علوم زمین
سال:1390 | دوره:20 | شماره:80 |تعداد مقالات:22

ردیف های رسوبی با ستبرای زیاد از نهشته های ژوراسیک میانی تا پسین در باختر رشته کوه های بینالود وجود دارد. این ردیف های رسوبی بیشتر شامل سنگ آهک، سنگ آهک مارنی و مارن است. ستبرای توالی بررسی شده در برش بقیع 706 متر اندازه گیری و با توجه به ویژگی های سنگ شناسی به چهار بخش تقسیم شده است. توالی مورد بررسی به صورت هم شیب بر روی شیل های تیره رنگ معادل سازند کشف رود قرار گرفته و در بخش بالایی با سنگ آهک های ستبر لایه و نخودی رنگ معادل سازند مزدوران به صورت هم شیب پایان می پذیرد. فراوان ترین و مهم ترین ماکروفسیل های موجود در این سنگ ها، آمونیت ها هستند. بررسی زیای آمونیتی موجود، منجر به شناسایی 43 جنس و 76 گونه آمونیتی شده است که از این تعداد، 8 گونه برای نخستین بار از ایران گزارش می شوند. با توجه به مجموعه فسیلی شناسایی شده، سن باتونین پیشین - کیمریجین را برای این توالی می توان در نظر گرفت. زیای آمونیتی موجود، شباهت های فراوانی را با زیای آمونیتی سازند چمن بید در کپه داغ و دلیچای در البرز دارد و ارتباط نزدیکی را با زیای آمونیتی مناطق حاشیه ای مدیترانه نشان می دهد.

در این نوشتار، بیابان های ایران از نظر عوامل (سازندهای) زمین شناختی موثر در تشکیل و گسترش آنها مورد بررسی قرار گرفته و محدوده آنها تعیین شده است. برای این کار ابتدا با استفاده از نقشه های زمین شناسی 1:250000، 1:100000 سازمان زمین شناسی کشور و شرکت ملی نفت ایران، سازندهای زمین شناسی شور و تبخیری در محدوده استان های مورد مطالعه شناسایی شده و در محیط GIS رقومی شده و با عنوان بیابان های اولیه معرفی شده اند. با رسم شبکه زهکشی حوضه های آبخیز رودخانه هایی که حاوی سازندهای تبخیری بوده و سپس تعیین مناطق پایین دست سازندهای تبخیری که از طریق جریان های سطحی به گچ و نمک آلوده شده اند، بیابان های ثانویه تعیین شده است. از تلفیق دو لایه یاد شده به صورت استانی و سپس جانمایی آنها در نقشه سراسری ایران، نقشه محدوده بیابان های ایران تهیه شده است. نتایج حاصل نشان داد 208041 کیلومترمربع از مساحت ایران را بیابان های حاصل از سازندهای شور و تبخیری در برگرفته است.

در این بررسی زیست چینه نگاری و شوری دیرینه دو برش زیارت کلا و جوربند در حوضه البرز مرکزی مورد بررسی قرار گرفت. بررسی های انجام شده بر روی روزن بران پلانکتونیک در برش زیارت کلا منجر به شناسایی سه زون به نام های: زیست زون شماره یک: Racemiguembelina fructicosa Interval zone زیست زون شماره دو: Pseudoguembelina hariaensis Interval zone زیست زون شماره سه:  Pseudoguembelina palpebra Interval zoneبا سن ماستریشتین بالایی و سه زون روزن بران پلانکتونیک در برش جوربند به نام های زیست زون شماره یک: Contusotruncana contusa Interval zone زیست زون شماره دو: Planoglobulina brazoensis Partial range zone زیست زون شماره سه: Racemiguembelina fructicosa Interval zone با سن ماستریشتین شده است. همچنین به منظور تعیین شوری دیرینه در حوضه البرز مرکزی دو برش جوربند و زیارت کلا نمونه برداری شد. و دو گروه فسیلی شاخص روزن بران (بنتیک و پلانکتونیک) و خارپوستان مورد بررسی قرار گرفتند. هدف از تعیین شوری در این دو برش بررسی حساسیت جنس Rugoglobigerina نسبت به شوری است. به منظور تعیین شوری دیرینه در برش جوربند از تغییرات فراوانی جنس اکینوکوریس و در برش زیارت کلا از نسبت پوسته روزن بران بنتیک (پورسلانوز، آگلوتینه و هیالین) استفاده شد. در ابتدا در برش زیارت کلا پوسته روزن بران بنتیک مورد شمارش قرار گرفت که به وسیله تغییرات فراوانی پوسته پورسلانوز تغییرات شوری بررسی شد که مشخص شد میانه برش بیشترین شوری را نسبت به ابتدا و انتهای برش دارد. در برش جوربند نیز تغییرات شوری دیرینه به وسیله جنس اکینوکوریس (خارپوست) تعیین شد. تغییرات دامنه شوری با توجه به شمارش و ارزیابی اکینوکوریس ها در هر لایه به صورت یک نمودار ارزیابی شد که در ابتدای برش مورد بررسی میزان شوری زیاد٬ سپس شوری کم و دوباره میزان شوری افزایش می یابد که این نوسان شوری با توجه به تغییرات فیزیولوژیکی بدن اکینوکوریس ها در تنظیم فشار اسمزی نیز تایید شده است. در نهایت با تعیین شوری و مقایسه آن با جنس Rugoglobigerina در دو برش مشخص شد که این جنس همانند جد خود Whiteinella با تغییر شوری میزان فراوانی آن تغییر کرده و با شوری رابطه معکوس دارد.

