بهداری رزمی دفاع مقدس و مقاومت
سال:1402 | دوره:6 | شماره:1 |تعداد مقالات:7

زمینه و هدف: عقرب ها گروه بزرگی از بندپایان متعلق به رده عنکبوتیان هستند و به لحاظ اینکه در مناطق مرطوب و بیابانی زندگی می­کنند و شب فعال هستند و دارای زهر کشنده ­ای می باشند، می­توانند برای انسان خطرناک باشند. از آنجایی که رزمندگان اسلام در مناطق بیابانی برای دفاع از سرزمین مقدسمان حضور داشتند و به­ طور معمول عملیات­ها در طی شب­ها انجام می­گرفت و احتمال عقرب گزیدگی در بین آنان وجود داشته ­است، این مقاله به بررسی پیشگیری از عقرب گزیدگی در جنگ تحمیلی می­پردازد.روش ها: برای انجام این پژوهش، در کنار مطالعة کتابخانه ­ای و جستجوی پایگاه­های علمی رایانه ­ای داخل و خارج از کشور، از انجام مصاحبة علمی و شفاهی با دست­اندرکاران دانشگاهی و مسئولین مجرب امور بهداشتی دوران دفاع مقدس نیز بهره­ گیری شده است.یافته ها: با عزم ملی و همکاری همگان در پیشگیری از عقرب گزیدگی توفیقات قابل ملاحظه ­ای حاصل شد به ­نحوی که گزارش­های جمع آوری شده از مراکز اورژانس­های صحرایی و بیمارستان­های منطقه جنگی حاکی از آن است که بحمدلله هیچ رزمنده­ ای در اثر عقرب گزیدکی به شهادت نرسیده است و همان اقدامات آموزش فردی برای پیشگیری از عقرب گزیدگی به رزمندگان، ساخت سنگرهای بتونی و بهسازی محیط و جمع ­آوری پسماندها و دفع بهداشتی آن­ها مؤثر بوده ­است.نتیجه گیری: با تمهیدات بهداشتی و انجام تدابیر علمی در دوران دفاع مقدس از آسیب­های احتمالی ناشی از عقرب گزیدگی در بین رزمندگان جلوگیری به ­عمل آمد. بنابراین رعایت موازین بهداشتی در شرایط مشابه توصیه می­گردد. لازم است تحقیقات علمی در خصوص مبارزه با این بندپا هم در خصوص پیشگیری و درمان ادامه یابد تا از خطرات احتمالی و پیش­بینی نشده آن بکاهد.

زمینه و هدف: با پیشرفت فن­ آوری و به دنبال آن تغییر در نحوه ثبت و ذخیره داده ­های پزشکی، چالش­ هایی در راستای حریم خصوصی و امنیت اطلاعات سلامت افراد به وجود آمده ­است که از مهمترین مباحث بحث ­برانگیز در این عصر به شمار می­رود، زیرا این داده­ ها برای افراد و نظام سلامت از اهمیت خاصی برخوردار است که این چالش ­ها می­ تواند زندگی افراد را گاه به صورت مؤثر و گاه غیر مؤثر تحت تأثیر قرار دهد. هدف مقاله حاضر در ارتباط با شناسایی چالش های امنیت اطلاعات در حوزه سلامت است.روش ها: مطالعه انجام شده نتیجه جست­وجو در پایگاه ­های Google Scholar, PubMed, SID, MagIran, Civilica, Iran doc است. مقاله هایی که متن کامل آن ها در دسترس نبود و مقالاتی که تکرار شده­ بودند و همین طور مقالات با ارتباط کمتر از روند مطالعاتی حذف شدند. همچنین مقالات به زبان های فارسی و انگلیسی از سال 2015 با استفاده از کلیدواژه های امنیت سایبری، حوزه سلامت، Cyber Security، Cyber Attack مورد بررسی قرار گرفتند و در نهایت 31 مقاله انتخاب و وارد روند مطالعه گردیدند.یافته ها: بررسی ها نشان داد امنیت سایبری در حوزه سلامت به معنای دسترسی ایمن به اطلاعات مددجویان به صورت محرمانه است که چالش های اصلی پیش­رو شامل محرمانه بودن اطلاعات، حمله نفوذگران، ذخیره سازی ایمن داده ها و اشتراک گذاری ایمن داده ها است.نتیجه گیری: استفاده از تکنولوژی برای ثبت و ذخیره داده ها و اطلاعات پزشکی علی رغم ذخیره سازی ایمن، دسترسی آسان و مزایای بسیاری که دارد با توجه به احتمال حملات سایبری می تواند خود به عنوان بزرگترین تهدید برای بیماران، تیم درمان و سیاست گذاران باشد.

