چکیده فارسی:از دیرباز درک معانی باطنی قرآن در کنار معانی ظاهری و به تعبیری گرایش به تاویل همراه تفسیر، در کانون توجه اندیشمندان این حوزه قرار داشته است. در این میدان فیض کاشانی از جمله مفسرانی است که با بهره گیری از روایات ائمه معصومین (علیهم السلام) و اندوخته های عرفانی، رویکردی باطنی به آیات قرآن دارد. وی تاویل را فراتر از مدلول لفظ و به مثابه معانی حقیقی و روح و باطن الفاظ می داند که دستیابی بدان جز به رهنمون شدن به عالم معانی و گشایش ابواب ملکوت میسر نیست.تاثیر این گونه نگرش را می توان در برخی مفسران دیگر چون علامه طباطبایی (ره) یافت. به طوری که آنچه را فیض در حقیقت تاویل بیان نمود وی آن را به خوبی معماری کرد.فیض کاشانی در نگاه تاویل گونه خود به قرآن و آیاتی که در شان اهل بیت (علیهم السلام) نازل گردیده با اعتقاد به «جری و تطبیق آیات»، احکام آنها را محدود به زمان خاصی نمی شمارد بلکه آنها را در همه زمانها جاری نموده و بر موارد مشابه با مورد نزول منطبق می نماید.ارزیابی تاویلات وی از آیات قرآن نیازمند تبیین رمز و راز تاویل از نگاه او و نقد و بررسی مبانی او در این قبیل تاویلات است.   چکیده عربی:استحوذ ادراک المعانی الباطنیه للقران الکریم الی جانب المعانی الظاهریه، او بتعبیر آخر النزوع نحو التأویل مشفوعا بالتفسیر، استحوذ علی اهتمام المعنیین منذ القدم، و فی هذا الخضم یعد الفیض الکاشانی من جمله المفسرین الذین اتجهوا اتجاها باطنیا نحو تفسیر آیات الذکر الحکیم منطلقا فی ذلک من خلفیاته العرفانیه و روایات ائمه أهل البیت (ع)، معتقدا ان التأویل أبعد من مدلول اللفظ و هو یتجلی فی المعانی الحقیقیه و روح الالفاظ وباطنها، ولایتسنی معرفه ذلک الا بالرجوع الی عالم المعنی و فتح أبواب الملکوت.و یمکن أن نلاحظ تأثیر هذه النظره علی بعض المفسرین أمثال العلامه الطباطبائی الذی شید صرحا شامخا لمااختاره الفیض من حقیقه التأویل.و کان هذا المفسر الکبیر یعتقد - من خلال رؤیته التاویلیه و احاطته بالآیات التی نزلت فی حق أهل البیت (ع) و ایمانه بقاعده الجری والتطبیق - أن أحکام آیات الذکر الحکیم لاتختص بزمان دون زمان بل تعم الأزمنه کافه و سائر الموارد المشابهه التی تتفق مع شأن النزول.ان تقییم و مناقشه هذا التأویل رهن بفک رموزه و مناقشه الاصول التی اعتمد علیها الفیض الکاشانی و نقدها.

چکیده عربی:حظی معجم الصحاح (تاج اللغة و صحاح العربیة) تألیف اسماعیل بن حماد الجوهری النیشابوری، باهتمام علماء اللغة العربیة، منذ القدم، فتناولوه بالدراسة والنقد، و کتبوا حوله ما یزید علی 160 کتابا، و لا یزال موضع اهتمام المحققین و طلاب اللغة. و قد حقق وطبع عدة طبعات فی العصر الحدیث، إلا أن هذه الطبعات لم تجد العنایة الکافیة، فخرج المعجم یعانی من أخطاء عدیدة و متنوعة، کالتصحیف والتحریف، والسقط و غیر ذلک. والمقال الآتی یضع أمام القارئ الکریم جانبا من المواد اللغویة التی دخلتها تلک الأخطاء.   چکیده فارسی:لغتنامه صحاح (تاج اللغه و صحاح العربیه) نوشته اسماعیل بن حماد جوهری نیشابوری از کهن ترین و با ارزش ترین لغتنامه های عربی می باشد، که توسط دانشمندان ایرانی تبار به رشته تحریر درآمده است.صحاح جوهری به عنوان اثر با ارزش از بدو ظهور مورد توجه و استقبال دانشمندان و زبان شناسان اهل فن بوده و ارزش ان به گونه ای است که تاکنون بیش از 160 کتاب درباره ان نوشته اند.نگارنده مقاله با رجوع به لغتنامه مذکور و مطالعه و بررسی دقیق نسخه های چاپ شده آن متوجه ایرادهای گوناگون، از قبیل تصحیف و تحریف و غیره شده که مسلما زیبنده این اثر با ارزش نمی باشد.و نظر به اینکه وجود آسیب های نگارشی یا چاپی در لغتنامه ای مانند صحاح موجب سردرگمی و اختلال در درک مفاهیم واژه ها می شود، این مقاله سعی کرده است به گوشه ای از آسیب های موجود اشاره نماید.