در این مقاله روش نوینی به منظور ارزیابی فرگشت زمین ساخت فعال نسبی بر پایه شاخص های ریخت سنجی (مورفومتریک) و کاربرد آنها در تکامل زمین ریخت شناسی و توپوگرافی ارائه شده است. شاخص های مورد استفاده شامل نسبت انشعاب، برجستگی حوضه، تراکم آبراهه، عدد ناهمواری، فراوانی آبراهه، ضریب شکل، عامل شکل، چم و خم آبراهه و نسبت کشیدگی هستند. نتیجه جمع بندی شاخص های بیان شده و تحلیل آنها، منجر به تقسیم بندی نسبی فعالیت زمین ساختی گستره مورد مطالعه از رده های بالا به پایین شد. حوضه آبریز رودخانه دز واقع در کمربند چین خورده - رانده شده زاگرس در جنوب باختری ایران، یک پهنه بسیار ایده آل برای آزمودن مفهوم این شاخص ها در پیش بینی فعالیت نسبی زمین ساختی بر اساس بررسی سامانه رودخانه ای یا جبهه کوهستان است. گستره مورد مطالعه دارای نرخ های متفاوتی از فعالیت زمین ساخت است که این مورد ناشی از برخورد قاره ای بین صفحه عربی و بلوک ایران که بخشی از صفحه اوراسیاست، می باشد.

افیولیت خوی در شمال باختر ایران میزبان چندین توده کرومیتیتی انبانی است. نهشته های کرومیتیتی ناحیه الند در این افیولیت به شکل های عدسی، تخته ای و رگه ای نامنظم در میان هارزبورژیت های تهی شده گوشته ای جای گرفته اند. کرومیتیت ها بافت های گوناگون توده ای، نواری، افشان، گرهکی و کاتاکلاستی دارند. این توده ها توسط پوششی از دونیت با ستبراهای مختلف احاطه شده اند. از نظر شیمی کانی،کرومیت ها با عدد کروم [Cr/(Cr+Al)] از 0.66 تا 0.81 و عدد منیزیم [Mg/(Mg +Fe+2)] از 0.42 تا 0.66 شناخته می شوند. مقادیر Cr2O3، Al2O3 و MgO کرومیت ها به ترتیب در دامنه های 54.94-45.89 درصد وزنی، 17.18-8.53 درصد وزنی و 14.29-8.38 درصد وزنی تغییر می کنند. میان عدد کروم و عدد منیزیم کرومیت ها همبستگی منفی وجود دارد که از ویژگی های کرومیتیت های انبانی است. ترکیب کرومیت ها از نظر عدد کروم، عدد منیزیم، مقادیر Fe2O3، Al2O3، Cr2O3، MgO و TiO2 و نیز ضرایب همبستگی میان اکسیدهای گوناگون با ترکیب کلی کرومیتیت های نوع انبانی همخوانی دارد. کرومیتیت های ناحیه الند از نوع کروم بالا با #Cr>0.66 و Al2O3<%25 هستند. مقادیر پایین TiO2 و موقعیت ترکیب شیمی آنها در نمودارهای TiO2 در برابر (Cr/(Cr+Al و TiO2 در برابر Al2O3 شاید بازتابی از تبلور کرومیت ها از ماگمای بونینیتی در جایگاه زمین ساختی سوپراسابداکشنی باشند. بررسی ژئوشیمی کل سنگ در کرومیتیت ها نشان داد که این کانسنگ ها از نظر عیار Cr2O3 دارای تغییرات گسترده ای در دامنه 51.6-19 درصد وزنی هستند و تغییرات ترکیبی در اکسیدهای سازنده،Cr2O3، Al2O3 SiO2، Fe2O3 و MgO کرومیتیت ها، بازتابی از ویژگی های بافتی آنهاست.

