کتاب قیم
سال:1400 | دوره:11 | شماره:25 |تعداد مقالات:17

انبیاء و صالحان به عنوان مربیان معرفی شده در قرآن، گاه به ضرورتو با هدف تبیین معارف دینی یا آموزش نکات اخلاقی و تربیتی از بروز عقیده حقیقی و شخصیت فردی خود، خودداری نموده و نقشی متفاوت ارایه نموده اند. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر بررسی و تبیین کنش دوگانه نمای شخصیت های سالم قرآن کریم و مقایسه آن با مفهوم نقاب در روان شناسی است. روش پژوهش، تحلیل محتوای آیات قرآن کریم در مورد رفتارهای اجتماعی انبیای الهی با تاکید بر رفتارهای سه پیامبر الهی حضرت ابراهیم، حضرت موسی و حضرت یوسف (علیهم السلام) و برخی از افراد صالح است. در مرحله نخست، رفتارهایی که ظاهر عمل شخص با عقیده باطنی او ناسازگار است شناسایی شده و در طبقات تبیینی دسته بندی شده است که عبارتند از تجاهل عارف، صحنه سازی، به در بگو دیوار بشنود، محاجه به زبان خصم، توریه، تعفف از اظهار نیاز، رازپوشانی و صبر بر کراهت نسبت به دیگران. سپس، این رفتارهای به ظاهر دوگانه، با مفهوم پرسونا در روان شناسی مقایسه شده اند. نتیجه این که بین «رفتارهای دوگانه نمای انبیاء» و «رفتار حاکی از پرسونا» در ظاهر و تعریف ماهوی عمل شباهت وجود دارد و تفاوت ها در زمینه ماهیت، هدف، اثر، معیار انتفاع و شخص منتفع است.

در نصوص اسلامی، سنت های زیادی برای ایجاد و استمرار نظامات اجتماعی ارایه شده که مهم ترین آن ها، اسلامی شدن جهان و پیروزی اندیشه و ارزش های ناب الهی بر هر نوع تفکر التقاطی، انحرافی و مادی است. آیه 123 سوره برایت، ایده بسیار عمیق و ارزشمندی را برای پیشروی مسلمانان به سوی جامعه جهانی اسلامی و دستیابی به آن بیان کرده که غالبا قرآن پژوهان نسبت به جوانب مختلف آن بی توجه بوده و یا تفاسیر نادرستی از آن ارایه داده اند و در این میان، برخی نیز با دقت نظر، جوانب مختلف آن را بررسی و تحلیل نموده اند. پژوهش حاضر با روش تحلیل کیفی و توصیفی محتوا در ارزیابی داده ها، در صدد تبیین و واکاوی راهبردهای مختلف این آیه برای جهانی کردن اسلام برآمده است. برآیند این مقاله آن شد که ایده آیه 123 سوره برایت برای انتشار حداکثری اسلام این است که جامعه اسلامی بایستی با مقاومت در برابر دشمنان، ابتدا در عرصه فرهنگی خود را تقویت نموده، سپس در موقعیت مناسب و با رعایت مصالح امت اسلامی، با حکومت های کافر معاند هم مرز مبارزه کرده و در نهایت با «انعطاف ناپذیری»، هرگونه اثرپذیری فرهنگی از فرهنگ کفر را از خود دفع کند.

یکی از واژگان پربسامد در قرآن کریم، واژه «کلا» است که 33 بار در 15 سوره آمده است. دیدگاه مشهور در تفسیر این واژه، به ویژه در دوره معاصر، این است که «کلا» به معنای ردع و منع جمله قبل است، اما با وجود شهرت «کلا» به حرف «ردع»، در تبیین معنای ردع در آیات قرآن، ابهام و اختلاف وجود دارد. «ردع» به معنای نفی شدید یا نهی و بازداشتن مخاطب است و متکلم با «کلا» مخاطب را از تکرار کلام یا انجام کار باز می دارد. این مقاله با روش تحلیلی توصیفی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، به بررسی معنای مشهور ردع برای «کلا» پرداخته و با تطبیق آن بر نه آیه مشتمل بر «کلا» صحت و سقم این معنا را ارزیابی کرده است. با بررسی آیات مشخص شد در همه آیات نه گانه، بیش از یک معنا برای «کلا» می توان در نظر گرفت، به علاوه اینکه در آیاتی مانند 20 سوره قیامت و 23 سوره عبس و 9 سوره انفطار، ما قبل«کلا» جز با تقدیر تکلف آمیز قابلیت ردع ندارد، در نتیجه محدود کردن معنای «کلا» به ردع شایسته نیست.

