للموضوع أهمیة:1- ثقافة التقریب: لم یعد التقریب بین المذاهب الإسلامیة حالة غریبة ولیس بمقدور أحد ان یدفعها عن الواقع الحیاتی للمسلمین، فالتقریب یمکنه ان ینتظم تحت عنوان: (علم التقریب) ولهذا العلم أسس ورکائز وموضوعات وشخوص وآلیات وسبل وغایات واهداف وما دام هکذا فلابد ان تترشح عن مجموع تلک المفردات الاساسیة فی هذا العلم ثقافة نعبر عنها بثقافة التقریب. وبسهولة یمکننا ان نقول: هذا الخطیب أو تلک المؤسسة أو ذلک الکتاب لیس فیها ثقافة تقریبیة أو العکس، لذا جاء التأشیر ضروریاً علی هذه المفردة فی الخطاب الدینی المعاصر.  

چکیده فارسی:تعریف، به ادعای منطق دانان، راهکاری برای اکتساب علوم نظری است. اما این راهکار از سوی بسیاری مورد نقد قرار گرفته است. از مهم ترین نقدها، نقد فخررازی است که می توان آن را نقد بر مبانی معرفت شناختی تعریف دانست. وی: اولا، مدعی است که چون تقسیم علم به بدیهی و نظری محال است، اکتساب نظری به وسیله بدیهی نیز محال است؛ ثانیا، تعریف حدی تحصیل حاصل است و تعریف رسمی به دنبال مجهول مطلق رفتن. بنابراین، تعریف حدی و رسمی محال است.مقاله پیش رو می کوشد با توجه به درجات معرفت، به نقد نخست وی پاسخ گوید؛ همان گونه که ارزش و کارکرد علم بدیهی و نظری متفاوت است، راه های تحصیل هریک نیز متفاوت است. بنابراین، راهی نیست جز اینکه تقسیم علم به بدیهی و نظری را قبول و در پی آن، تحصیل هریک به شیوه خاصی را بپذیریم. پاسخ سخن دوم ایشان آن است که اگر به رابطه اجزا با کل توجه کنیم، چنانکه فخررازی خود، اعتراف دارد، در آن صورت، متوجه می شویم که تعریف حدی، تحصیل حاصل و تعریف رسمی، به دنبال مجهول مطلق رفتن نیست.   چکیده عربی:التعریف - بإدعاء المنطقیین هو طریق لاکتساب العلوم النظریة. لکن هذا الطریق تعرض للنقد من الکثیرین. ومن أهم الانتقادات فی هذا المجال، انتقادات الفخر الرازی والذی یمکن اعتبارها نقدا فی المبانی المعرفیة للتعریف. هو:أولا، یدعی أنه بما أن تقسیم العلم إلی بدیهی ونظری أمر محال، فاکتساب العلم النظری بواسطة البدیهی أمر محال کذلک. ثانیا: التعریف بالحد هو تحصیل حاصل والتعریف بالرسم جریان وراء المجهول المطلق. إذن فالتعریف الحدی والرسمی أمر محال.المقالة الحاضرة تبحث - بالتوجه لدرجات المعرفة فی الجواب عن النقد الأول، فکما أن قیمة وأداء کل منهما متفاوت، فکذلک تحصیل کل منهما متفاوت. لذلک لا یوجد أمامنا إلا أن نقبل بتقسیم العلم إلی نظری وبدیهی وبالتبع قبول أن لکل منهما طریقة خاصة لتحصیله. وأما جواب النقد الثانی فهو أنه إذا توجهنا إلی رابطة الأجزاء مع الکل - والتی یعترف بها الفخر الرازی - فی هذه الحالة سنلتفت إلی أن التعریف الحدی لیس بتحصیل حاصل، وأن التعریف الرسمی لیس بجریان وراء المجهول المطلق.