زمینه و هدف: در طی فعالیت های نظامی، فلزات باقی مانده ناشی از کاربرد تسلیحات از جمله سرب، مس و اورانیوم ضعیف شده (DU)، روی، نیکل، کروم، کادمیوم و ... به محیط زیست وارد می شوند. این فلزات می توانند منجر به مواجهه انسان از طریق استنشاق یا بلع ذرات آزاد شده و همچنین آسیب های ناشی از ترکش های جدا شده از مهمات همراه باشند. این مطالعه با هدف بررسی منابع بالقوه انتشار فلزات سنگین در فعالیت های نظامی، مسیرهای مواجهه با فلزات و خطرات سلامتی مرتبط با آن­ها به صورت کتابخانه ­ای انجام شد.روش ها: پژوهش حاضر یک مطالعه مروری بوده که در زمستان سال 1401، با جستجو در پایگاه داده های PubMed ،Web of Science و Scopus و جستجو با موتور جستجوی Google Scholar و با استفاده از کلید واژه های "Health Effect" ،"Metal" ،"Embedded fragments" ،"Weapon" ،"Military" و انتخاب مقالات مرتبط و مرور و بررسی آن­ها انجام شد.یافته ها: بقایای سلاح های جنگی می توانند از طریق خاک، هوا، آب های زیرزمینی و سطحی و همچنین به طور مستقیم باعث مواجهه و آلوده سازی گیاهان، جانوران و انسان ها با فلزات شوند. مطالعات پایش زیستی، افزایش تجمع این فلزات را در گیاهان، مهره داران و بی­مهرگان نشان داده ­است. مواجهه با این فلزات منجر به ایجاد پیامدهای نامطلوب قلبی عروقی، عصبی و ... در پرسنل نظامی و پیامدهای منفی رشد سیستم عصبی در کودکان ساکن در مناطق نظامی می شود. همچنین مطالعات تجربی in vivo و in vitro اثرات سمی فلزات خاص و همچنین آلیاژهای فلزی پرکاربرد را نشان داده ­است.نتیجه گیری: شواهد نشان می دهد که مواجهه با فلزات در طی فعالیت های نظامی می تواند با ایجاد سمیت فلزی همراه بوده و سهم بسزایی در ایجاد اثرات نامطلوب بهداشتی داشته­ باشد. افزایش بار فلزی در بدن ممکن است منجر به اثرات نهفته و دراز مدت نیز در افراد تحت مواجهه، شود. اثرات عمده سمیت به عوامل مختلفی از جمله نوع سلاح، ترکیبات شیمیایی آن­ها، مسیرهای مواجهه و ویژگی های محیطی بستگی دارد که در حال حاضر به خوبی شناخته نشده اند. بنابراین، مطالعات پایش زیستی، اپیدمیولوژیک و آزمایشگاهی بیشتری برای توصیف بهتر مواجهه با فلزات مرتبط با فعالیت های نظامی مورد نیاز است.

زمینه و هدف: مراسم اربعین یکی از بزرگ­ترین و باشکوه ترین تجمع انبوه در دنیا محسوب می شود. همه ساله میلیون ها نفر در حد فاصل نجف اشرف و کربلا راهپیمایی می نمایند و در روز اربعین حسینی علیه السلام در کربلا گرد هم می آیند و با حضرت سیدالشهدا علیه السلام و شهدای کربلا تجدید عهد می نمایند و یاد و خاطره شهدای کربلا را گرامی می دارند. بدیهی است که در این تجمع بزرگ و میلیونی افراد مختلفی اعم از خردسال، نوجوان، جوان، میان­سال و سالمند با فرهنگ و گویش های مختلف با سطح سلامت متفاوت حضور دارند لیکن همگی به عشق حضرت امام حسین(ع) و شهدای کربلا تحت هر شرایطی اعم از گرما و یا سرما به این امر عبادی همت می گمارند. این مقاله به بررسی بیماری های شایع در مراسم اربعین در گذشته و راهکارهای پیشگیری از آن در آینده می پردازد.روش ها: این مقاله با استفاده از تجارب نویسنده و مطالعات میدانی در کنار بررسی متون و گزارش­ های رسمی و بهره ­گیری از پایگاه ­های علمی اجرا شده است.یافته ها: نتایج بررسی مطالعات انجام شده در این خصوص بیانگر آن است که غیر از دوران شیوع بیماری کووید-19، سایر بیماری­ ها در طول دوره مراسم اربعین مشتمل بر گزارش­ های موردی از اختلالات گوارشی و عصبی-عضلانی و عفونت­ های تنفسی شایع و در موارد جزیی اختلالات پوستی و حوادث ترافیکی بوده است.نتیجه گیری: با عنایت به تأکید آموزه­ های اسلامی به رعایت موازین بهداشت فردی و اجتماعی، علی­رغم ازدحام جمعیت و تراکم بیش از حد معمول تردد در این ایام ویژه، غیر از گزارش­ هایی از بروز بیماری­ های مرسوم و قابل انتظار در پژوهش­ های انجام شده که در بین آن­ ها بیماری­ های حاد گوارشی سهم بسیار اندکی را داشته­ اند، با این وجود به نظر می­ رسد باید تمهیدات لازم برای پیشگیری و یا مواجهه با هر گونه فوریت ­های پزشکی و بهداشتی، مد نظر تمامی مسئولین دست اندرکار برگزاری مراسم قرار گیرد.