آیاتی از سوره مبارکه اسراء، از وعید الهی در خصوص دو افساد بنی اسراییل و به تبع آن دو عقوبت ایشان سخن گفته اند. مقاله حاضر درصدد است به شیوه توصیفی تحلیلی و با استناد به دلایل و شواهد قرآنی، حدیثی و تاریخی، مصداق عینی این وعید را شناسایی نماید. به نظر می رسد افساد اول موعود، افساد کنونی یهود با تشکیل دولت اسراییل بوده و عقوبت نخست، توسط مجاهدان مسلمان که زمینه سازان ظهور حضرت قایم (عج) و منتسب به منطقه ایران اند، عینیت خواهد یافت. افساد دوم ایشان نیز آخرین افساد شاخصشان همان فتنه موعود دجال خواهد بود و عقوبت دوم توسط امام مهدی (عج) و حضرت عیسی (ع) تحقق خواهد یافت که طبق شواهدی این رخداد در آستانه قیامت خواهد بود. همچنین، بنا به شواهدی منافقان دشمن اهل بیت (ع) نیز در هر دو افساد بنی اسراییل مدخلیت خواهند داشت.

آیه 84 سوره اسراء کلیدی ترین اساس کنش های آدمی را در کلمه «شاکله» جمع نموده است. از ریشه «ش ک ل» تنها دو واژه «شکل» و «شاکله» در قرآن کریم آمده و معنای «شاکله»نزد مفسران و لغویان، محل اختلاف نظر بیشتری بوده است. برخی آن را کاربردی استعاری یا مجاز می دانند. تلاش لغویان برای دستیابی به یک معنای جامع برای ریشه «ش ک ل» موفقیت آمیز نبوده و برگزیدن «شباهت» به عنوان معنای محوری در ریشه عربی آن از سوی لغت شناسان چندان دقیق نیست. مقاله حاضر درصدد است با بهره گیری از روش معناشناسی تاریخی با تکیه بر مطالعات ریشه شناختی به بیان مولفه های معنایی ریشه «ش ک ل» در زبان های نیای عربی و چگونگی پیوند این مولفه ها با مفهوم شاکله در زبان عربی بپردازد. در پرتو این روش نخست راهیابی مولفه های معنایی مربوط به درون و برون در ریشه «ش ک ل» از زبان های نیا به زبان عربی و نیز چگونگی تاثیر گذاری آن بر معنای شاکله نشان داده شده است.

اسناد حسنات و سییات به خدا و انسان همواره مورد اهتمام فرهنگ قرآن بوده است و اندیشه ورانی نظیر مفسران، متکلمان، فیلسوفان و عارفان آن را کانون بررسی قرار داده اند. در این میان، در آیه 78 سوره نساء، حسنات و سییات از جانب خدا قلمداد شده؛ درحالی که در آیه بعد، بر اسناد حسنات به خدا و سییات به انسان تاکید شده است. این تفاوت در اسناد، به مثابه چالشی مهم، همواره مورد اهتمام اندیشه وران بوده که در این نوشتار به تنظیم، تقریر، مقایسه و ارزیابی دیدگاه ابن تیمیه حرانی (661-728 ق) و علامه طباطبایی (1281-1360 ش) پرداخته شده است. از رهگذر این جستار، روشن می شود که ابن تیمیه، آیه نخست را بیان گر برگشت دستورات پیامبر (ص) به دستورات الهی در حوزه تشریع دانسته، درحالی که آیه دوم را بیان گر برگشت تکوینی حسنات به خدا می داند؛ اما به باور علامه طباطبایی، هر دو آیه با نگرش تکوینی، از یک سو، بیان گر اصل قرآنی «هم سانی آفرینش و زیبایی» و نگرش هستی شناسانه به سییات است و از سوی دیگر، بیان گر «عدمی بودن سییات» با نگرش مقایسه ای و اسناد آن ها به انسان در پی گناهان اوست.