چکیده عربی:إن ما نلاحظه الآن هو بطء عملیه التحدیث و إنتاج الفکر و العلم فی الدراسات المنصبه علی الفکر السیاسی للإسلام، ففی بحثنا الحاضر نرمی إلی بیان العقبات التی تحول دون إبداع مثولوجیه (منهجیه) تحدیث فی مجال الدراسات المتعلقه بالفکر السیاسی للإسلام، و تتمثل هذه العقبات الأربع فی العقبات المتعلقه بالباحثین أنفسهم، العقبات الناشئه من النظام التعلیم و المعرفی فی العالم الإسلامی، العقبات الناجمه عن النظام التعلیمی و المعرفی الغربی و تداعیاته و انعکاساته علی فکر المسلمین، و أخیرا العقبات ذات الصله بالأنظمه السیاسیه و الحکومات فی العالم الإسلامی.   چکیده فارسی:به نظر می رسد که روند نوآوری و تولید دانش در مطالعات اندیشه سیاسی اسلام از پویایی و سرعت لازم برخوردار نیست، این مقاله در صدد است به تبیین موانع روش شناختی نوآوری در تحقیقات اندیشه سیاسی اسلام بپردازد. این موانع در چهار دسته مورد بررسی قرار گرفته اند: دسته اول موانعی که به محقق مربوطند، دسته دوم موانعی است که به نظام آموزشی و معرفتی در جهان اسلام باز می گردد، دسته سوم به موانعی می پردازد که از نظام علمی و معرفتی غرب ناشی می شوند و تاثیرگذاری جوهره اندیشه غرب، اندیشه مسلمانان را تحت تاثیر قرار داده است، دسته چهارم موانعی را مورد بحث قرار می دهد که به نظام های سیاسی و حکومتهای جهان اسلام مربوط می شود.

چکیده فارسی:آشنایی با ساختار علوم می تواند ما را در تعیین دقیق مرزهای هر یک از علوم و نیز شناخت روابط منطقی اجزای یک علم یاری رساند و نقش مهمی در جنبش علمی و نهضت نرم افزاری ایفا کند. در این راستا لازم است درک درستی از موضوع، مسائل و مبادی علوم داشته باشیم، تا بتوانیم تعریف جامعی از هر یک از آنها به دست آوریم. علم کلام به عنوان شریف ترین علوم، که مقصد آن شناخت خداوند، صفات و افعال او، نبوت، امامت و معاد است، راه درست رسیدن به سعادت ابدی و قرب الهی را به انسان نشان می دهد. از این رو، آشنایی با ساختار کلی علم کلام و مباحث مطرح شده در آن، می تواند ما را در دست یابی به این مقصود یاری رساند. افزون بر این که هدف جنبش علمی و پیشرفت فرهنگی جامعه را نیز برآورده می کند.شناخت ساختار کلی علم کلام، مبتنی بر شناخت موضوع، مسائل و مبادی آن است. گستره مسائل کلامی، مبتنی بر عام یا خاص بودن موضوع آن است که در این زمینه، دو دیدگاه کلی میان متکلمان وجود دارد.این مقاله، ضمن بررسی پاره ای از دیدگاه های متکلمان در دوره های مختلف تاریخی، به ویژه متکلمان اشاعره و امامیه، درباره موضوع علم کلام و گستره مباحث آن، با تاکید بر خاص بودن موضوع این علم، مسائل آن را محدود به الهیات به معنی اخص و عقاید دینی، یعنی مباحث توحید، عدل و افعال الهی، نبوت، امامت و معاد می داند و مباحث منطقی، معرفت شناختی، طبیعی و فلسفی را که مقدمه ای برای اثبات مسائل کلامی هستند، فقط از مبادی علم کلام می داند، نه از مسائل آن.   چکیده عربی:یمکن من خلال التعرف علی هیکلیة العلوم، التعیین الدقیق لحدود کل علم وکذلک معرفة الروابط المنطقیة لأجزاء أی علم کما تلعب دورا هاما من الناحیة العلمیة وتطویر البرامج. فی هذا المجال لابد من الإدراک الصحیح لموضوع و مسائل ومبادئ العلوم حتی نستطیع الحصول علی تعریف جامع لکل منها.علم الکلام بعنوان أنه اشرف العلوم والذی یهدف معرفة الله، صفاته وأفعاله، النبوة، الإمامة والمعاد، یبین الطریق الصحیح للوصول إلی السعادة الأبدیة والقرب الإلهی للإنسان. من هذه الجهة معرفة الهیکلیة الکلیة لعلم الکلام والمباحث المطروحة فیه تستطیع أن تساعدنا فی تحقیق المقصود. مضافا إلی الجانب العلمی والتقدم الثقافی للمجمتع.معرفة الهیکلیة الکلیة لعلم الکلام یتوقف علی معرفة موضوعه، مسائله ومبادئه. نطاق مسائل علم الکلام یتوقف علی عمومیة أو خصوصیة موضوعه وفی هذا المجال یوجد نظران کلیان بین المتکلمین. من خلال البحث فی جزء من نظریات المتکلمین فی مختلف الفترات التاریخیة وبالأخص متکلمی الأشاعرة والإمامیة، حول موضوع علم الکلام ونطاق مباحثه، مع التاکید علی خصوصیة موضوع هذا العلم، تبین هذه المقالة انحصار مسائل هذا العلم فی الإلهیات بالمعنی الأخص والعقائد الدینیة، یعنی مباحث التوحید، العدل والأفعال الإلهیة، النبوة، الإمامة والمعاد، أما المباحث المنطقیة والمعرفیة، والطبیعیة والفلسفیة والتی هی مقدمة لإثبات المسائل الکلامیة هی من مبادئ هذا العلم و لیست من مسائله.

