یکصد و هفده جدایه قارچ Magnaporthe grisea ، عامل بیماری بلاست برنج، شامل 53 جدایه از نمونه های مناطق مختلف استان گیلان و 64 جدایه از نمونه های مزرعه آزمایشی موسسه تحقیقات برنج در رشت به منظور بررسی تنوع ژنتیکی قارچ بر اساس شناسایی گروههای سازگاری رویشی مورد مطالعه قرار گرفتند. گروههای سازگاری رویشی در این جمعیت ها با استفاده از جهش یافتگان فاقد قدرت استفاده از منبع نیترات شناسایی شدند. با استفاده از این روش سه گروه سازگاری رویشی به اسامی VCG2, VCG1 و VCG3 در جمعیت قارچ شناسایی شدند. گروه سازگاری رویشی VCG2 بیشترین فراوانی را در این مناطق نشان داد. بعد از آن، گروههای سازگاری رویشی VCG1 و VCG3 به ترتیب در مقام های دوم و سوم قرار گرفتند. در بین جدایه های بدست آمده از نمونه های مناطق مختلف استان، به ترتیب %55.76, %42.30 و %1.92 از جدایه ها در گروههای سازگاری VCG2, VCG1 و VCG3 قرار گرفتند. همچنین %60.93, %34.37 و %4.68 از جدایه های بدست آمده از نمونه های مزرعه آزمایشی به ترتیب به گروه های سازگاری VCG2, VCG1 و VCG3 تعلق داشتند. در مجموع، %58.62, %37.93 و %3.44 از کل جدایه های هر دو جمعیت به ترتیب در گروههای سازگاری رویشی VCG2, VCG1 و VCG3 گروه بندی شدند. جدایه های به دست آمده از ارقام خوش کیفیت و محلی شامل بینام، طارم مولایی و هاشمی اعضایی از هر دو گروه سازگاری رویشی VCG1 و VCG2 بودند، در حالی که اکثر جدایه های بدست آمده از ارقام خزر و حسنی متعلق به گروه سازگاری رویشی VCG2 بودند. این تحقیق نشان داد که جمعیت قارچ در استان از نظر ژنتیکی تنوع کمی دارد. علاوه بر آن، تعیین گروه های سازگاری رویشی می تواند روش مناسبی برای ارزیابی تنوع ژنتیکی قارچ باشد.

گروههای سازگاری رویشی [vegetative compatibility groups(VCGs)] 52 جدایه Fusarium oxysporum f. sp melonis(Fom) متعلق به نژادهای 1 و 2, 1 و 241 جدایه Fusarium oxysporum(Fo) غیربیماریزا روی ارقام طالبی و خربزه با استفاده از موتانتهای نیت [intrate non-utilizing (nit)mutants] مورد مطالعه قرار گرفتند. از جدایه¬های Fom، 85 موتانت نیت حاصل شد که کلاس فنوتیپی آنها با استفاده از محیطهای نیترات سدیم، نیتریت سدیم، هیپوزانتین، تارتارات آمونیوم و اوریک اسید تعیین گردید. بر این اساس 66% موتانتها در کلاس فنوتیپی nit 1 ، 19% در کلاس فنوتیپی nit 3 و 15% آنها در کلاس فنوتیپی nit M قرار گرفتند. بین کلیه موتانتهای نیت حاصل و موتانتهای نیت استاندارد (T. Gordon )0130-0137 ، روی محیط حداقل (minimal medium=MM) مقابله برقرار گردید. کلیه موتانتهای جدایه¬های Fom با گروه سازگاری رویشی 0134 هتروکاریون مشخص و قوی تشکیل دادند. بین نژاد، منشاء جغرافیائی و نوع میزبانی که Fom از آن جدا شده بود با گروه سازگاری رویشی ارتباطی خود نداشت. از جدایه¬های غیربیماریزای Fo ، 201 موتانت نیت بدست آمد که در محل تلاقی آنها با استانداردهای 0130-0137 و موتانتهای نیت جدایه¬های غیربیماریزا بین کلیه موتانتهای Nit M با موتانتهای nit 3 و یا nit 3 جدایه¬های Fo مقابله برقرار گردید. این جدایه¬ها در 19 گروه سازگاری رویشی قرار گرفتند.