یکی از خدمات مهمی که قرآن پژوهان از دیرباز و به ویژه، در دوره معاصر در آستانه قرآن ارایه کرده اند، سعی بر ترجمه آیات قرآن جهت فهم همگانی است. به رغم همه این تلاش ها، گاه به دلیل کم توجهی به قواعد ادبی، در ترجمه ها لغزش هایی پدیدار گردیده است. از جمله، ترجمه ساختار «ود» و «لو»-که در دوازده موضع قرآن به کار رفته اند-است. بنابر ادله ادبی-قرآنی، «لو» در این ساختار، مصدریه بوده و با صله اش به تاویل مصدر رفته و مفعول به برای فعل «ود» است و طبق قول بسیاری از لغت نامه های معتبر عربی آنچه که در ساختار فعل «ود» و «لو» معنای تمنی می دهد فعل «ود» و نه «لو» است. بررسی سیزده ترجمه مشهور قرآن، نشان داده که ترجمه ها غالبا یا برای «ود» معادل یابی ناصوابی داشته و با تعابیری چون: «دوست دارد» و «خوش دارد» به خطا رفته اند و یا در ترجمه «لو» با تعابیری چون: «ای کاش» و «کاش» و حرف ربطی «که»، لغزش داشته اند و یا همزمان در ترجمه هر دو واژه «ود» و «لو» اشتباه کرده اند. در ترجمه این دوازده آیه؛ رضایی پنج بار ترجمه صحیح، مکارم چهار نوبت ترجمه صحیح، حداد عادل دو بار ترجمه صحیح، صفارزاده و قمشه ای نیز هر کدام یک نوبت، ترجمه صحیح ارایه کرده اند.

کتاب السفور و الحجاب به قلم نظیره زین الدین، بانوی تجددگرای عرب و از شیعیان دروزی لبنان، در 1928 انتشار یافت. اشتمال این کتاب بر بحث های دینی و قرآنی موجب تمایز آن از برخی آثار مشابه آن دوره شده و این اثر را شایسته پژوهشی مستقل کرده است. دغدغه اصلی زین الدین در این کتاب بهبود وضعیت اجتماعی زنان مسلمان و تغییر وضعیت حجاب است. او پوشاندن صورت را باعث عقب ماندگی زنان و مانعی برای پیشرفت جوامع اسلامی می داند و با بررسی آیات و احادیث مربوط به حجاب و همچنین، با ادله عقلی نشان می دهد پوشاندن صورت به شیوه مرسوم در آن روز حکم شریعت نیست. در این پژوهش، مبانی فکری و ادله عقلی و دینی او درباره حد پوشش زنان توصیف و تحلیل شده است. در اثنای تحلیل این کتاب می توان اهمیت اقتضایات زمان و مکان را در رسیدن به نتایج متفاوت به وضوح دریافت و درباره مناقشات علمی سال های اخیر در ایران و دیگر جوامع اسلامی بر سر مسیله حجاب، به درک عمیق تری رسید.

تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف روشی برای شفاف سازی ایدیولوژی گفتمان قدرت، در امور سیاسی اجتماعی است و با استفاده از ابزارهای زبان شناسی و توصیفی می تواند در بسیاری از علوم از جمله دانش های حدیثی کارآمد باشد. از آنجا که نیازها و راهکارها در علوم گوناگون متفاوت است، بومی سازی برخی مبانی تحلیل انتقادی گفتمان که اثر مستقیمی بر ابزارهای تحلیل دارد، الزامی می نماید. برای نمونه، از آنجا که تحلیل گفتمان برای مسایل روز طراحی شده است، تحلیل گر از گفتمان موجود جامعه در زمان خویش آگاه است و نیازی به کشف آن نخواهد داشت. امکانی که در بادی امر برای پژوهش گر متون حدیثی به سبب قرن ها فاصله، میسر نخواهد بود. بنابراین پژوهش حاضر با گزینش روش هایی چون شناسایی دال مرکزی، استخراج پیش انگاره، مطالعه همزمانی پویا، کشف همنشین و جانشین ها و اطلاع کهنه و نو، راهکارهایی برای شناسایی گفتمان ارایه کرده است و همزمان به بررسی امکان بهره گیری از مواردی چون زبان گفتاری، مفهوم انتقادی و مطالعات تاریخی در تحلیل متون حدیثی می پردازد.

