شهاب الدّین سهروردی، عارف نامی قرن هفتم هجری، از چهره های بارز تصوّف و عرفان اسلامی است که با تألیف و تصنیف آثار ارزشمند، سعی در انتقال سنّت صوفیه و القای مفاهیم تصوّف به مریدان و نسل های بعدی داشت. هدف از پژوهش حاضر این است که به شیوه تحلیلی-توصیفی به نقد ماهیت تصوف در آراء عرفای قرن ششم هجری با تاکید بر عوارف المعارف سهروردی پرداخته شود. . هدف سهروردی در کتاب عوارف المعارف بیان شیوه ها و آداب متصوفه در انجام اعمال و عبادات مخصوص ایشان است. در رساله ی عوارف المعارف با ذکر برخی مسائل شرعی همچون آداب طهارت، وضو و. . . تصوّف را هر چه بیش تر به شریعت نزدیک ساخته است. بررسی ها نشان داد مقصود صوفیه از نقدها تحقیر تصوّف نبوده، بلکه نقد های آن ها شرط ضروری برای بالیدن این جریان بوده است. معیارهای نقد صوفی عبارتند از، قرآن، سنت، مشرب فکری طریقه ی او، اعمال اشخاص، شیخی که تربیت مریدان را به عهده دارد، تعریفات و نظریه هایی که صوفیه ارائه داده اند. در مواردی نقد به صوفیه زمینه ساز ایجاد یک فرقه ی جدید بوده است، مثلا مقدس مآبی ظاهری و ریاکاری برخی از صوفیه یکی از عوامل ایجاد نهضتی به نام ملامتیه شد. اگرچه صوفیه در میزان رعایت احکام شریعت با یکدیگر اتفاق نظر نداشته اند، این اختلاف بیشتر بر سر جزئیات شریعت بوده است نه اصل آن. با وجود اختلاف در میزان پایبندی به آداب شریعت، هیچ یک از صوفیه جوازی برای عدول از شریعت نداده اند. بیشتر نقد ها از جانب شیخ بر مرید بوده است.

 این مجموعه شامل کتاب هایی است که به سفارش انتشارات «کرزن» تحت نام «Sufi» (صوفی) برای معرفی عرفان ایرانی و تصوف اسلامی تالیف و منتشر شده است. هر یک از این کتاب ها را افرادی از متخصصان به نگارش در آورده اند. دکتر مجدالدین کیوانی به ترجمه این سلسله آثار، به فارسی همت گماشته و انتشارات نشر مرکز چاپ و نشر آنها را بر عهده گرفته است. عناوین این مجموعه برای همه علاقه مندان به مباحث عرفان و تصوف، اعم از متفنن و متخصص، به کار می آید، به ویژه آن که تا کنون مجموعه ای با این خصوصیات به فارسی منتشر نشده است. ترجمه کتاب ها در نهایت دقت و روانی صورت گرفته است. هم چنین برای هر ترجمه مقدمه ای سودمند و خواندنی فراهم آمده است. عناوینی که تا کنون از این مجموعه منتشر شده ذیلا معرفی می شود...

کار منبع فرهنگ، ارزش و احترام انسانی است. قبل از ورود تکنولوژی غالب زحمت و رنج ناشی از کار بر دوش بدن انسان بود. در فرایند کار نقش دست و پا محوری و اساسی بوده است. آهنگری شغلی است که پیش از هر چیز متکی بر نیروی فیزیکی بدن است. در آهنگری سنتی در سنندج یکی از آهنگران دست خویش را هنگام کار از دست می دهد. او با همت و تلاش خویش اولین دست مصنوعی را برای خویش می سازد. هدف این تحقیق بررسی چگونگی ساخت و کارکرد آن دست مصنوعی است. روش تحقیق میدانی و تکنیک جمع آوری داده ها مصاحبه با خانواده این صنعت گر و همکاران او در سنندج بوده است. یافته ها نشان می دهد که وقتی استاد آهنگری به نام صوفی محمد امانتی دست خویش را بر اثر انفجار گلوله توپ در کوره آهنگری از دست می دهد، در حوالی 1320 هجری شمسی دستی آهنی برای خویش می سازد که در هنگام کار آهنگری با آن کار می کرده است. او با ساختن این دست تا پایان عمر آهنگری را ادامه داده و پس از او این دست توسط خانواده محافظت شده است. اطلاعات در این مورد از سویی باعث افزایش دانش ماو از دگر سو میراث فرهنگی ما را غنی تر می سازد.

