کشاورزی ارگانیک نوعی کشاورزی قانونمند و متکی به معیارها و ضوابط خاص بوم شناسانه است که هدف آن پایداری تولید ولی نه به الزام به بیشینه رساندن آن است. در این نوع کشاورزی که عوامل انسانی و جوامع تولید کننده و مصرف کننده، در قالب مجموعه ای جدا ناپذیر نگاه می شوند، به اصول سلامت (خاک، آب، گیاهان، جانوران و محیط زیست)، بوم شناسی (بر اساس سیستم ها و چرخه های اکولوژیکی)، انصاف و عدالت (با توجه به فرصت ها و قابلیت های زندگی و محیط های عمومی) و مراقبت (حمایت از سلامت و آسایش نسل های بعد و محیط) توجه ویژه ای می شود. حفظ تنوع زیستی مبنای تولید در این نوع کشاورزی است و زنجیره غذایی از تولید تا توزیع، بازاریابی، فراوری و مصرف، همه زیر نظر قرار دارد. و در آن، بیش از کمیت، به کیفیت مواد غذایی توجه شده است. همچنین بر حفظ و نگهداری از منابع پایه کشاورزی استوار است. در این مقاله مروری، نگاهی کلی به جهات مختلف کشاورزی ارگانیک در رشته های مختلف به ویژه علوم باغبانی شده، تنگناهای آن بررسی و راهکارهایی برای توسعه کشاورزی ارگانیک پیشنهاد شده است.

در سال های اولیه توسعه کشاورزی ارگانیک، اکثر محصولات در همان منطقه تولیدی مصرف می شد. در حقیقت، تازگی و فروش مستقیم از ویژگی های کشاورزی ارگانیک بود. در آن سالها مرسوم بود که خریداران، در تماس مستقیم با کشاورزان بودند و یا این که از واسطه ها اطمینان کافی داشتند. با توسعه بیشتر کشاورزی ارگانیک در دهه 1970 زنجیره طولانی تری ایجاد شد. به این صورت که یک محصول ارگانیک مراحل زیادی را طی میکرد و ممکن بود کیلومترها دورتر، مصرف شود. در این شرایط، مشتری نیاز به وسیلهای داشت که نشان دهد، محصول مزبور واقعا ارگانیک است و کشاورز نیز نیاز به راهی داشت تا اثبات کند که محصولش، ارگانیک است. در تولید بذر ارگانیک استانداردهایی وجود دارد، از جمله بازرسی های مزرعه، ادوات، عملیات تولید و فرآوری بذر، بررسی خطرات آلودگی بذر و بررسی حواشی و مزارع اطراف. در تولید بذر ارگانیک باید به تمام جوانب توجه داشت. علاوه بر این، باید منابع بذری مزرعه، مدیریت نهاده ها، تولید و نگهداری کمپوست و انتقال و فروش را نظارت و بررسی کرد. بایستی به تاریخچه استفاده از زمین، نقشه مزرعه، تناوب، اصلاح کننده های خاک و منابع تغذیه خاک توجه داشت، آلودگی های مزرعهای و آلودگی در حین فروش را مد نظر قرار داد. تقاضا برای بذرهای ارگانیک، در حال افزایش است. تولید بذر ارگانیک از یک سو و برابری آن با استانداردهای گواهی بذر از سوی دیگر، همواره چالش هایی برای تولیدکنندگان بذر به وجود آورده است. سیستم های متداول تولید بذر مبتنی بر استفاده از کودها و علف کشها در مراحل مختلف اند تا از سویی کیفیت بذر، بالا باشد و جمعیت علف های هرز کاهش یابد و از طرف دیگر، هزینه های بوجاری بذر کاهش پیدا کند. بنابراین در تولید بذرهای ارگانیک، کنترل علف های هرز و تکنیک های تغذیه خاک از اهمیت خاصی برخوردار است. همین طور، روش به کار رفته باید اقتصادی و بذر، کیفیت و خلوص بالایی داشته باشد. از همه مهمتر اینکه بذر به مقدار کافی در اختیار کشاورز قرار گیرد. اکثر این موارد بستگی به استقرار مناسب گیاه بذری، کنترل علف های هرز، سطوح مناسب عناصر غذایی و نیز برداشت و بوجاری به موقع بذر دارد.

در سال های اخیر افزایش آگاهی مردم نسبت به زیان مصرف محصولات متداول که در جریان تولید آن ها از کود و سموم شیمیایی استفاده می شود از یک سو و نیز فواید استفاده از کشت ارگانیک برسلامت و محیط زیست از سوی دیگر باعث افزایش تقاضا برای محصولات ارگانیک شده است. با توجه به کاهش عملکرد محصول در کشت ارگانیک به دلیل عدم استفاده از مواد شیمیایی برآورد تمایل به پرداخت مصرف کنندگان جهت بررسی بازار این محصولات و برآورد ارزش کل اقتصادی محصول مورد نظر ضروری به نظر می رسد. در این مطالعه تعداد 400 پرسشنامه از ساکنان شهرستان دشت مَرغاب و بصورت نمونه گیری تصادفی در سال 1394 جمع آوری شد. به منظور دست یابی به نتایج مورد نظر در این مطالعه از الگوی لوجیت استفاده شده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که 25/70 درصد از مصرف کننده گان حاضرند مبلغ بالاتری جهت خرید گوجه ارگانیک نسبت به گوجه معمولی بپردازند. هچنین متغیر هایی نظیر سن، جنس، درآمد، تحصیلات، مصرف هفتگی گوجه غیر ارگانیک، شاخص محیط زیست، شاخص سلامت و مبلغ پیشنهادی اثر معناداری بر احتمال تمایل به پرداخت مصرف کنند-گان دارد. درنهایت مشخص گردید که مصرف کنند گان حاضر به خرید هر کیلو گرم گوجه ارگانیک به ارزش ریالی 34700 هستند و ارزش کل اقتصادی گوجه ارگانیک در منطقه با توجه به افت عملکرد در مرحله گذار از کشت متداول به کشت ارگانیک با توجه به افت عملکرد ناشی از تغییرسیستم کشت، بیش از 487 میلیارد ریال تعیین گردید. هم چنین با توجه به سطح زیر کشت، ارزش اقتصادی هر هکتار گوجه( ارگانیک) در بازار فرضی شکل گرفته از طرف تقاضا برابر با 6/1میلیارد ریال برآورد گردید.