چگونگی رفتار و تعامل با غیرمسلمانان همواره از اهمیت خاصی برخوردار بوده است. این اهمیت در دوران جدید و پس از افزایش تعاملات پیروان ادیان مختلف با یکدیگر مضاعف شده است. یکی از احادیثی که توسط محدثین فریقین نقل شده و مورد استناد دانشمندان و فقهای مسلمان در صدور احکامی پیرامون تعامل با غیرمسلمانان و به صورت اخص، اهل کتاب قرار گرفته، روایت «الإسلامی علوولای علی علیه» است؛ عبارتی که گاه به روایت علو از آن یاد می شود. پژوهش حاضر با هدف تبیین صحیح این روایت با بهره گیری از اصول نقد و فهم حدیث، به اعتبارسنجی سندی و بررسی دلالی این روایت پرداخته و به این نتیجه دست یافته که از نظر سندی چه از طرق منقول در شیعه و چه اهل سنت دارای ضعف است. افزون بر این، برداشت مشهور از روایت و همچنین تطبیق آن بر برخی مصادیق، با چالش های جدی مواجه است. بر فرض صحت صدور، مفهوم صحیح این روایت برتری اسلام از منظر اندیشه و استدلال نسبت به سایر ادیان است. بنابراین، استفاده از این روایت با هدف صدور احکامی که حقوق طبیعی و بشری غیرمسلمانان را نقض، کرامت شان را مخدوش و از این طریق موجب برتری مسلمان را فراهم آورد، هم با روح حاکم بر قرآن و فلسفه بعثت پیامبر اسلام (ص) متضاد است و هم از منظر اخلاقی و عقلانی توجیه ناپذیر می نماید.

کتاب تهذیب الاحکام تالیف شیخ طوسی، سومین کتاب از کتب اربعه حدیثی شیعه است. این موسوعه فقهی با توجه به گستردگی روایات فقهی و به کار گرفتن روش رفع تعارض اخبار، از جایگاه ویژه ای نزد اکثر فقیهان و حدیث پژوهان برخوردار است؛ اما وجود برخی اشکال های ساختاری از قبیل فراوانی تصحیف، زیاده و نقیصه، ضعف سندی و مواردی دیگر از این دست، کسانی را بر آن داشته که در اعتبار آن تردید روا دارند. این جستار که از جهت گردآوری منابع، به روش کتابخانه ای و از نظر محتوا به شیوه توصیفی-تحلیلی سامان یافته، عوامل پیدایش این کاستی ها و تاثیر آنها بر اعتبار این کتاب را مورد بررسی قرار داده است. یافته های این پژوهش نشان از آن دارد که هرچند وجود برخی کاستی های ساختاری در این کتاب، انکارناپذیر است؛ اما از آنجا که از سویی، عوامل بیشتر این اغلاط مانند ناخوانا بودن خط و یا اشتباهات منابع، قابل شناسایی است و از دیگر سو، راهکارهایی برای برطرف کردن بیشتر آنها وجود دارد، این کاستی ها نمی تواند موجب تردید در اعتبار این کتاب شود.

بحران، رویدادی غیرمنتظره و ناخوشایند است که مشکلاتی را بر جامعه تحمیل کرده و به حالتی حاد و بی ثبات برای افراد و یا جامعه تبدیل می شود و رفع آن، نیازمند اقداماتی اساسی است. در تاریخ امامت شیعی، سال های 203 تا 260 هجری قمری به رهبری و سرپرستی ابناءالرضا (ع) اختصاص دارد؛ دوران زندگانی امام جواد، امام هادی و امام عسکری (علیهم السلام) خفقانی بر جامعه شیعی حاکم بود که دوستی و موالات با ایمه (ع)، تبعاتی چون مصادره اموال، حبس، شکنجه و حتی شهادت در پی داشت. ابناءالرضا (ع) با تدابیر و اتخاذ تصمیم هایی توانستند جامعه را مدیریت و جامعه شیعی را از گزند حوادث حفظ کرده و با کمترین آسیب، به سمت امنیت و آرامش سوق دهند. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی سامان یافته است، مجموعه اقدامات ایمه متاخر شیعه را به منظور پیشگیری، آمادگی، راهکارهای مقابله ای و بازدارنده در سه مرحله «قبل از وقوع بحران»، «حین وقوع» و نیز «بعد از وقوع بحران» با تاکید بر امور حفاظتی-امنیتی، دسته بندی و معرفی کرده است؛ اصول مدیریتی که در عصر حاضر نیز می تواند مورد توجه و اتباع باشد.