در این تحقیق گروه های سازگاری رویشی[Vegetative Compatibility Groups (VCGs)] 39 جدایه Fusarium graminearum که از سنبله های آلوده گندم چهار استان کشور(گلستان، مازندران، کرمان و هرمزگان) جمع آوری شده بود با استفاده از جهش یافتگان نیت (nitrate non-utilizing (nit)mutans) تعیین شد. در مجموع از 39 جدایه مورد آزمایش 375 جهش یافته نیت به دست آمد که از این تعداد 72.5 درصد سکتورها در محیط حداقل حاوی کلرات پتاسیم (MMC) و 27.5 درصد در محیط سیب زمینی دکستروز حاوی کلرات پتاسیم (PDC) تولید شدند. کلاس فنوتیپی جهش یافتگان نیت بر اساس مشخصات رشدی پرگنه آنها روی محیط پایه (Basal Medium) که حاوی یکی از پنج نوع منبع ازت (نیترات سدیم، نیتریت سدیم، تارتارات آمونیوم، اسید اوریک و هیپوزانتین) بود تعیین شد. بر این اساس 33.2 درصد از جهش یافتگان نیت به دست آمده متعلق به کلاس فنوتیپی nit1، 28.2 درصد به کلاس فنوتیپی nit3 و 38.6 درصد نیز در کلاس فنوتیپی nitM قرار گرفتند.به منظور انجام آزمون های مکمل سازی (complementation tests) و تعیین گروه های سازگاری رویشی (VCGs)، بین کلیه جهش یافتگان nitM با جهش یافتگان nit1 و یا nit3 مقابله برقار شد. تشکیل هتروکاریون های پروتوتروف در حد فاصله پرگنه های سازگار nitM با nit1 و nit3 به صورت خط رشدی متراکم میسلیومها در مدت 14-5 روز ظاهر می شد، در حالی که همین پدیده بین nit1 و nit3 ضعیف تر و مدتی بیش از 14 روز طول می کشید، جدایه های مورد آزمایش در این تحقیق در 24 گروه سازگاری رویشی قرار گرفتند و از این میان 14 جدایه با منشاء جغرافیایی استان های گلستان و مازندران در گروه VCG1، دو جدایه در VCG2 و بقیه 22 جدایه هر کدام به یک گروه سازگاری رویشی جداگانه جای گرفتند. در هیچیک از جدایه ها پدیده خود - ناسازگاری رویشی (vegetative self-incompatibility) مشاهده نشد. ضمنا هیچگونه همبستگی مثبت و معنی داری بین اعضاء یک گروه سازگاری رویشی (به عنوان مثال در (VCG1  و توانایی بیماریزایی جدایه ها وجود نداشت.

در این تحقیق گروه های سازگاری رویشی 27 جدایه Fusarium solani که از ریشه و طوقه چغندرقند استان های مختلف کشور ایران جمع ﺁوری شده بود با استفاده از جهش یافتگان نیت(nit mutant) تعیین شد. در مجموع از 27 جدایه مورد آزمایش 222 موتانت نیت حاصل شد. کلاس فنوتیپی جهش یافتگان نیت بر اساس مشخصات رشدی پرگنه آن ها روی محیط کشت پایه که حاوی یکی از چهار منبع ازت بود تعیین شد. به منظور انجام آزمون های مکمل ﺳازی و تعیین گروه های سازگار رویشی کلیه جهش یافتگان nitM با جهش یافتگان nit1 ، nit3 و یا nit1 با nit3 مقابل هم قرار داده شدند. در صورت وجود سازگاری در محل تلاقی ریسه های دو نیت مختلف، تشکیل هتروکاریون به صورت رشد پروتوتروفیک ظاهر شد. رشد پروتوتروفیک بین nitM و nit3 یا nit1 قویﺗر از رشد پروتوتروف بین nit1و nit3 ظاهر می ﺷد. بر این اساس به ترتیب 44 درصد، 36 درصد و 20 درصد از جهش یافتگان نیت به دست آمده متعلق به کلاس فنوتیپی nit1 ، nit3 و nitM بودند. جدایه های مورد آزمایش در این تحقیق در 14 گروه سازگار رویشی قرار گرفتند. در این مطالعه بین گروه های سازگاری رویشی و مناطق جغرافیایی محل جمع ﺁوری جدایه ها و هم چنین بین گروه های سازگار رویشی و نوع علایم بیماری ارتباطی مشاهده نشد.

