در این پست به بررسی مقالات با موضوع PTSD، که در پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی sid.ir نمایه شده است ، خواهیم پرداخت . تمامی تعاریف ، درمانها و نکات برگرفته از این مقالات است.
اختلال استرس پس از سانحه چیست ؟
اختلال استرس پس از سانحه یا (PTSD) نوعی اختلال روانی است که در فرد پس از تجربه یا مشاهده یک اتفاق بسیار تروماتیک یا آسیبزا (مثل جنگ، سوختگی، انفجار، بلایای طبیعی یا تصادف) ایجاد میشود. این اختلال میتواند در خود فرد یا اطرافیان نزدیک او (مثل همسر یا کودک) نیز تأثیر بگذارد.
ویژگیها و علائم PTSD طبق داده های مرکز اطلاعات علمیPTSD به سه دسته اصلی تقسیم شدهاند:
- بازتجربه ی رویداد (Re-experience): مثل بازگشت به گذشته، کابوس، یادآوریهای ناخواسته و دردناک از حادثه.
- برانگیختگی بیش از حد (Hyper-arousal): مثل بیقراری، بیخوابی، عصبانیت، همیشه بیدار بودن مغز.
- اجتناب (Avoidance):دوری از مکانها، افراد یا فعالیتهایی که یادآور حادثه هستند.
تعداد 569 مقاله با موضوع PTSD یا استرس بعد از سانحه در پایگاه مرکز اطلاعات علمی نمایه شده است. نمودار 1، روند مقالات فارسی مرتبط با PTSD را نشان می دهد. بر این اساس، اولین مقاله در سال 1369 در این پایگاه نمایه شده است. بیشترین مقالات در سال 1399، با تعداد 69 است. یکی از دلایل زیاد شدن مقالات در این سال، کووید 19 یا کرونا است.
نمودار 1. روند مقالات نمایه شده در SID با موضوع PTSD
PTSD مروری بر مهم ترین مقالات با موضوع
در ادامه به بررسی مقالات با موضوع PTSD و مهم ترین رویکردهای آن خواهیم پرداخت.
جنگ تحمیلی، بمب گذاریهای کشور و سوختگی های بعد از آن ، مهم ترین موضوعات در مقالات مرتبط با PTSD است.
در مقاله ای به مقایسه آموزش شناختی-رفتاری و طرحوارهدرمانی برای همسران جانبازان PTSD پرداخته شده است . این مقاله، به بررسی و اثربخشی دو روش درمانی بر کاهش علائم تروما ثانویه (secondary trauma) در همسران جانبازان، با روش کار آزمایی بالینی با دو گروه آزمایش، یک کنترل پرداخت و به این نتیجه رسید که هر دو روش در کاهش علائم مؤثر بودند.
مقاله ی دیگری به بررسی علائم PTSD در کودکان پیشدبستانی بعد از بمبگذاری اهواز (1384) پرداخته که جامعه ی آماری آن، کودکان کمتر از 6 سال پس از بمبگذاری بودند. جامعه ی این مقاله مطالعه مقطعی با 62 کودک از مهدکودک نزدیک به محل انفجار بود. نتیجه این مقاله این بود که 62.97٪ کودکان علائم PTSD داشتند و حمایت روانی فوری برای کودکان در این شرایط ضروری است.
مقاله ی سوم به تأثیر درمان روانی-اجتماعی بر کیفیت زندگی افراد با PTSD ناشی از سوختگی است. جامعه ی آماری آن ،30 بیمار دچار سوختگی در بیمارستان شهید مطهری بود. با یک برنامه درمانی 12 جلسهای تحقیق انجام شد و به منجر به بهبود معنادار در ابعاد مختلف کیفیت زندگی (جسمی، روانی، اجتماعی، محیطی)، افراد شد.
مقاله ی چهارم به بررسی تأثیر روشهای مختلف درمان PTSD بر حافظه کاذب پرداخته است. موضوع آن ، مقایسه اثربخشی دو روش EMDR و Debriefing بر حافظه کاذب بر روی 219 بیمار است. گروه EMDR حافظه کاذب کمتری نسبت به دو گروه دیگر داشت.
مقاله ی پنجم، به مقایسه بازتوانیهای بدنی، شناختی و ترکیبی برای بهبود حافظه و توجه در جانبازان PTSD پرداخته که جامعه ی آماری آن شامل 43 جانباز در 4 گروه مختلف (کنترل، بازتوانی بدنی، شناختی و ترکیبی) است. به این نتیجه رسید که انجام این کار منجر به بهبود حافظه ، بهبود توجه در افراد شد.
بهترین درمان های ذکر شده در مقالات با موضوع PTSD
در میان درمانهای مطرحشده در فایل، بهترین درمان برای اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) بستگی به شرایط فردی (مثلاً کودک، همسر جانباز، یا خود جانباز) دارد. با این حال، بر اساس نتایج مقایسهای پژوهشها، میتوان موارد زیر را به عنوان موثرترین روشها معرفی کرد:
مهم ترین درمان ها در مقالات با موضوع PTSD
درمان ترکیبی شناختی + ورزشی (بازتوانی ترکیبی)
درمان EMDR حرکات چشم همراه با پردازش مجدد
کاهش خاطرات کاذب (false memory)
طرحوارهدرمانی و شناختی-رفتاری (CBT)
درمان روانی–اجتماعی برای بیماران سوخته با PTSD
نتیجه گیری از مقالات با موضوع PTSD
درمان مبتنی بر مشاوره و روان درمانی بهترین درمان برای افراد مبتلا به PTSD است و جنگ مهم ترین عامل آن است.