آگاهی از تحولات مفهومی و ساختاری علوم مختلف و بررسی چارچوب و انگاره های آن در بستر تاریخی خود، ابزاری کارآمد برای ارزیابی داده ها و روش های آن حوزه علمی است. در زمینه روایات سبب نزول، مطالعات فراوانی انجام شده است؛ اما تا کنون نقش تحولات مفهومی و ساختاری بحث اسباب نزول در دوره های مختلف تاریخی به عنوان یکی از ابزارهای مهم در تبیین رویکردهای مختلف در ارزیابی روایات سبب نزول، مورد توجه نبوده است. این مقاله با روشی توصیفی تحلیلی به دنبال بررسی و نقد این تحولات و تأثیر آن بر ارزیابی این روایات است. به همین منظور تحولات مفهومی و ساختاری اسباب نزول در دوره های مختلف از حیات پیامبر (ص)، صحابه و تابعان تا ثبت و ضبط روایات و تدوین چارچوب های نظری با رویکردی نو بررسی شده است. در ادامه، تحولات انگاره سبب نزول و ارتباط آن با اصطلاحاتی چون شأن نزول، فضای نزول و جوّ نزول، در کنار بحث از جواز یا عدم جواز بازسازی اسباب نزول، به عنوان مکملی برای تبیین تأثیر نگاه تاریخی بر فهم گونه های مواجهه و ارزیابی روایات سبب نزول، ارائه شده است. از نتایج این مقاله تعیین تأثیر هر یک از مباحث پیش گفته بر فرایند ارزیابی روایات سبب نزول و تشخیص جعل و تحریف در این زمینه است.

محمدامین استرآبادی در اوایل سده یازدهم مکتبی را بنا نهاد و عنوان «اخباری» را برای طرفدارن و هم فکرانش برگزید و به دلیل وجود گروهی همنام و نیز دارای عقایدی همسان در میان متقدمان، مکتب خود را مکتبی دیرین دانست و شیوه خود را در مواجهه با سنت، منتسب به اخباریان متقدم امامیه کرد. فارغ از میزان صحت این مدعا و شباهت محدثان متقدم با مکتبی که وی بنا کرد، درباره تعریف اخباری و وجه تمایز آن با اصولی (پیروان مکتب اجتهاد)، آراء متعددی بیان شده که نگارنده با نقد و بررسی هر یک از آنها و بیان نقاط ضعف این دیدگاه ها بر این عقیده است که برای تعریف مکتب اخباری گری به جای پرداختن به مؤلفه های فکری اخباری گری، باید انگیزه پیدایش این مکتب را در داخل تعریف لحاظ کرد تا بتوان پیروان این طیف را از اصولیان/ مجتهدان تمییز داد و لذا «اخباری گری اندیشه ای است که سعی در تهذیب معارف شیعه از اندیشه های اصالتا سنی دارد. » و دو مبنای بنیادین اخباری ها یعنی مبنای صدوری (نص گرایی افراطی) و مبنای دلالی (عقل گریزی افراطی)، هردو ریشه در تفکر «نفی سنی زدگی اندیشه امامیه» دارند و دیگر نظریاتی که در درون این مکتب تولید شده اند، همگی زاییده همین الگوی کلان فکری هستند.