فرسایش خاک یکی از پدیده هایی است که از آن به عنوان یک پدیده نامناسب نام برده می شود. فرسایش خاک، باعث فقیر شدن خاک و غیرقابل کشت شدن زمین ها و کاهش تولید محصولات کشاورزی می شود. برای بررسی و برآورد میزان فرسایش، روش های مختلفی وجود دارد که استفاده از دستگاه شبیه ساز باران، یکی از این روش ها است. در این پژوهش، ابتدا نقشه واحدهای کاری حوضه از تلفیق نقشه های سنگ شناسی، فرسایش و شیب، تهیه، سپس در 17 واحد کاری و سه تکرار آزمایش شبیه ساز باران در هر واحد، 51 آزمایش در عرصه انجام شد. هرز آب و رسوب حاصله از آزمایش شبیه ساز باران جهت تعیین میزان حجم رواناب و تلفات خاک تولید شده، به آزمایشگاه ارسال شد. در 17 نقطه بیان شده، از دو دستگاه باران ساز قابل حمل و صحرایی با سطح بارش 120 cm×84 cm و در مناطق دشوارگذار از باران ساز قابل حمل و صحرایی با سطح بارش cm 25 cm×25، با قابلیت تنظیم در شیب های مختلف که قطرات باران بدون سرعت اولیه فرود می‏آید، استفاده شد. نتایج به دست آمده نشان داد که در حوضه آبخیز هیو، بیشترین میزان تولید رواناب، مربوط به آهک و دولومیت، با فرسایش سطحی و شیاری، با شیب عمومی بیش از 40 درصد و بیشترین میزان تولید تلفات خاک مربوط به ماسه سنگ، با فرسایش سطحی و شیاری، با شیب عمومی بیش از 40 درصد است. با توجه به نتایج شبیه ساز باران و تعمیم آن به سطح حوضه، میزان تولید تلفات خاک در کل حوضه هیو در نتیجه یک بار بارش با شدت 19 میلی متر در ساعت و به مدت 30 دقیقه، برای کل حوضه هیو برابر با 1057.74 تن است.

سرعت امواج برشی و تراکمی دارای کاربردهای متعددی در مطالعات پتروفیزیکی، ژئوفیزیکی و ژئومکانیکی مخازن نفتی می باشند. سرعت امواج تراکمی توسط ابزار صوتی که در تمامی چاه های نفت و گاز رانده می شود قابل محاسبه است ولی داده های مربوط به سرعت امواج برشی در تمامی چاه ها بویژه چاه های قدیمی وجود ندارد. در این مطالعه با استفاده از نگارهای تخلخل (نوترون، صوتی، چگالی)، سرعت موج برشی به کمک روش های منطق فازی و نرو فازی در یک مخزن کربناتی برآورد شد. بانک اطلاعاتی در این مطالعه شامل 2046 نقطه اطلاعاتی برای ساخت سامانه های فازی و عصبی-فازی (داده های چاه مدل) و 1864 نقطه (از چاه آزمون) برای آزمودن مدل ها است که وابسته به مخزن کربناتی سروک در یکی از میادین نفتی جنوب ایران هستند. نتایج به دست آمده نشان می دهد که روش های به کار رفته در برآورد سرعت موج برشی در این مخزن کربناتی موفقیت آمیز بوده است و در صورتی که داده های سه نگار تخلخل نام برده کافی باشد، استفاده از این روش ها برای برآورد سرعت موج برشی در چاه های فاقد این پارامتر (در این منطقه) پیشنهاد می شود.

در این مقاله هندسه و تحول جنبشی ساختارهای توسعه یافته در راستای یکی از پهنه-های گسلی عرضی (ایذه) در کمربند چین خورده- رانده زاگرس ارائه شده تا از این راه منشا این گسل ها و اثر آنها بر ساختارهای کمربند تحلیل شود. دگرریختی های سطحی بر روی پوشش رسوبی در امتداد پهنه گسلی ایذه شامل تغییر روند ساختارهای اصلی زاگرس و توسعه ساختارهای فرعی به صورت ریزچین ها و ریزگسل ها بر روی ساختارهای اصلی زاگرسی هستند. برداشت های دقیق ساختاری از پهنه گسلی نشان داد که نحوه پراکندگی و الگوی این ساختارهای فرعی بر روی پوشش رسوبی در پهنه زاگرس چین خورده- رانده، به گونه ای است که می توان سه پهنه فشارشی میان گسل های زیرسطحی با آرایش نردبانی را در امتداد پهنه گسلی ایذه تحلیل کرد. با بررسی منحنی های هم ستبرا، تغییرات رخساره ای سازندهای مختلف و برش های لرزه ای بازتابی مشخص شد که این گسل های زیرسطحی مراتب جوان تر فعالیت گسل ایذه هستند که به عنوان یک گسل پی سنگی در اثر همگرایی مایل کوهزاد زاگرس، فعالیت دوباره یافته و سبب شکل گیری چنین دگرریختی هایی در پوشش رسوبی شده است. با توجه به شواهد زمین لرزه ای، اثر این فعالیت تا عهد حاضر نیز ادامه دارد. چنین تحلیلی می تواند قابل همگانی کردن برای اثر دگرریختی دیگر گسل های مایل بر پوشش رسوبی کمربند چین خورده- رانده زاگرس باشد.