سیکل زندگی هموتالیک ثانویه قارچ تکمه ای سفید که منجر به کمیابی بازیدیوسپورهای تک هسته ای (هموکاریونها) در نتایج آن می گردد، عمده ترین منابع در جهت بهبود ژنتیکی نژادهای آن می باشد. با توجه به غیر مطمئن بودن آزمون میوه دهی و عدم وجود معیار مورفولوژیکی مشخص، در دو دهه اخیر دانشمندان از نشانگرهای مولکولی بعنوان معیاری سریع و دقیق برای جداسازی جدایه های هموکاریون استفاده کرده اند. در این تحقیق نشانگرهای RAPD برای شناسائی و جداسازی جدایه های هموکاریون مورد استفاده قرار گرفت. نتایج نشان داد که هنگام استفاده از نشانگرهای RAPD جدایه های هموکاریون در مقایسه با جدایه های هموکاریون و هتروکاریون مشاهده گردید. نتایج حاصل از تجزیه کلاستر نیز نشان داد که جدایه های هموکاریون و هتروکاریون بر اساس میانگین تعداد باند در دو گروه جداگانه قرار گرفته و از یکدیگر جدا شدند.

پنجاه جدایه Fusarium oxysporum (FO) از بافت های آوندی ریشه و طوقه گیاهان زیره سبز آلوده به بیماری بوته میری جمع آوری شده از مناطق عمده زیره کاری خراسان جداسازی گردید. آزمون های بیماری زایی نشان داد که از این تعداد 48 جدایه در زیره سبز بیماری زا بودند و به عنوان  Fusarium oxysporum f.sp.cumini (Foc)مشخص شدند. از جدایه های F. oxysporum روی سه محیط کشت عصاره سیب زمینی دستروز آگار، حداقل و زاپک حاوی 1.8%، 2.5% و 3% کلرات پتاسیم، 483 موتانت نیت به دست آمد. براساس نحوه رشد موتانت های نیت روی محیط کشت پایه حاوی یکی از چهار منبع ازت (نیترات سدیم، نیتریت سدیم، هیپوزانتین و تارتارات آمونیوم) کلاس فنوتیپی موتانت ها تعیین گردید. براین اساس 74.5% موتانت ها در کلاس فنوتیپی nitl، 12% درکلاس فنوتیپی nit3 و 11.5% در کلاس فنوتیپی nitM قرار گرفتند. از موتانت های نیت برای سازگاری رویشی در بین جدایه ها استفاده به عمل آمد. در بین جدایه های (Fo)، شش گروه سازگار رویشی مشخص شد که دو گروه آنها مربوط به جدایه ای غیربیماری زا و چهار گروه بقیه مربوط به جدایه های (Foc) بودند. بزرگترین گروه شناخته شده در این بررسی 44 عضو داشت که همگی از شهرستان فردوس جمع آوری شده بودند. سه گروه باقیمانده نیز هر کدام تک عضوی بوده که یکی از آنها به فردوس، یکی به خواف و دیگری به بشرویه تعلق داشتند. دراین بررسی یک جدایه نیز به عنوان خود ناسازگار رویشی مشخص گردید. علی رغم تعداد اندک جدایه های غیربیماری زای مورد استفاده در این بررسی به نظر می رسد که بین بیماری زایی و سازگاری رویشی رابطه ای وجود داشته باشد. همچنین بین گروه های سازگار رویشی و مناطق جغرافیایی محل جمع آوری جدایه ها نیز رابطه مثبتی مشاهده شد بطوری که جدایه های یک منطقه به یک VCG تعلق داشتند.

یکصد و بیست و هشت جدایه Fusarium oxysporum f.sp. sesami (Fos) عامل زردی و پژمردگی کنجد در بین سالهای 1380 تا 1381 از بوته های کنجد اکثر مناطق کشت کنجد در استان فارس جداسازی شد. موتانت های نیت جدایه ها با استفاده از محیط حداقل (minimal medium=MM) حاوی 3 درصد کلرات پتاسیم بدست آمدند. موتانت های نیت براساس شکل پرگنه روی محیط پایه (basal medium) حاوی یکی از منابع ازت شامل نیترات سدیم، نیتریت سدیم، هیپوزانتین، تارتارات آمونیوم و اسید اوریک گروه بندی شدند. موتانت های نیت بدست آمده در روی محیط MM به منظور تشکیل هتروکاریون با هم مقابله داده شدند. رشد متراکم میسلیومها در حد فاصل بین دو جدایه به عنوان سازگاری و تشکیل شد به ناسازگاری دو جدایه ارتباط داده شد. تمامی جدایه ها موتانت نیت تولید کردند که براساس توان استفاده از منابع ازت در سه کلاس فنوتیپی (77.3%) nit 1، (12.9%) nit 3 و (9.8%) nit M قرار گرفتند. موتانت های نیت تولید شده براساس توانایی تشکیل هتروکاریون پایدار با یکدیگر در 10 گروه سازگاری رویشی قرار گرفتند. نتایج بدست آمده نشان دهنده ارتباط بین گروه های سازگاری رویشی و مناطق جغرافیایی می باشد. عدم انتقال بذور بین مناطق مختلف و استفاده زارعین از بذور سال قبل در همان منطقه می تواند دلیل محدوده جغرافیایی گروه های سازگاری رویشی باشد.