چکیده عربی:عندما نتحری لفظة «عتیق» التی استخدمت مرة واحدة فی سورة الحج المدنیة، کما یلهمنا علم اللغة التوحیدی، نجد مفسری القرآن الکریم و الذین بحثوا عن مدالیل مفرداته لم یتطرقوا الی ترجمة واحدة بالضبط، و نحن فی هذا المجال نشیر اشارة عابرة إلی أن هذه اللفظة استخدمت فی معنیین مختلفین - اعنی «القدیم» و «الکریم» - فی حین ان المفسرین قد زادوا فی دائرة الخلاف و أضافوا علیه معنی ثالثا و هو الحریة.ثم، إننا بحثا عن اصل هذه اللفظة الصمیم، تحرینا فی القوامیس عن مواضع استعمالها المختلفة، حیث وجدنا معنیی «القدم» و «الکرامة» فی أصله و بعد ادماج معنی الحریة فی معنی الکرامة و ایضا بعدما بحثنا عن مواضع استعمال هذه اللفظة فی اللغات القدیمة قبل ظهور الاسلام، رأینا أن اللفظة «عتق» بمعنی «القدم» لشبهها فی اللغة الاسلامیة فی الکتابة و النطق باللفظة «عتک» التی بمعنی «الانسباق» و «التقدم»، قد تبدلت فی العبریة معنی، و کلا المعنیین قد شکل البورة المرکزیة لنطاق مفهوم «العتق» الواسع.و علی هذا الأساس یفسر أن کل ما هو له قدمة و له استباق علی سائر نظرائه، قد عبرت عنه باللفظة «العتیق». چکیده فارسی:در بررسی زبان شناسی توحیدی واژه «عتیق» که تنها در یک سوره مدنی قرآن/حج به کار رفته است، در می یابیم که مفسران و مترجمان در توضیح این واژه به دلیل ابهام معنای اصیل و صمیم آن، با دشواری هایی دست به گریبان بوده و به ترجمه و تفسیر واحد و دقیقی از آن دست نیافته اند. به همین دلیل، ابتدا در گزارشی اجمالی اشاره خواهیم کرد که این واژه نزد مترجمان، در دو معنای متفاوت «قدیمی» و «گرامی» به کار رفته ‎ است و مفسران نیز به این اختلاف دامن زده و معنای سوم «آزاد» را بر آن افزوده اند. پس از آن، در پی یافتن ریشه اصلی این کلمه، با بررسی دیدگاه قاموس نویسان در موارد مختلف استعمال آن، مبنی بر وجود دو معنای «قدمت» و «کرامت» در اصل واژه و ادغام معنای «آزادی» در معنای «کرامت» و همچنین بررسی پیشینه این واژه در زبان های کهن قبل از ظهور اسلام به این نتیجه خواهیم رسید که واژه «عتق» به معنای «کهنه و قدیمی» در زبان آرامی، به دلیل شباهت در نگارش و تلفظ، با واژه «عتک» به معنای «سبقت و پیشی گرفتن» در زبان عبری، دچار تبادل معنایی شده و این هر دو معنا، نقطه مرکزی دایره گسترده معنایی «عتق» را تشکیل داده است. بدین ترتیب، هرآنچه قدیمی است یا نسبت به دیگر اقرانش به نوعی تقدم و برتری دارد با تعبیر «عتیق» عنوان شده و بر این اساس، هر دو معنای ذکر شده در ترجمه آیه شریفه مورد بحث، توجیه پذیر است.

