سطوح سواد خواندن و نوشتن در هر پایه ی تحصیلی و استانداردهای مرتبط با هر سطح و همچنین آموزش به معلمان موضوعی در زمینه ی بسط و توسعه ی مفاهیم به دروس دیگر، مورد غفلت قرار گرفته است که نیاز به بازنگری و اصلاح دارد.

هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر رهبری اخلاقی در اثربخشی سازمانی مدارس با نقش میانجی خلاقیّت و توانمندسازی روان شناختی معلّمان بود. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بود. جامعه پژوهش شامل معلّمان ناحیه 1 شیراز در سال تحصیلی 1400-1399 به تعداد 2209 نفر بودند، که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی ساده و بر مبنای فرمول کوکران نمونه ای به حجم 327 معلّم از این جامعه انتخاب شد. برای جمع‏آوری داده ها از چهار پرسشنامه رهبری اخلاقی (Kalshoven et al., 2011)؛ توانمندسازی روان شناختی (Spreitzer, 1995)؛ خلاقیّت کارکنان (Torrance, 1963) و پرسشنامه اثربخشی سازمانی مدارس (Serjivani et al., 1992) استفاده گردید. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از مدل‏سازی معادلات ساختاری انجام شد. یافته‏های پژوهش نشان داد که: رهبری اخلاقی، توانمندسازی روان شناختی و خلاقیّت، اثر مستقیم، مثبت و معناداری در سطح 05/0 بر اثربخشی سازمانی دارد؛ همچنین رهبری اخلاقی با میانجی‏گری توانمندسازی روان شناختی و خلاقیّت اثر غیرمستقیم، مثبت و معنادار بر اثربخشی سازمانی دارد. از یافته‏ها می‏توان نتیجه گرفت که رهبران اخلاقی به همراه نقش میانجی توانمندسازی روان شناختی و خلاقیّت معلّمان، دارای نقش مؤثّری در اثربخشی سازمانی مدارس می‏باشند؛ بنابراین چنانچه مدیران و رهبران مدارس از خصایص مثبت رهبری اخلاقی برخوردار باشند و در این فرایند از راهبردهایی مانند توانمندسازی روان شناختی و خلاقیّت معلّمان بهره گیرند، می‏توانند شرایط مساعدی جهت همکاری و مشارکت هر چه بیشتر معلّمان در امور مختلف مدرسه و درنهایت اثربخشی مدرسه فراهم کنند.