در این مقاله، آثار دگرریختی کواترنری در باختر شاهرود در ناحیه ای از دامنه جنوبی البرز خاوری از دره ده ملا (شمال روستای ده ملا) تا دره طزره بررسی می شود. منطقه مورد مطالعه محدود به دو گسل اصلی در شمال و جنوب با روند خاوری- باختری و شیب به سوی شمال است. در این پژوهش، فعالیت کواترنری کل منطقه به ویژه گسل های مرزی با مولفه چیره راستالغز چپ بر ثابت شد. در بررسی های صحرایی، آثار جنبش کواترنری به صورت بریدگی و جابه جایی نهشته های کواترنری بر روی گسل شمالی و جنوبی و گسل های فرعی میان آنها در مکان هایی مانند دره ده ملا و دره طزره دیده شد. این بررسی نشان داد که نشانه های فعالیت کواترنری در کل این پهنه رخنمون دارد ولی گسل شمالی که ادامه خاوری گسل آستانه می باشد نقش اصلی را در فرایند دگرریختی کواترنری به عهده دارد و حرکت امتدادلغز چپ بر گسل جنوبی به سوی انتهای خاوری با اتصال به یک گسل انتقالی با سازوکار عادی ختم می شود. این گسل انتقالی روند شمالی- جنوبی و شیب خاوری دارد.

قرار گرفتن سد مسجد سلیمان در زون لرزه زمین ساختی زاگرس که یکی از فعال ترین زون های لرزه زمین ساختی ایران است، ضرورت انجام مطالعات گسترده و بویژه بررسی اثر دریاچه سد آن (ارتفاع 177 متر و حجم 261 میلیون مترمکعب) بر تغییرات آهنگ لرزه خیزی منطقه را بیش از پیش آشکار می سازد. به دنبال اتمام آبگیری مخزن (25/06/2002) و با توجه به داده های شبکه های ملی و جهانی چون کاتالوگ پژوهشگاه بین المللی زلزله شناسی و مهندسی زلزله (IIEES) و کاتالوگ (EHB)، افزایش لرزه خیزی در گستره مخزن سد دیده می شود و 90 روز پس از اتمام آبگیری در تاریخ 25/09/2002، زمین لرزه ای با بزرگی 5.6=Mw در منطقه سد مسجد سلیمان رخ می دهد. شبکه لرزه نگاری محلی در منطقه سد از ماه ژوئن سال 2006 نصب شد و اطلاعات لرزه ای در فاصله زمانی 15 ماه تا ماه آگوست سال 2007 مورد بررسی قرار گرفت. بزرگ ترین زمین لرزه های رخ داده در بازه زمانی نصب شبکه لرزه نگاری محلی بزرگاهایی معادل 3.6=ML و 3.9=ML داشتند. مطالعات آماری صورت گرفته همگی دلالت بر القایی بودن زمین لرزه های رخ داده در منطقه سد دارند. به رغم نداشتن یک شبکه محلی در هنگام رخداد زمین لرزه 25/09/2002 (5.6=Mw) به روشنی می توان القایی بودن این زمین لرزه را با استفاده از نتایج حاصل از محاسبات آماری انجام شده و به لطف داشتن منحنی تغییرات سطح تراز آب از ابتدای آبگیری مخزن و نیز پس لرزه های مکان یابی شده این زمین لرزه توسط تک ایستگاه نصب شده در محل مخزن، اثبات کرد. زمین لرزه 25/09/2002 مسجد سلیمان با بزرگی 5.6=Mw در واقع نخستین و بزرگ ترین زمین لرزه القایی است که در ایران شناسایی و روی داده است.

برداشت سیال هیدروکربوری از مخازنی با قابلیت فشردگی بالا و نفوذپذیری پایین، به تدریج سبب تغییر شکل سطح شده و هزینه های قابل توجهی را به سبب ریزش سطوح بالایی ایجاد می کند. اگرچه ایستگاه های نقشه برداری زمینی امکان مقایسه مشاهدات مکرر ارتفاعی در موقعیت های خاص را آسان می کنند اما در نبود مشاهدات و هزینه بر بودن آنها ضرورت کاربرد روشی سریع تر و ارزان تر را بیش از پیش نشان می دهد. در این میان، تداخل سنجی تفاضلی رادار ((DInSAR فناوری نوینی است که از تصاویر ماهواره ای برای پایش تغییر شکل سطح زمین استفاده می کند. در این روش، تصاویر حاصل با دقت مکانی به نسبت بالا، امکان بررسی نوسان های صورت گرفته در نرخ تغییر شکل سطحی برای مدیریت و کاهش هزینه های جاری ضمن تولید را بهبود می بخشند. در این پژوهش، نتایج حاصل از مشاهدات رادار حاکی از تغییر شکل سطحی ناشی از حفاریهای زیرسطحی در میدان نفتی آغاجاری است به گونه ای که تصاویر InSAR، سیگنالهای فرونشست و بالاآمدگی را در جای جای میدان متناسب با چاه های استحصالی و مشاهداتی آشکار کرده است. بررسی چندین سایت تولیدی در یک سری زمانی از تداخل نماها نشان می دهد که سیگنال های تغییر شکل سطحی طی چند ماه ضمن برداشت سیال، توسعه یافته و به صورت محلی متناسب با شرایط زمین شناسی و میزان برداشت منجر به رخداد فرونشست یا بالاآمدگی با نرخ های متفاوت و الگوهای تغییر شکل متمایز در میدان شده اند.