إن الصوفیة قد دخلت الأدبین العربی والفارسی منذ القدم والشعراء کان لهم قراءة خاصّة عنها حسب تجربتهم الشعریة والعصر الذی عاشوا فیه. فالمؤثرات الاجتماعیة والظروف السیاسیة کان لهما أکبر تأثیر على توظیف التصوف من قبل الشعراء. واستمرّت هذه المسیرة حتی وصلت إلی العصر الحدیث الذی تشهد فیه عودة إلی المفاهیم الصوفیة فی شعر هذا العصر. والصوفیة من أهمّ التیارات فی الشعرین العربی والفارسی المعاصرَین. ویحاول هذا البحث إبراز کیفیة توظیف «شفیعی کدکنی» والشاعر المصری «عفیفی مطر» الصوفیة فی أغراضهما السیاسیة والاجتماعیة معتمداً علی المنهج الوصفی-التحلیلی والمنهج المقارن القائل بدراسة التشابهات والاشتراکات. ومن أبرز النتائج أنّ شفیعی کدکنی قد وظّف شخصیات صوفیة قد اشتهروا علی مدی التاریخ بثوریتهم ونزعاتهم الإجتماعیة واستشهدوا فی سبیل غایاتهم کالحلاج، کما أنّ الشاعر المصری قد وظّف مثل هذه الشخصیات إلا أنه قد أحدث تحویرا فیها. و قد استخدم عفیفی النفّری بوصفه صوفیاً لم یکن ثوریاً واستحضره فی شعره کمحتجٍ أمام الحکّام. کما أن الشاعرَین یلتقیان فی قضیة الصمود أمام نظام السلطة باحثَین عن غایة واحدة فی شعرهما الصوفی ألا وهی الحریة والإنسانیة. أما أهمّ نتیجة لهذا البحث فهو أنّ الشاعرین یحتفیان بالصوفیة وقضایاها ویمزجانها بالقضایا الاجتماعیة کالجوع وتخلف الشعبین المصری والإیرانی وذلک لتوعیتهم أمام الحکام.

لقد جاء ذکر الیمن کثیرا فی النصوص الإیرانیه القدیمه و فی تاریخ فارس القدیم و قد تحدثت کتب و اساطیر کثیره عن ملوک الیمن و عن هاماوران «حمیر» و ابرزها کتاب الشاهنامه للفردوسی الذی یعتبر احد اهم الوثائق المتعلقه بالتاریخ الإیرانی و غیرها من الکتب. و سنری اسطوره الملک الضحاک الذی تحدث عنه کثیر من المؤرخین والذین إلی الآن لم یعرفوا من الضحاک و کیف ان بعضهم نسبه إلی بعض ملوک الیمن فی زمن دوله حمیر. کما سنری ان هناک من المعالم والسمات الیمنیه التی عرفت بها الیمن قدیما وإلی الآن و ما تغنی به الشعراء الإیرانیون کسهیل الیمن و عقیقها و سیفها و ... و نهدف من خلال هذه الدراسه إلی تعریف وجیز بالتاریخ الیمنی المرتبط بالتاریخ الفارسی و لما کان له من روابط قویه و متینه منذ القدم و نتاج ذلک هو التاثر و التاثیر بین تاریخین عظیمین الیمن و إیران. و لقد کتبت هذه المقاله مستمدا من دواوین الشعراء ومن التاریخ الإیرانی و لکن ما یزال الباب مفتوحا لکل الدارسین والباحثین للتعرف علی الحقائق التاریخیه بین إیران والیمن آملین تحقیق الغایه المقصوده والفائده المنشوده من خلال هذه الدراسه و وصولها إلی ذهن القارئ لیطلع اکثر علی الروابط الادبیه والتاریخیه بین هذین البلدین الشقیقین.   لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی:زیارتگاه های مبتنی بر خواب و رویا از دیرباز تاکنون در مناطق مختلف اسلامی وجود داشته است. در منابع تاریخی به تعداد قابل توجهی از این گونه زیارتگاه ها در دو سرزمین مصر و شام اشاره شده است. توجه پیروان ادیان از جمله مسلمانان به معنویت و در بسیاری موارد، وجود علاقه وافر به پیامبران (ع)، شخص رسول اکرم (ص)، صحابه و اهل بیت (ع) ایشان را می توان از جمله عوامل شکل گیری این زیارتگاه ها دانست. در این نوشتار با استناد به گزارش های نقل شده در منابع البته بدون بحث از اثبات و یا نفی زیارتگاه های مذکور تنها فهرستی از این زیارتگاه ها در حوزه جغرافیایی مورد نظر تهیه شده است.   چکیده عربی:إن البقاع المقدسة التی تعود أصولها إلی الرؤیا فی المنام، هی واقع موجود فی مناطق مختلفة من البلدان الإسلامیة منذ القدم وحتی عصرنا الراهن، حیث أشیر إلی العدید منها فی مصر والشام. محور البحث فی هذه المقالة هو دراسة وتحلیل ما ذکر من هذه البقاع المقدسة بطریقة وثائقیة اعتمادا علی الأخبار المنقولة فی المصادر التأریخیة، حیث قام الباحث بإعداد قائمة لهذه البقاع فی مصر وقام بدراستها وتحلیل واقعها.