زمینه و هدف: در سال 1402 خورشیدی مرکز تحقیقات سلامت دفاعی در تهران مجموعه ای کتاب در چهار جلد و با عنوان «مأخذشناسی سلامت دفاعی» منتشر کرد. این مجموعه کتاب شناسی موضوعی مقاله های فارسی، مقاله های انگلیسی، کتاب ها و پایان نامه های مربوط به بهداشت و درمان دفاع مقدس می باشند. در مقاله حاضر نقد و بررسی مختصری از این مجموعه انجام شده و در عین حال، این نظریه بیان شده است که پژوهشی در زمینه بهداشت و درمان دفاع مقدس یک رویکرد میان رشته ای است.روش ها: علاوه بر نقدی که بر مجموعه چهارجلدی مأخذشناسی سلامت دفاعی صورت گرفته است، با استفاده از رویکرد تحلیل تاریخی کوشیده ایم نشان دهیم پژوهش در زمینه بهداشت و درمان دفاع مقدس باید از منظر تاریخ دیده شود چرا که بسیاری از منابع مربوط به این دوران تاریخی اکنون صلاحیت خود را به عنوان منبع پزشکی از دست داده اند و تنها بر اساس رویکرد تاریخی قابل بررسی می باشند. استفاده از عرصه های نظریه پردازی، دانش اصطلاح شناسی و مانند آن، راهکارهایی هستند که در نهایت مسیر را برای رسیدن به تاریخ تحلیلی بهداشت و درمان دفاع مقدس هموار می نمایند.یافته ها: پیشنهاد تدوین اصطلاح­نامۀ بهداشت و درمان دفاع مقدس، سر عنوان های موضوعی بهداشت و درمان دفاع مقدس و گسترش رده کتابخانه ای لازم (برای راه اندازی کتابخانه تخصصی بهداشت و درمان دفاع مقدس) از جمله یافته های این پژوهش است. اصطلاحاتی چون سلامت دفاعی و طب نظامی نیز از جمله اصطلاحاتی هستند که به عنوان اصلی ترین و رأس مطالعات اصطلاح شناختی در این عرصه معرفی شده اند.نتیجه گیری: در نهایت، مأخذشناسی سلامت دفاعی اثری مهم و درخور توجه در زمینه تدوین منابع تحلیل تاریخی بهداشت و درمان دفاع مقدس شناخته شده است. علاوه بر پیشنهادهایی برای ارتقاء سطح کتاب و رهنمودهایی برای بهتر شدن جنبه های علمی آن، تهیه و تدوین ویرایش دوم آن نیز موکداً پیشنهاد شده است.