سعدی مهندس ومعمار بزرگ نثر فارسی، استاد و سرمشق تقلید ناپذیر غزل عاشقانه در شعر دری است و ممتازترین سراینده شعر تحقیقی و تعلیمی عرفانی در تمام اعصار شعر فارسی است. آخرین مظهر کمال در سراسر ادبیات ایران است. سعدی یک واعظ صوفی مشرب است که بعد از سال ها از سفر در دیار غربت به شیراز باز می گردد. سعدی در شاعری نشان می دهد که دنیا را از دیدگاه عشق می نگرد، و آن را همچون معلم اخلاقی که انسان را در مسیر تکامل اخلاقی قرار می دهد همخانه می نماید تا سّر همزیستی را از طبیعت آموزش دهد. معلم اخلاقی که طرح تربیت و ارشاد نفوس را که تعلیم فلسفی است با نغمه ی چنگ جادویی شعر گره می زند و آن را در سراسر آفاق فکر وهنر به پرواز در می آورد. در این جستار تلاش می گردد تا ویژگی های اخلاقی سعدی شیرازی متمایز گردد و با شیوه تحلیلی-توصیفی بیان شود.

حارث محاسبی زاهد، واعظ، محدث، عارف، فقیه و متکلم قرن سوم است. رسائلی که از وی بر جای مانده، از منحصر به فرد بودن و راه گشایی شان برای دیگران حکایت دارند. کانون این مکتوبات نفس انسان است. محاسبی در آثار خود تنها قصد تحلیل یا تبیین نظری موضوعی را ندارد، بلکه نتیجه بخشی سخن نیز برای او مدنظر است. وی از منابع چهارگانه (قرآن، حدیث، سنت و عقل) در آثار خود استفاده می کرده است؛ اما بیشتر از آنکه این منابع در بحث، برای او اهمیت داشته باشند، موضوع بحث برای او اصالت دارد. به همین دلیل به معنایی می توان وی را اصالت موضوعی دانست، نه اصالت روشی. از این روست که به وضوح می بینیم او بر یک نهج سخن خود را نمی نویسد؛ گاهی به عنوان فقیه و گاهی همچون صوفی یا متکلم سخن می گوید. می توان گفت محاسبی از روش ترکیبی بهره می برد. علاوه بر آن، بخشی از آثار وی در حوزه تصوف، حاصل عبادت است نه تعقل محض. محاسبی مخالفان بسیاری داشته، اما در تالیف تحت تاثیر آنان قرار نگرفته است. از قرن ها پیش کوشش هایی برای معرفی آثار محاسبی انجام شده است؛ اما به دلیل فقدان بخشی از آثار وی، این تحقیقات از جامعیت برخوردار نیست و محققان با توجه به آنچه در دسترس است و بر اساس شواهد، آثار محاسبی را معرفی می کنند. در این مقاله به معرفی تحلیلی روش تالیف آثار محاسبی می پردازیم.

رئالیسم جادویی از سبک های نوین داستان نویسی است که در آن نویسنده، عناصر «سحر و جادو» و «وهم و خیال» را با رخدادهای واقعی درهم می آمیزد، به گونه ای که اتفاقات و شخصیت های جهان واقعی و فراواقعی برای خواننده کاملا طبیعی و باورپذیر جلوه می نماید. نجیب محفوظ یکی از بزرگ ترین رمان نویسان معاصر عرب از این شیوه در برخی آثار خود بهره جسته است.داستان لیالی الف لیله یکی از برجسته ترین آنها است که در این مقاله تلاش شده پس از معرفی و بیان مولفه های رئالیسم جادویی، این عناصر و شاخصه ها در داستان لیالی الف لیله شناسایی و بررسی شوند تا از ره آورد آن وجود مولفه های رئالیسم جادویی در این داستان و چگونگی و میزان استفاده نجیب محفوظ از آنها تبیین شود، علاوه بر «سحر و جادو» و «وهم و خیال»، می توان به وجود عناصر دیگری همچون «اسطوره و نماد»، «دوگانگی»، «تصوف و صوفی گری»، «رویکرد انتقادی»، «آشنایی زدایی»، «درون مایه مهم اجتماعی» و «بی طرفی نویسنده» نیز به عنوان دیگر مولفه های رئالیسم جادویی در داستان لیالی الف لیله اشاره کرد. به طوری که می توان این داستان را از نمونه های برجسته رئالیسم جادویی در ادبیات داستانی عربی به شمار آورد.