معدن بوکسیت جاجرم به عنوان بزرگ ترین معدن بوکسیت شناخته شده در ایران با ذخیره بیش از 20 میلیون تن بوکسیت دیاسپوری در استان خراسان شمالی واقع شده است که توان تامین خوراک کارخانه آلومینای جاجرم را برای یک دوره 20 ساله ندارد. در همین راستا به بررسی امکان استفاده از بوکسیت معادن شاه بلاغی در استان تهران و سرخ چشمه در استان خراسان شمالی پرداخته شد. در این پژوهش بوکسیت ها از نظر مسائل فرایندی تولید آلومینا مانند انحلال و ته نشینی گل سرخ مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج آزمایش های انجام شده نشان داد که استفاده از این ذخایر به دلیل پایین بودن بازده انحلال و سرعت ته نشینی گل سرخ به تنهایی امکان پذیر نیست. از این رو متغیرهای دیگری نیز مانند دمای انحلال، درصد سنگ آهک افزوده و غلظت Na2Oc تحت کنترل و ارزیابی قرار گرفتند. آمیختگی 50-50 بوکسیت شاه بلاغی با جاجرم دارای بهترین نتیجه به همراه بالاترین بازده انحلال و کمترین تلفات آلومینا در گل سرخ بود.

منطقه تخت سلیمان، از نظر تنوع و گوناگونی واحدهای مورفولوژی بسیار غنی است این تنوع مورفولوژی، بیشتر به دلیل عوامل اقلیمی و ویژگی های سنگ شناختی، فرایندهای فرسایش، هوازدگی و حرکات زمین ساختی است. ویژگی های مورفولوژیکی منطقه تخت سلیمان تحت تاثیر دو عامل مورفودینامیک درونی و بیرونی است. این پژوهش به عنوان یک دستاورد ژئومورفولوژیکی به بررسی عوامل بیرونی پرداخته است. شواهد ژئومورفولوژیکی موجود در محدوده مورد بررسی به سه دسته کلی، واحدهای مورفودینامیک، مورفوتکنونیک و مورفوژنتیک و در قالب یک نقشه ژئومورفولوژیکی ارائه شده است. برای این منظور با استفاده از نقشه های پایه و بررسی های میدانی، چندین لایه اطلاعاتی جدید از منطقه در محیط GIS تولید شد و در پایان با استفاده تصاویر ماهواره ای ETM+ و ASTER اشکال مورد ارزیابی قرار گرفتند.

تزریق توده ماگمایی غیرکوهزایی لوکو کوارتز دیوریتی-آنورتوزیتی تله پهلوانی به بخش شمال باختر کمپلکس دگرگونی قوری (جنوب باختر زون سنندج- سیرجان) در حدود 170 میلیون سال پیش، باعث شد تا قطعاتی از سنگ های رسی دگرگون شده (که به طور عمده کیانیت شیست های دگرگونی ناحیه ای هستند) از این کمپلکس، خرد شوند و درون این توده ماگمایی سقوط نمایند. توده ماگمایی اولیه بی آب و بسیار پرحرارت بوده است؛ در نتیجه، باعث شده تا قطعات فرو افتاده، دگرگونی مجاورتی شدیدی (در حد دگرگونی های رخساره پیرومتامرفیسم) را تحمل نمایند. آبدار بودن قطعات رسی شیستی دگرگون شده ناحیه ای (به دلیل فراوانی مسکوویت+بیوتیت) باعث شد تا شرایط ذوب بخشی فراهم شود؛ در نتیجه، برخی از این بیگانه سنگ ها به دلیل ذوب بخشی، سست شده و در نتیجه همرفتی در توده، در سرتاسر ماگمای اصلی پراکنده و باعث آلایش گسترده در ماگما شدند.

یکی از مشکلات ناشی از آلودگی هوا، بارش باران های اسیدی است. سولفات (SO4) و نیترات(NO3) از آلاینده های شاخص مناطق با اتمسفرهای آلوده هستند که در اثر ترکیب شدن با یون های هیدروژن محلول های اسید سولفوریک و اسید نیتریک را تشکیل می دهند. این محلول ها از عوامل مهم در انحلال و زوال پذیری سنگ های ساختمانی هستند. با توجه به نوع و pH محلول اسیدی، اثرات آنها روی سنگ ها متفاوت است. در این پژوهش 14 نمونه سنگ ساختمانی با منشاهای مختلف تهیه شد و به منظور بررسی انحلال و زوال پذیری آنها و همچنین مقایسه اثر انحلالی اسید سولفوریک و اسید نیتریک، بر روی آنها آزمایش دوام (Durability Test) تا 15 چرخه در این محلول ها با pH=1.5، pH=3، pH=5 و آب شرب با pH=7.3 انجام و شاخص دوام برآورد شد. نتایج نشان می دهد نمونه های با ترکیب غیر کربناتی در برابر این اسید ها مقاوم و نمونه های با ترکیب کربناتی نامقاوم هستند. افزون بر این، مقایسه نتایج شاخص دوام نشان می دهد اثر انحلالی اسید سولفوریک نسبت به اسید نیتریک، 0.06 تا 0.93 درصد بیشتر است. همچنین با کاهش pH هر کدام از این اسیدها، انحلال نمونه ها بیشتر شده است. در پایان با توجه به نتایج به دست آمده، مناسب ترین سنگ ها برای نمای بیرونی ساختمان ها پیشنهاد شده است.