چکیده فارسی:روند تغییر تکنولوژی دفاعی از سیستم های مکانیکی به سامانه های اتمی و سپس سامانه های اطلاعاتی و سامانه های تکنولوژیک و بیوتکنولوژیک و ورود فضا به عنوان بعد چهارم صحنه جنگ و توسعه نانوتکنولوژی در ابعاد مختلف باعث تغییر دیدگاه کارشناسان نظامی نسبت به تکنولوژی دفاعی شده است. در پی توسعه فناوری های نظامی تعداد کمی نیرو با تکنولوژی برتر بر مناطقی بسیار گسترده سیطره یافته اند و از حجم نیروهای مسلح کاسته شده است. بخشی مهم از این تکنولوژی به سامانه های فضاپایه مربوط است که در عملیات های نظامی در زمینه های مختلف مانند شناسایی عکسی و الکترونیکی، مخابرات، هواشناسی، هدایت، ردیابی، ناوبری، نظارت و کنترل و ... مورد استفاده قرار می گیرند. نکته مهم و محوری کاربرد سامانه های فوق نحوه هماهنگی و سازماندهی آنها در قالب یک سامانه فرماندهی و کنترل با طراحی جامع و همه جانبه نگر به منظور ایجاد اشراف اطلاعاتی است که امروز به وضوح کاربردهای عملیاتی آن در خاورمیانه مشاهده می شود. بدیهی است اولین گام به منظور مقابله یا به کارگیری سامانه فوق شناخت این سیستم و زیرمجموعه های آن است. سامانه های اطلاعاتی فضاپایه نقشی بسزا در ایجاد اشراف اطلاعاتی دارند و بدون آنها اهداف اشراف اطلاعاتی محقق نخواهد شد و هم زمان با پیچیده شدن تکنولوژی دفاعی اهمیت بخش فضا در جنگ های آینده افزایش می یابد. سامانه های فضایی ویژگی هایی منحصر به فرد دارند و غالبا در حوزه قوانین حقوق بین الملل قرار نمی گیرند و لذا استفاده از آنها بار حقوقی برای کشور ما به همراه ندارد. لذا در این مقاله سعی شده است مولفه های امنیت ملی از دیدگاه آسیب پذیری از طریق سامانه های هوایی و فضایی مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار گیرد.   چکیده عربی:أدت عملیة تحول التکنولوجیا الدفاعی من الأنظمة الحرکیة الآلیة إلی الأنظمة الذریة و بالتالی إلی الأنظمة المعلوماتیة و الأنظمة التکنولوجیة و التکنولوجیا الحیویة و غزو الجو کالجانب الرابع من المشهد الحربی و تنمیة تقنیة النانو فی الجوانب المختلفة أدت إلی تغییر أدت. وجهة النظر الخبراء العسکریین ازاء التکنولوجیا الدفاعی. أدت تنمیة التکنولوجیات العسکریة إلی أن عددا قلیلا من العسکریین یمکن لهم بالإستفادة من التکنولوجیا الفائقة أو های تیک أن یتحکموا و یسیطروا مساحة واسعة جدا من الأراضی و تقلیص عدد المسلحین. ترتبط قسم هام من هذه التکنولوجیا إلی الأنظمة الجویة التی تتم الإستفادة منها فی العملیات العسکریة المختلفة کلإکتشاف التصویری و الإلکترونی و الإتصالات و العلوم الجویة و توجیه المرکبات و تحدید المواقع و الملاحة و الرقابة و ...