زمینه و هدف: در طول سالیان گذشته بیمارستان های صحرایی (Field Hospitals) برای کمک به ارائه خدمات سریع­تر و مطلوب­تر درمانی و نجات جان انسان­ها در زمان جنگ و بلایای طبیعی در نزدیکی محل حادثه به وجود آمده و توسعه یافته اند. از آنجایی که بیمارستان صحرایی می­بایست بسیاری از تجهیزات پزشکی، نیروی انسانی و فضاهای درمانی را دارا باشد، احتیاج به چارچوب و ویژگی­های خاصی دارد. هدف این مطالعه ارائه این ویژگی­ها برای ساخت بیمارستان صحرایی مطلوب بوده که نتایج آن می­تواند به عنوان یک الگوی عملی و قابل تعمیم برای بهره­ وری ساخت بیمارستان صحرایی ایده ­آل در ایران و سایر نیروهای مسلح دنیا مورد استفاده قرار گیرد.روش ها: مطالعه کیفی حاضر به روش تحلیل محتوای اسناد و با توجه به تجربه نویسندگان و مشاهدات میدانی انجام شد. ابتدا با مرور منابع الکترونیک، تمامی اسناد و مقالات موجود مرتبط با ویژگی­های یک بیمارستان صحرایی ایده ­آل شناسایی شد. انتخاب اسناد به صورت هدفمند و با در نظرگرفتن ملاک­های چهارگانه JUPP صورت گرفت. پس از غربالگری چند مرحله ­ای نهایتاً 85 سند انتخاب و پس از کدگذاری آنالیز انجام شد.یافته ها: ویژگی­های ایده ­آل برای برپایی یک بیمارستان صحرایی به­ منظور ارائه خدمات درمانی مطلوب به مجروحین و مصدومین ناشی از جنگ و یا حادثه در 40 زمینه شناسایی و ثبت شد.نتیجه گیری: بیمارستان­های صحرایی مدرن، به روز و جامع­تر در پاسخگویی مناسب به نیازمندی­های مأموریتی در جنگ­ها و یا حوادث می­تواند جان مجروحان و مصدومان را نجات و موجب ارتقاء بهبود انجام فرایند درمان شود. این ویژگی­ها شامل: دارا بودن تمام استانداردهای عملکردی یک بیمارستان، خودکفا و خوداتکا بودن، قرارگرفتن در داخل یک شبکه، دارا بودن سامانه پزشکی از راه دور (Telemedicine) پیشرفته، مأموریت محوربودن، قابلیت حمل و نقل آسان، دارای کاربرد چندگانه، دارا بودن تجهیزات ویژه اعمال جراحی حیات بخش در مقیاس بالا، دارا بودن اتاق و سیستم فرماندهی و کنترل .... می­باشد.

زمینه و هدف: آزادی، عدالت، امنیت و سلامت از اصول و ارکان اصلی دستیابی جوامع به اهداف آرمانی محسوب می شود. در جامعه توحیدی و در نظام اعتقادی و ارزشی اسلام هر یک از این اصول، جایگاه ویژه ای دارند و در واقع هر کدام به عنوان محور در عین تاثیرپذیری، اثر قابل ملاحظه ای بر یکدیگر گذاشته و در مجموع محور واحد تعالی انسانی را می سازند. نظام سلامت کشور در چهار دهه گذشته علی رغم موفقیت ها و توسعه روزافزون، مشکلات متعددی را تجربه کرده و با چالش های جدی روبرو بوده است. از جمله این مشکلات می توان به دسترسی ناکافی جامعه به خدمات سلامت، هزینه های بالای مراقبت های سلامت، ناهماهنگی سطوح مختلف خدمات، غفلت از مراقبت های پیشگیرانه، غفلت از مداخلات در سطح جامعه، عدم تعادل در بین منابع، منافع جامعه و نظام سلامت و پاسخ دهی اجتماعی اشاره کرد. به نظر اکثر صاحب نظران توسعه و سلامت، توسعه و تعمیق شبکه های بهداشتی درمانی کشور، راهبرد پزشک خانواده، سطح بندی خدمات، نظام ارجاع و شیوه های صحیح تأمین منابع و پرداخت و مشارکت عمومی در ارائه مراقبت های سلامت راه حل های اصلی برون رفت از مشکلات نظام ارائه خدمات سلامت می باشند. به همین منظور مقاله پیش رو سعی دارد نقش مشارکت داوطلبان و بایدها در اجرای برنامه مشارکت آنان در برنامه های بهداشتی را تبیین نماید.روش ها: این مقاله با روش کیفی و از طریق انجام مصاحبه جامع با 11 نفر از صاحب نظران و نیز مرور تشریحی مطالعات و برنامه های مرتبط انجام شد.یافته ها: تأثیر اجرای برنامه های مشارکتی در کاهش بی عدالتی در سلامت، افزایش پوشش مناسب در شهرها، کاهش بیمارستان محوری و افزایش توجه به عوامل اجتماعی مؤثر بر سلامت از نتایج انجام این مطالعه می ­باشد.نتیجه گیری: در کنار نتایج حاصل از مطالعه که همگی در ارتقای سلامت جامعه نقش مهمی ایفا می ­نمایند، حضور داوطلبان سلامت در کنار کارکنان فنی و پشتیبان گروه سلامت در شهرها به عنوان یار کمک کننده پیشنهاد می شود. برای جلب مشارکت عمومی، مشارکت مردم در برنامه ریزی و تصمیم گیری و استفاده از آنان در ارائه مراقبت های بهداشتی اولیه جامعه شهری، حاشیه نشین و محروم در سطوح ملی و منطقه ای جایگاه ویژه ای قائل است که باید به­ طور دقیق و شفاف باز تعریف و توسعه یابد.