ساحل منطقه ای متاثر از خشکی و دریاست. اشکال زمین ریخت شناختی ساحلی به عواملی چون نوسان سطح آب دریا، رژیم رودخانه های منطقه، فرایندهای فرسایش و رسوبگذاری، تغییرات اقلیمی، جنس رخنمون های زمین شناسی، هوازدگی و زمین ساخت وابسته است. تومبولو، لاگون و بریر از جمله اشکال زمین ریخت شناختی ساحلی در ساحل بیر ایران هستند. بنابراین شناخت سازوکار تشکیل و تغییرات آنها، به مسوولان کمک خواهد کرد تا مدیریت بهتری داشته باشند و در برنامه ریزی های عمرانی و توسعه ای در بخش ساحلی بهتر برنامه ریزی کنند. در این پژوهش افزون بر بررسی های صحرایی و نمونه برداری، از عکس های هوایی 1,40000 سال 1372، نقشه های توپوگرافی 1:20000، تصاویر ETM و IRS سال های 2008، 2005 و 1998 با قدرت تفکیک بالا استفاده شده است و معلوم شد که فعال بودن منطقه از نظر زمین ساختی، فرایند فرسایش و رسوبگذاری، رژیم رودخانه های منطقه و نوسان سطح آب دریا منجر به تشکیل تومبولو، بریر و لاگون در ساحل بیر شده است. بررسی های رسوب شناسی اشکال، نشانگر وجود رقابتی ممتد میان جریان های دریایی به عنوان فرایندی سازنده در تومبولو، لاگون، بریر و رودخانه ها به عنوان فرایندی مخرب در ساحل بیر است.

به دلیل وجود منابع مختلف خطا در تعیین موقعیت های مبتنی بر مشاهدات (Global Navigation Satellite System) GNSS، بویژه اثرات جوی، دقت حاصل از تعیین موقعیت مطلق لحظه ای جوابگوی بسیاری از کاربردهای مورد نیاز نیست. برای چیرگی بر مشکل یاد شده، روش های تعیین موقعیت نسبی آنی (Real time) و پردازش بعدی (Post Processing) مختلفی، معرفی و بهره برداری شده اند. افزون بر تاثیر خطاهای مشاهداتی، وجود خطا و نبود قطعیت در موقعیت ایستگاه مرجع نسبت به دستگاه مختصات مورد استفاده در سامانه های GNSS نیز در تعیین موقعیت های نسبی دقیق مهم است و باعث کج شدگی و کاهش دقت در موقعیت ایستگاه های مجهول می شود. این موضوع بویژه در ایجاد و گسترش شبکه های مختصات مبنایی که حساسیت بالاتری دارند و دقت های میلی متری در آنها مطرح است، باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد. از آنجا که هنوز سامانه GPS برتری و کاربری بسیار بیشتری نسبت به دیگر سامانه های GNSS دارد، در این پژوهش فقط از مشاهدات سامانهGlobal Positioning System (GPS)  استفاده شده است. بدیهی است که نتایج به دست آمده برای این سامانه، برای سامانه های GNSS دیگر نیز قابل همگانی کردن است. در این نوشتار، چگونگی انتشار خطای موقعیت یک ایستگاه مرجع نسبت به دستگاه مختصات(World Geodetic Datum 1984) WGS84  برای حالت ایستاتیک بر روی موقعیت ایستگاه مجهول در تعیین موقعیت نسبی با بهره گیری از معادلات مشاهدات تفاضلی دوگانه فاز موج حامل بررسی می شود. مشاهدات مورد استفاده در این پژوهش، مربوط به 4 طول مبنای مختلف از حدود 4 کیلومتر تا حدود 90 کیلومتر است. با اعمال مقادیر خطای عمدی به موقعیت ایستگاه معلوم از یک متر تا 100 متر در شرایط یکسان، میزان اعوجاج برای هریک از مولفه های طول مبناها محاسبه و تجزیه و تحلیل می شود. بر اساس نتایج به دست آمده، با افزایش طول مبنا و خطای موقعیت ایستگاه مرجع، دقت موقعیت ایستگاه مجهول نیز کاهش می یابد. به عبارت دیگر، اعوجاجات مختصات ایستگاه های مجهول به طور مستقیم با خطای موجود در موقعیت ایستگاه مرجع متناسب است و بسته به میزان خطا و طول مبنا تا چند ppm هم می رسد.