حافظ حافظه ایران است او با صوفیانی که به ظاهر دین تمرکز کرده اند و از بواطن مقدسات عاری هستند بیزاری می جوید او به ریاکاری و تظاهر مدعیان تصوف می تازد و سجاده و خرقه را که از ملزومات صوفی اند به سخره می گیرد. حافظ شاعر متعهد قرن هشتم به قصد اصلاح کژی ها «طنز» را به عنوان شیوه یی برای برجسته ساختن کاستی های موجود، معایب و مفاسد جامعه ریاکار و نشان دادن حقایق تلخ اجتماعی در مقابل دیدگان همگان با زبانی غرّا و آراسته به صنایع ادبی مطرح می کند. با تأمل در دیوان حافظ می توان دریافت که صوفی و زاهد از مسیر شریعت و محتسب و قاضی از جاده قانون و اخلاق خارج شده اند و از خرقه و تسبیح و سجاده و قرآن دام تزویری ساخته اند. تا آنگونه که خود می خواهند انسان های ساده لوح را در بند بیم و تطمیع نگه دارند. و بتوانند از این راه جیب های فربه شان را پر کنند. در این مقاله سعی شده به دیدگاه حافظ در مورد سجاده و سجاده نشینی که از ملزومات صوفیه است پرداخته شود. این پژوهش در صدد پاسخ دادن به این پرسش است چرا حافظ به سجاده نشینان زاهد می تازد؟ علت تمسخر کردن سجاده نشینان چیست؟

کیفیت آب مخازن سدها به دلایل مختلف همچون لایه بندی حرارتی، تجمع مواد جامد محلول ناشی از آب های ورودی، زمان ماند بالا و تغذیه گرایی همواره دستخوش تغییرات است. به همین دلیل تحقیق حاضر باهدف تعیین الگوی حرارتی و بررسی شرایط کیفی آب مخزن سد علویان با استفاده از نرم افزار CE-QUAL-W2 در سال 1394 ( 2016) انجام گرفته است. نتایج نشان می دهد از میانه خرداد تا میانه شهریور مخزن لایه بندی حرارتی نسبتاً قوی را تجربه می کند به طوری که در این دوره اختلاف دمای لایه های فوقانی و زیرین سد به طور متوسط برابر 31/12 درجه سانتی گراد می گردد. همچنین با توجه به اکوسیستم فعال در رودخانه پایین دست و شناسایی انواع خاصی از ماهیان در آن، اختلاف دمای آب رودخانه با آب خروجی از آبگیرها موردبررسی قرار گرفت که این اختلاف برای آبگیر تراز 1530 متر در فصل تابستان به طور متوسط در حدود 7/6 درجه سانتی-گراد محاسبه گردید که بالاتر از مقادیر مجاز می باشد. به دلیل وقوع طبقه بندی کیفی در مخزن هم زمان با لایه بندی حرارتی و کاهش غلظت اکسیژن محلول در لایه های زیرین مخزن در تابستان به 35/5 میلی گرم در لیتر، پیش بینی وضعیت مخزن برای سال 2021 به ازای سناریوهای مختلفی ناشی از تغییرات اقلیمی و کاهش مقدار اکسیژن محلول آب ورودی به مخزن هدف قرار گرفت. نتایج نشان می دهند که در بحرانی ترین شرایط (10 درصد افزایش دمای محیط و 10 درصد کاهش اکسیژن محلول) مقدار این پارامتر تا 4/4 میلی گرم در لیتر افت خواهد داشت که وقوع شرایط بی هوازی و تولید بو، رنگ و طعم نامطبوع را می بایست انتظار داشت. در ارتباط با تغییرات شوری نتایج نشان می دهند که لایه های زیرین نسبت به لایه های بالاتر آب املاح بیشتر دارند، اما بااین وجود به دلیل مقادیر پایین شوری در آب رودخانه صوفی چای، این مقدار در مخزن در بحرانی ترین حالت از 45/125 میلی گرم در لیتر تجاوز نمی کند و اختلاف قابل ملاحظه ای با مقدار مجاز اعلام شده در استاندارد کیفی آب های ایران دارد.

طریقت نامه خواجه عماد الدین فقیه کمانی عارف و شاعر نامدار قرن هشتم را مصباح الهدایه منظوم نامیده اند، اما به دلیل حذف قسمت های مهمی از بحث های عرفانی و کلامی مصباح الهدایة ، تغییر فصول و ابواب کتاب، تغییر ترتیب و نظم مطالب، سرودن اشغال انتقادی و اجتماعی، دعاها و مناجات ها، بازتاب احساسات و عواطف عاشقانه و عرفانی شاعر، مدح و ستایش اهل بیت، آوردن داستان ها و روایات گوناگون و بیان تجربیات عرفانی سراینده باید آن را منظومه مستقلی به حساب آورد و مصباح الهدایة را یکی از منابع و ماخذ مهم این منظومه دانست.