مرت البصره منذ عصر تاسیسها الاول وبالتحدید عند دخول الامام علی (علیه السلام) إلیها فی حرب الجمل ببدایات ثقافیه للتشیع، وعلی الرغم من ذلک فقد اشیع انها سنیه، فما هی حقیقه تشیعها ثقافیا؟ وما هو دور الامام علی (علیه السلام) فی ذلک؟ المتتبع لهذا الموضوع بدقه تتولد لدیه بعض القناعات، بان التشیع الثقافی فی البصره وخصوصا علی مستوی الموروث الدینی والادبی، کان اصیلا متجذرا فاعلا فی الساحه الثقافیه، مساهما فی تاسیس الثقافه ومصححا لمسارها، خاصه فیما یتصل بالنهضه العلمیه، والعمق الثقافی. وکان الراید والمباشر الاول له هو الامام علی (علیه السلام)، ومن تاثر به وبطریقته فی ارساء مفهوم الثقافه؛ فکان للثقافه رجالها وموسسوها من الطراز الاول، بدءا بالامام علی (علیه السلام)، ومرورا باصحابه من امثال ابن عباس وابی الاسود الدولی وغیرهما، واستمرارا بمن تخرج علی ایدیهم ممن حمل هذه المسوولیه الکبیره، وکان کثیر منهم من الشیعه الاوایل. وبهذا فقد استطاع الامام علی (علیه السلام) فیما بعد وقعه الجمل ان یوسس لثقافه ولاییه مغایره للثقافه السابقه، وقد شکل حضوره الفاعل نقطه افتراق مفصلیه ولحظه انطلاق حضاریه فی ترکیبه الذهنیه الثقافیه الجدیده التی رعاها تاسیسا وتوجیها؛ لتکون ذهنیه مستوعبه للانطلاق الثقافی والمعرفی، ولقد ترکت مده اقامته هناک معطیات کبیره، فکانت موثره جدا فی اعاده تشکیل الافکار والقناعات وحتی الولاءات. ان الموروث الدینی والادبی لم یکن لینطلق لولا وجود الامام علی (علیه السلام) معلما لاجیال المسلمین حاثا ایاهم علی التعلم وتقیید العلم بالتدوین، ولولا الفتح العلمی والثوره المعرفیه التی قادها الامام علی (علیه السلام) لما کان للمسلمین هذا التراث العلمی الهایل کما ومضمونا. لقد کانت حرکتنا البحثیه منصبه علی تجمیع الوثایق التاریخیه باوجه ها المتعدده؛ لتکون هی الفیصل فی الاستنتاج بعد إعطایها حقها من القراءه المنصفه والاستنطاق العلمی، وکان منهجنا الذی اعتمدناه فی هذه الدراسه منهجا توصیفیا تحقیقیا. وقد اعتمدنا الموضوعیه ونحن نحاول تلمس الثقافه الشیعیه علی امل ان نجد ادله واضحه فی الثقافه الشیعیه، ونری دور الامام علی (علیه السلام) فی ایجادها هناک.