یک افق بازماندی پرمین در 30 کیلومتری شمال خاور ملکان واقع شده که به شکل لایه چینه سان درون سنگ های کربناتی روته گسترش یافته است. از نظر کانی شناسی، این افق شامل کانی های بوهمیت، دیاسپور، هماتیت، کائولینیت، روتیل، آناتاز، مونت موریلونیت، موسکوویت، کلسیت و کلریت است. محاسبات مقادیر نورماتیو کانی ها در نیمرخ انتخابی نشان می دهد که این افق شامل پنج رخساره سنگی است که از پایین به بالا عبارتند از: فریت کائولینیتی، کائولن فریتی، بوکسیت فریتی، کائولن و کائولن بوکسیتی. بر اساس یافته های به دست آمده به نظر می رسد که پراکندگی REEs در نیمرخ مورد مطالعه در کنترل عواملی همچون تغییر در Eh محیط ناشی از تخریب مواد آلی، افزایش pH محلول های هوازده کننده توسط سنگ های بستر کربناتی، فرایندهای روبش و تثبیت و نوسانات سطح آب های زیرزمینی بوده باشد. شواهد ژئوشیمیایی بیشتر دلالت بر این دارند که در نیمرخ مورد مطالعه، تمرکز LREEs توسط موسکوویت، اکسیدهای منگنز و فسفات های ثانویه (مونازیت، گورسکسیت و رابدوفان) و HREEs توسط روتیل، آناتاز و زیرکن صورت گرفته است.

آب های زیرسطحی، حفرات و ساختارهای مجزای دفن شده در ژرفاهای کم، به دلیل تفاوت آشکار در ویژگی های الکتریکی و الکترومغناطیسی با محیط دربرگیرنده خود، به خوبی توسط روش های مقاومت ویژه و GPR قابل آشکارسازی هستند. در این پژوهش، با در نظر گرفتن 3 پروفیل با شرایط متفاوت بر روی این گونه اهداف، به بررسی پاسخ آنها پرداخته شده است. افزون بر این که استفاده از این روش ها در کنار هم، بررسی قابلیت ها و محدودیت های روش های یاد شده را ممکن ساخته است. نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که روش GPR افزون بر سرعت و آسانی در برداشت داده ها، در آشکارسازی مرزهایی که ویژگی های الکترومغناطیسی در میان دو محیط به صورت ناگهانی تغییر می کند، بسیار موفق است. برداشت های مقاومت ویژه در این پژوهش که به روش نیمرخ زنی با استفاده از آرایش ونر صورت گرفته است، نشان از مقاومت ویژه پایین محیط های بررسی شده دارد. این امر، سبب ژرفای نفوذ کم روش GPR شده و بررسی اهداف دفن شده در ژرفاهای بیش از 2 متر به وسیله این روش را غیرممکن کرده است. برخلاف روش GPR، روش مقاومت ویژه در آشکارسازی اهداف چندگانه با تفاوت شدید مقاومت ویژه در کنار هم، موفقیت چندانی حاصل نکرده است. این مطلب ناشی از قدرت جدایش پایین تر روش مقاومت ویژه در مقایسه با روش GPR است. در این پژوهش، با انتخاب دو الگوریتم متفاوت پردازش و اعمال آنها بر روی یک سری از داده های اولیه GPR، اطلاعات قابل توجهی به دست آمده است. اطلاعات به دست آمده از مقاومت ویژه ساختارهای زیرسطحی با استفاده از برداشت های مقاومت ویژه، انتخاب صحیح الگوریتم های پردازش یاد شده را ممکن ساخته است. این پژوهش به خوبی نشان می دهد که مناطق با رسانندگی الکتریکی بالا در مقاطع مقاومت ویژه، منطبق بر مناطق با اتلاف (تضعیف) بالای امواج در مقاطع GPR هستند. از این ویژگی می توان به خوبی در تفسیر داده های GPR بهره برد و روش مقاومت ویژه را مکملی مناسب برای روش GPR عنوان کرد.

بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت و پگماتیت های همراه در متاافیولیت و متافلیش ها (بقایای پوسته اقیانوسی پالئوتتیس) همزمان با برخورد صفحه ایران با صفحه توران نفوذ نموده اند. چهار نوع دایک پگماتیتی که بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت ها را قطعه کرده اند، شناسایی شدند. با استفاده از روش U-Pb سن زیرکن، بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت 205.94.1 Ma تعیین شد (راتین، تریاس بالایی). بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت و آپلیت گرانیت از نظر شیمیایی، فوق آلومینیم و گرانیت نوع S است. عدد پذیرفتاری مغناطیسی بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت و آپلیت گرانیت میان 5×10-5 SI تا 11 و نسبت Fe2O3/FeO کمتر از 0.35 است، بنابراین مربوط به سری ایلمینیت (نوع کاهیده) هستند. مجموع عناصر کمیاب خاکی بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت میان 130 تا 176 و آپلیت گرانیت میان 50 تا 79 است. Eu ناهنجاری منفی جزئی (Eu/Eu* برابر 0.52 تا 0.76) نشان می دهد. نسبت ایزوتوپ اولیه (87Sr/86Sr) i و (143Nd/144Nd) i اولیه با توجه به سن 205 میلیون سال محاسبه شد. نسبت ایزوتوپ اولیه (87Sr/86Sr) i در بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت و آپلیت گرانیت به ترتیب 0.708161 و 0.709853 بوده است. نسبت (143Nd/144Nd) i اولیه در بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت 0.512214 و در دایک آپلیت گرانیت 0.512024 بوده است. میزان ایزوتوپ اولیه e Nd در بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت -6.48 و در دایک آپلیت گرانیت -6.83 است. بر اساس داده های ایزوتوپی ماگمای اولیه از پوسته قاره ای منشا گرفته است. به توجه به نسبت های Rb/Sr برابر 1 تا 1.3 و CaO/Na2O کم و بیش 0.3 در بیوتیت مسکوویت لیکوگرانیت ترکیب سنگ منشا بین متاپلیت و متا پسامیت بوده است.

