8 SID.ir | رابطه طومار شيخ بهايي با تقسيم سنتي آب زاينده رود؟

مشخصات مقاله

عنوان نشریه: 
 
عنوان مقاله: 

رابطه طومار شيخ بهايي با تقسيم سنتي آب زاينده رود؟

 
نویسندگان: 
 
آدرس:  
* دانشگاه اصفهان
 
چکیده: 

رودخانه آب شيرين و دايمي حوزه داخلي ايران، از قديم الايام به ضرورت بهره برداري و بهره وري درست در منطقه خشک با اقليم ناپايدار اصفهان و حومه، داراي نظم و نسق (تقسيم نامه) ويژه اي بوده است. آخرين تقسيم نامه آن در عرف جامعه محلي بنام طومار شيخ بهايي موسوم شده است.
بر اساس اين طومار کل آب رودخانه به 33 سهم کلي و 275 سهام جزيي تربين 7 بلوک آبخور آن که از حدود 70 کيلومتري غرب اصفهان تا 120 کيلومتري شرق اين شهر ادامه داشته است تقسيم شده است. (حسيني ابري، 1379، 71)
تقسيم آب بر اساس طومار از 75 روز بعد از نوروز تا آخر آبان ماه به مدت 160 روز مجري بوده و در فصول سرد سال که نياز به آبياري وجود نداشته است، به اصطلاح رودخانه آزاد بوده، و هر کس به هر ميزان نياز داشته است مي توانسته از آن بهره برداري نمايد
.
از ويژگيهاي اصلي طومار يکي اين است که، در آن هيچ روستا و مزرعه در کل منطقه و هيچ باغ و محله اي در داخل شهر از قلم نيفتاده و نماي بيش از يکهزار واحد آبياري آن در 27 صفحه
A4 تنظيم شده و از شرح و بست هاي بي مورد در آن خود داري شده است. (بازنويس طومار)
ويژگي ديگر آن اين که، طومار به خط سياقي نوشته شده است و بعضا اسامي آن بدون نقطه ثبت شده که تطبيق محلي آن براي غير اهل فن کمي مشکل است. نگارنده در کتاب زاينده رود از سرچشمه تا مرداب، کوشيده است تا اين مشکل را حل نمايد. طومار مزبور تا سالهاي اخير که شبکه جديد آبياري رودخانه تکميل نشده بود (در بلوک آيدُغمش، آشيان و رودشتين) مجري بود
.
در اينکه طومار ابداع مرحوم شيخ بهايي، فيلسوف و رياضي دان بزرگ زمان صفويه است يا خير؟ بعضي از نويسندگان که اصولا زمان کافي براي کشف حقايق را ندارند، بصورت کپيه از نويسندگان قبل از خود، و همه آنان نيز از مرحوم استاد سيد نفيسي نوشته اند، «طومار کار بزرگ مرحوم شيخ بهايي است»، که در اين زمينه دو مشکل، يکي جديد بودن تمدن آبياري زاينده رود را و ديگري تعلق آن را با همه عظمت آن به يک فرد، نسبت مي دهند که جاي تاسف است
.
نگارنده طي بيست و چند سال بررسي اسنادي و ميداني در مسير زاينده رود با دلايل مختلف و ضمن احترام عميق به دانشمندان گذشته اين سرزمين با دلايل مختلف از جمله: دلايل جغرافيايي، تاريخي و متن خود طومار به اين واقعيت رسيده است که طومار تکامل يافته، تاريخ، جغرافيا، سياست و فرهنگ سرزمين اصفهان است و با تغييراتي که در اعصار و قرون در آن راه يافته حداقل به بيش از 2000 سال قبل مي رسد. (حمزه اصفهاني 1367، ص 62)

 
كلید واژه: 

 
موضوعات مرتبط: 
-
 
ارجاعات: 
 
 
مقالات نشریه ای مرتبط: 
 
مقالات همایشی مرتبط: 
 

  چکیده انگلیسی بازدید یکساله 1580
 
 
آخرین های بلاگ
ورود به بلاگ مرکز اطلاعات علمی