بر اساس منابع تاریخی روایی، یکی از پیام های به جای مانده از امام حسین(ع)، «یاری خواستن» از مردمان زمانه خویش است که عالمان اخیر از آن با عبارت «هَل مِن ناصِرٍ یَنصُرُنی» یاد کرده اند. اما برخی در صحت انتساب این پیام به امام (ع) تردید کرده و آن را موضوع خوانده اند. نظر به اینکه مقوم حدیث بودن، ثبت آن در یکی از منابع حدیثی متقدم یا مشهور نیست و نیز این مضمون در بسیاری از منابع فریقین، به ثبت رسیده به گونه ای که می توان در آن ظن به صدور را که معیار اصلی صحت خبر است، دریافت حکم به روایت بودن جمله مذکور با ضوابط علمی، منطقی می نماید. این معنا را ابن اعثم، ابن طاووس و اربلی، با عباراتی نظیر: «أ مَا مِن مُغیِثٍ یُغیِثُنَا لِوَجهِ الله؟ ! . . . »، «هَل مِن مُوَحِّدٍ یَخَافُ اللهَ فیِنَا؟ ! . . . »، «أ مَا ذابٌّ یذُبُّ عَن حَرَمِ رَسُولِ اللّه » و سرانجام مازندرانی و زنجانی به صورت: «هَل مِن نَاصِرٍ ینصُرُ ذُرِّیَّةَ الطَّاهِرَةِ البَتولِ» روایت کرده و در سده اخیر، عالمان فراوانی با پیروی از طریحی آن را به صورت «هَل مِن ناصِرٍ یَنصُرُنی»، نقل کرده اند. این روایت با عرضه به برخی آیات و نیز سنت فعلی رسول خدا (ص) در یاری خواستن برای تقویت اسلام، هم چنین کمک خواهی امیرالمؤمنین(ع) برای اثبات خلافت بلافصل خود یا تقویت حکومت اسلامی در دوران زمامداری، تأیید می شود. هم چنین در سنجش این روایت با دلیل عقل درمی یابیم تضادی بین این دو وجود ندارد؛ زیرا عقل مستقل به واسطه اینکه این روایت، حاوی یکی از مصادیق عدل، یعنی استنصار برای دین خداست، بر آن صحه می گذارد.

روایت سر به محمل کوبیدن حضرت زینب (س) در منابع روایی امامیه با پیشینه ای اندک، نقشی مؤثر در مبناسازی عزاداری ویژه ای در فرهنگ شیعی داشته است. طریحی نگارنده «المنتخب» با نقل از «مُسلم جصّاص»، یگانه گزارش گر این روایت، نقشی اساسی در چهره پردازی و بُعد عاطفی عاشورا ایفا کرده است. ملافاضل دربندی نیز به عنوان یکی از مقتل نویسان عاشورایی توجیهاتی خاص درباره این روایت بیان کرده و علی رغم اشکالاتش به ظاهر روایت، آن را پذیرفته و مبنایی برای انواع عزادارای ها مانند قمه زنی و زنجیرزنی قرار داده است. این مقاله با رویکردی تحلیلی انتقادی ابتدا به تبیین اعتبار سندی و متنی این روایت با ملاک ها و معیارهای نقد متون حدیثی و تاریخی پرداخته است، سپس، مبنای فاضل دربندی را در چهار محور در سنجه نقد نهاده است. این چهار مبنا که در اعتباربخشی وی نسبت به منبع علامه مجلسی، اعتبار روایات بحار الأنوار، حجّت شرعی بودن فعل غیر معصوم و عدم حرمت فعل خلاصه می شود، بنابر ادله روایی، عقلی و عرفی محل تأمّل خواهد بود. یافته های این پژوهش نشان می دهد که این روایتِ مرسل با قرینه یابی در سیاق و دیگر روایات هم مضمون، ضمن وجود تعارضات و تناقضات با آسیب هایی مانند رکاکت معنوی و مخالفت با روایات تاریخی و غیر آن قابل مناقشه است.

یکی از مهم ترین موضوعات در سبک شناسی، بررسی سطح آوایی و موسیقایی متن ادبی است که به تشریح واحدهای آوایی (صدا و آهنگ) در موقعیت زبانی می پردازد. بی شک نهج البلاغه یکی از متونی است که توجه پژوهشگران و زبان شناسان در بررسی های آواشناسی به آن جلب شده است. این توجه باعث کشف جلوه های ادبی کاملاً منسجم و به هم پیوسته آن شده است. این نوشتار برآن است که با توجه به عناصر سبک ساز آوایی کلمات قصار در نهج البلاغه و تشریح هماهنگی توازن میان لفظ و معنا با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، تشریح عناصر آوایی و ارتباط آن را در جملات قصار بررسی کند. نتایج این نوشتار حکایت از آن دارد که عناصر آوایی مثل تکرار، جناس، سجع، تکرار اصوات و. . . به عنوان نمونه هایی از عناصر آوایی نقش مهمی در رساندن مفاهیم و معانی بر دوش دارند. این عناصر در عبارات قصار نهج البلاغه همسو با احساسات درونی و عواطف امام علی (ع) به کار گرفته شده اند.