بررسی رفتار ماسه های تحت اثر بارهای مونوتون و چرخه ای استاتیکی یا دینامیکی، نظر ژئوتکنسین ها را به خود معطوف داشته است. این مقاله نتایج حاصل از بارگذاری چرخه ای در ماسه های سست و متراکم سیلیسی و کربنات دار را با استفاده از جعبه برش مستقیم تغییر یافته، نشان می دهد. نیمه زیرین جعبه برش با جابه جایی ورق فلزی پوشیده شده از دانه های شن و ماسه در سطح آن تغییر یافته است. متغیرهای مختلف همچون نوع ماسه، چگالی، شرایط حد واسط، تعداد و نوع چرخه بارگذاری برای بررسی رفتار خاک- خاک و خاک- سازه تحت شرایط بارگذاری مونوتون و بارگذاری چرخه ای مطالعه شدند. نتایج نشان داد که دو نوع ماسه آزمایش شده، در آغاز بارگذاری رفتار انقباضی و در ادامه رفتار انبساطی پیدا می کنند. نیروهای برشی و عادی در طی آزمایش کاهش می یابند که مقدار کاهش برای ماسه کربنات دار بیشتر از ماسه سیلیسی است. کاهش نیروهای برشی و عادی با کاهش تراکم ماسه افزایش یافته است. این رفتار کاهش نیروها در آزمایش با حجم ثابت تحت بارگذاری چرخه ای، شبیه به پدیده روانگرایی است و این نتایج می تواند در حل مشکلات ارزیابی روانگرایی، کارگشا باشد.

امروزه محدودیت منابع قرضه با دانه بندی مناسب در فعالیت های رایج مهندسی، باعث رواج هر چه بیشتر استفاده از دانه های شنی با اندازه های درشت و تا مرز قلوه سنگ در خاکریزها شده است. به کارگیری چنین ذرات درشت دانه ای در شیب ها و خاکریزها مستلزم در نظر گرفتن تاثیرات آنها در مخلوط با خاک های ریزتر است. برای مثال تعیین متغیرهای مقاومتی و تغییر شکل چنین مخلوط هایی برای تعیین پایداری شیروانی ها، شیب پوسته سدهای خاکی و زمین لغزه ها ضروری است. از سوی دیگر در بسیاری از موارد، خاک ساختگاهی که با آن سر و کار داریم به صورت ترکیبی از شن دانه ها در خمیره ای از ذرات ماسه ای است. محدودیت ابعاد دستگاه های آزمایشگاهی متعارف مانع از انجام آزمایش بر روی نمونه های با ابعاد درشت می شود. بنابراین در این پژوهش تلاش شده است با استفاده از دستگاه برش مستقیم بزرگ مقیاس تاثیر شکل و اندازه شن دانه بر رفتار مکانیکی مخلوط های ماسه ای مشخص شود. در این پژوهش انجام تعدادی آزمایش برش مستقیم بزرگ مقیاس با جعبه برش 300 در 300 میلی متری بر مخلوط خاک ماسه ای و شن دانه های گردگوشه یا تیزگوشه با بیشترین قطر دانه های 12.5 و 25.4 میلی متر ترتیب داده شد. آزمایش ها بر روی نمونه های خشک در تراکم های نسبی 35، 60 و 85% و سربارهای 1.5، 3 و 4.5 کیلوگرم بر سانتی مترمربع و در درصدهای شن دانه صفر، 20، 40 و 60 درصد انجام شد. نتایج آزمایش ها نشان داد که شن های تیزگوشه نسبت به شن های گردگوشه به میزان بیشتری مقاومت برشی نهایی، مقاومت پسماند، زاویه اصطکاک و اتساع و شاخص تردی مخلوط های شن و ماسه را افزایش می دهند. به همین ترتیب، شن های با بیشترین قطر دانه 25.4 میلی متر نیز نسبت به شن های با بیشترین قطر دانه 12.5 میلی متر به میزان بیشتری بر روی متغیرهای اشاره شده در بالا تاثیر می گذارند. همچنین تاثیر شکل و اندازه شن بر رفتار خاک های مخلوط در درصدهای شن دانه بیشتر، سربار زیادتر و تراکم نسبی بالاتر، آشکارتر است.