اهمیت تجاری قارچ دکمه ای سفید از یک سو و دشواری های دست ورزی ژنتیکی آن از سوی دیگر، موجب شده است که تحقیقات اصلاحی در این قارچ از جذابیت بالایی برخوردار باشد. در این پژوهش، برای اولین بار در ایران، این امکان فراهم شد که دورگ گیری درون گونه ای و تاثیر آن بر عملکرد و ریخت شناسی میسلیوم به صورتی تفصیلی و با کاربری صنعتی مورد بررسی قرار گیرد. شش نژاد هتروکاریون و چهار نژاد هموکاریون از منابع مختلف دریافت شدند. از بین نژادهای هتروکاریون، 25 جدایه هموکاریون جداسازی و در مجموع 29 هموکاریون در تلاقی های دای آلل یک طرفه شرکت کردند. از 406 تلاقی، 145 مورد سازگار و 261 مورد ناسازگار بودند. 145 دورگ سازگار، ابتدا در یک واحد صنعتی پرورش قارچ، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با دو تکرار همراه با شاهد Holland737، مورد آزمون قرار گرفتند. نه نژاد که بطور معنی داری عملکردی بیشتری نسبت به شاهد داشتند، به آزمون های ناحیه ای عملکرد در دو واحد صنعتی پرورش قارچ برده شدند. آزمون های ناحیه ای عملکرد در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار همراه با شاهد 512 انجام گردید و سه دورگ که به طور معنی داری دارای عملکرد بیشتری نسبت به شاهد بودند، انتخاب گردیدند. در پایان آزمون ها، یک شناسنامه اصلاحی تهیه شد. این شناسنامه اصلاحی نکات جالبی به ویژه از لحاظ بررسی شجره ای نتایج با عملکرد بالاتر از شاهد روشن ساخت که در طراحی و پیشبرد برنامه های اصلاحی آتی بسیار مفید خواهند بود.

تعداد 77 جدایه تک اسپور شده قارچ A. flavus از مغز نمونه های پسته و پس مانده های فرآوری پسته از سراسر استان کرمان جداسازی، و جهش یافتگان نیت (nit) آنها به کمک محیط غذایی زاپک حاوی کلرات جداسازی شدند. از بین جدایه ها، برای 48 جدایه جهش یافته nit بدست آمد و جداسازی جهش یافته برای سایر جدایه ها ممکن نشد. از تلاقی بین جهش یافتگان مختلف هر جدایه برای انتخاب آنها جهت آزمایش تکمیل سازی ژنتیکی، هیچ هتروکاریونی تشکیل نشد. لذا از هر جدایه فقط یک جهش یافته انتخاب شد. تیپ فنوتیپی جهش یافتگان، بر روی محیطهای افتراقی با منابع مختلف ازت مشخص شد. 75% از جهش یافتگان از نوع  nit 1،18%  از نوع nit 3 و 7% از نوع nit M بودند. جهش یافتگان جدایه های مختلف برای شناسایی گروههای سازگاری رویشی بر روی محیط زاپک با یکدیگر تلاقی داده شدند و در نتیجه، تعداد 21 جدایه بر اساس تشکیل هتروکاریون در چهار گروه سازگاری رویشی قرار گرفتند و جهش یافتگان 27 جدایه در هیچ موردی هتروکاریون تولید نکردند و در هیچ گروه سازگاری قرار نگرفتند. آزمایش بررسی توانایی تولید اسکلروت برای تمامی جدایه ها انجام شد و تنها 16.6% از جدایه ها اسکلروت تولید کردند. گروههای سازگاری رویشی با تولید اسکلروت و پراکنش جغرافیایی جدایه ها هیچ ارتباط مشخصی نشان ندادند. نتایج نشان داد، که گرچه جدایه های قارچ قادر به تبادل مواد ژنتیکی از طریق پیوندهای هیفی و تشکیل هتروکاریون هستند ولی جمعیت قارچ A. flavus  در استان کرمان دارای تنوع کمی است.