و النقطة المهمة هنا هی أن استخدام الأنظمة المذکورة کان فی الواقع لتنسیقها و تنظیمها فی إطار النظام القیادة و الرقابة و بالتصمیم الشامل و کامل الجوانب لإنشاء الرقابة المعلوماتیة التی تشهد منطقة الشرق الأوسط إستخدامها لأغراض معلوماتیة واضحة. و من المعروف أن القدم الأول لمواجهة أو إستخدام الأنظمة المذکورة، هو معرفة هذا النظام و اجزاءه. الأنظمة المعلوماتیة الجویة لها دور واضح فی إنشاء الرقابة المعلوماتیة التی لاتتحقق أهداف الرقابة المعلوماتیة بدونهاو تزامنا مع التعقید التکنولوجی الدفاعی، تضاعف أهمیة قسم الجو فی الحروب المستقبلیة. یجب الإنتباه إلی أن للأنظمة الجویة خصائص متمیزة علی الأغلب لاتدخل فی دائرة القوانین الدولیة. ولهذا لاتفرض المسئولیة الحقوقیة علی بلدنا. (گل رو، 1390) و بالتالی سعینا فی هذا المقال أن نحلل مکونات الأمن الوطنی من وجهة نظر التضرریة من خلال الأنظمة الجویة.

أکد مفتی الدیار المصریة الشیخ علی جمعة أن السنة والشیعة یشترکون فی کثیر من العقائد والاصول، فالطائفتان تؤمنان بمصحف واحد ورب واحد وقبلة واحدة، والطرفان یؤمنان بوجوب حب آل البیت (ع). وأشار فی هذا السیاق أنه ما من مصری سنی إلاّ وفی قلبه حب آل البیت، وهذا الولاء لآل البیت هوالذی وثق العلاقة بین السنة والشیعة فی هذا البلد منذ القدم وإلی یومنا هذا، وهو الذی جعل من مصر مرکزاً وملجأ للتقریب.

چکیده فارسی:پیشینه ادبیات تطبیقی، بنا بر اسناد و مدارک، به گذشته های دور می رسد؛ اگرچه به طور رسمی، واژگان ادبیات تطبیقی را پیشینیان برای موازنه و سنجش ادبیات و دانش های تطبیقی به کار نبرده اند.اما سال 1828م. را برخی محققان ادبیات تطبیقی آغاز پیدایش این دانش می دانند که در دانشگاه سوربن فرانسه، در درس تاریخ ادبیات فرانسه، ویلمن ارایه کرده است. دانشی که چشم انداز تازه ای از بررسی و تحقیق برروی مطالعه ادبیات باز کرده، به سنجش آثار، عناصر، انواع، سبک ها، دوره ها، جنبش ها و چهره های ادبی و به طور کلی، مقایسه ادبیات در مفهوم کلی آن در دو یا چند فرهنگ و زبان مختلف می پردازد.مقاله حاضر، بررسی تطبیقی اجمالی شعر فارسی و اردو در دوره مشروطه است؛ که در آن، نگارنده سعی کرده است باتوجه به مقایسه دو شاعر فارسی زبان و اردوزبان - ملک الشعرای بهار و فیض احمد فیض - گذشته ادبیات فارسی و تاثیر آن در ادبیات اردو را به اختصار توضیح دهد و روند تکاملی این حرکت را در شعر دوره مشروطه و بعد از آن بیان کند. ضمنا در موارد گوناگون، نمونه هایی از این نزدیکی ها و شباهت ها و نحوه تاثیرپذیری شعر اردو از شعر فارسی از گذشته تا حال ارایه شده و به ویژه تلاش بر آن بوده است که بیشتر از نظر محتوایی موارد تطبیقی عنوان شود. چکیده عربی:تصل خلفیة الأدب المقارن وفقا للمستندات والوثائق إلی حقب بعیدة بالرغم من عدم استخدام مصطلح الأدب المقارن عند القدماء للمقارنة بین الآداب. ویعتقد البعض أن هذه النزعة الأدبیة بدأت منذ عام 1928م عندما أبدعها فیلمن عند تدریسه تاریخ الأدب الفرنسی بجامعة سوربون. ومنذ ذلک الحین أنشئت نزعة أدبیة فتحت نافذة جدیدة من الدراسات والبحوث علی الآداب حیث تعالج النتاجات الأدبیة، وعناصرها کما تتطرق إلی الأنواع الأدبیة، وأسالیبها، والأعصر المختلفة، والنزعات المتنوعة، والوجوه الأدبیة، وبشکل عام تقارن بین الآداب فی مفاهیمها الکلیة فی ثقافتین أو أکثر وبلغتین مختلفتین أو لغات مختلفة.ونظرا إلی الدراسة المقارنة بین الشاعرین الفارسی والأردی؛ ملک الشعراء بهار، وفیض أحمد فیض، یدرس هذا المقال الأشعار الفارسیة والأردیة فی عهد ثورة الدستور دراسة مقارنة؛ إذ حاول فیه الدارس التطرق إلی تاریخ الأدب الفارسی وتأثیره علی الأدب الأردی باختصار وتطویر هذه النزعة فی شعر ثورة الدستور وبعدها. والمقال یقدم نماذج لهذا التقارب والتشابه وطریقة تأثّر الشعر الأردی بالشعر الفارسی منذ القدم حتی الآن. وکان الترکیز علی تقدیم تلک النماذج من حیث المضامین.

چکیده فارسی:تحول در فهم برخی روایات برجای مانده از پیشوایان دین، مساله ای است که از دیرباز مورد توجه دانشمندان مسلمان بوده، و روش هایی نیز برای تحلیل این مساله از سوی آن ها ابداع شده است. در کنار آن روش ها، در برخی موارد به کارگیری برخی مفاهیم پرکاربرد در حوزه علوم انسانی، می تواند تحلیل قابل قبول تری از این مساله در اختیار نهد. مفهوم «گفتمان» یکی از این مفاهیم است. در این نوشتار، تحول صورت گرفته در فهم روایت «انا قتیل العبره» و کارکردهای گریه بر امام حسین (ع) در دوره معاصر (سده های 13-14 قمری) نسبت به دوره متاخر تاریخ اسلام (سده های 10-12 قمری) با استفاده از مفهوم «گفتمان» مورد بررسی قرار گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که تحول در اندیشه سیاسی شیعه در دوران معاصر، موجب شده است که گریه بر ابا عبداله (ع) که در دوره متاخر، غالبا عاملی برای کسب ثواب و آمرزش گناه دانسته می شد، بیشتر عاملی برای مبارزه با ظلم و بیداد تلقی شود. چکیده عربی:ان التحول فی فهم عدد من الروایات المتبقیة من زعماءالدین، قضیة لفتت أنظار العلماءالمسلمین منذ القدم، حیث أخذوا یبدعون بعض المناهج لتحلیل هذه المسئلة، لکن فی جانب هذه المناهج بمقدورنا أن نقدم تحلیلا افضل لهذه القضیة لو وظفنا بعض المفاهیم الکثیرة الاستعمال فی مجال العلوم الانسانیة. فان مفهوم الخطاب أحد من هذه المفاهیم المعنیة. بناء علی ذلک فإننا نعالج التحول الحادث فی فهم روایة «أنا قتیل العبرة» مع الاستعانة بمفهوم الخطاب، و من جراء ذلک نقارن فاعلیة البکاء علی الامام الحسین (ع) خلال الفترة المعاصرة (قرون 13-14 ق) مع الفترة المتأخرة من تاریخ الاسلام (قرون 10-12 ق).و تأسیسا علی هذه المقارنة یمکن القول بأن التحول فی فکر الشیعة السیاسی جعل البکاء علی الامام الحسین سببا لتحدی الظلم والطغیان فی الفترة المعاصرة، بینما کان سببا للنیل علی الثواب والغفران فی الفترة المتأخرة.