چکیده فارسی:امامت پس از پیامبر (ص) همان تصدی وظایف مقام رسالت است و امام دارای تمام وظایفی است که رسول و پیامبر (ص) بر عهده دارد؛ تنها تفاوت رسول و امام این است که پیامبر (ص) پایه گذار دین، مخاطب وحی الهی و دارای کتاب است ولی امام بدون این ویژگی هاست، با این حال امام نیز همانند پیامبر (ص) مبین اصول و فروع و پاسدار دین از تحریف است.از این دیدگاه، امام باید دارای دو شرط اساسی باشد: 1. دارای علم فراگیر نسبت به اصول و فروع اسلام؛ 2. مصونیت از گناه و پیراستگی از خطا؛ زیرا بدون عصمت، نمی تواند اعتماد مردم را به گفتار و رفتار خود جلب کند و الگوی آنان باشد. برای اثبات عصمت امام، هم به دلایل نقلی استناد شده است و هم به دلایل عقلی. نگارنده در این مقاله چند دلیل عقلی بر وجوب عصمت امام آورده است که عبارتاند از: 1. برهان امتناع تسلسل؛ 2. برهان حفظ شریعت؛ 3. پی آمدهای معصوم نبودن امام.   چکیده عربی:الإمامة بعد النبی هی التصدی لوظائف مقام الرسالة وللإمام کل الوظائف التی للرسول والنبی، الفرق الوحید بین الرسول والإمام هو أن الرسول مؤسس الدین، و مخاطب الوحی وله کتاب بینما الإمام لیس له ذلک، و علی هذا فالإمام مثل الرسول هو مبین للأصول والفروع و حامی الدین من التحریف.من هذه الجهة، فللإمام شرطان اساسیان:علم شامل بالنسبة لأصول و فروع الدینالعصمة عن الذنب و الخطأ، لأنه بدون العصمة لایستطیع أن یکون قدوة للناس قولا و فعلا و لاینجذبون إلیه.لأجل إثبات عصمة الإمام تم الإستناد إلی الأدلة النقلیة والعقلیة أیضا.الکاتب فی هذه المقالة ذکر عددا من الأدلة العقلیة علی وجوب عصمة الإمام والتی هی:1. برهان امتناع التسلسل، 2. برهان حفظ الشریعة، 3. عواقب عدم عصمة الإمام.

قال سماحة آیة الله الشیخ ناصر مکارم الشیرازی: إننا نستنکر ما قام به بعض الجهلة المتلبسین بزی أهل العلم، من إساءة مشینة لنساء النبی الأعظم (ص)، مؤکداً: إن هذا الشخص لا یخلو إما أن یکون عمیلاً مأجوراً، أو سفیهاً ومجنوناً. وأضاف سماحته: الغریب هنا هو قیام بعض علماء التیارات المتطرفة بالإستناد إلی هذا الکلام، وکأنهم نسوا الحکم بالإرتداد الذی أصدره الإمام الخمینی الراحل (ره) علی سلمان رشدی بسبب کتابه "الآیات الشیطانیة" الذی یحتوی فی مواضع کثیرة علی إساءات مشینة لنساء النبی (ص).

چکیده عربی:إن الواقع التاریخی یشهد أن علم العروض کعلم النحو ولید الحضارة الإسلامیة، و أن مبتکره هو الخلیل بن أحمد الفراهیدی، وأنه ألف فی هذا العلم کتابا و قد ظهر هذا العلم علی یدیه متکاملا، مما یدل علی عبقریته و نبوغه. لکن الأسباب التالیة قد دعت بعض الباحثین المحدثین إلی التشکیک فی أصالة علم العروض:1- أن علم العروض ظهر علی ید الخلیل بن أحمد کاملا دون أن یکون ظهوره خاضعا لسنة التطور.2- وجود نص لابن فارس یستفاد منه أن علم العروض کان موجودا قبل الخلیل بن أحمد.3- وجود نص للبیرونی استفید منه أن الخلیل بن أحمد قد قلد الهنود فی وضعه لعلم العروض. إن هذه الأسباب ومثلها دفعت بعض المحدثین إلی أن یعتقد قسم منهم أن علم العروض العربی مأخوذ من علم العروض السنسکریتی، و أن یعتقد قسم آخر منهم أنه مأخوذ من الیونان، و أن یذهب قسم ثالث إلی أنه کان موجودا عند العرب قبل الخلیل. تثبت اصالة علم العروض: 1- بمناقشة الآرا و النظریات المخالفة، و إثبات بطلانها، 2- إیراد الأدلة التاریخیة و العلمیة علی أصالة علم العروض، 3- بیان الغرض الذی توخاه الخلیل بن أحمد من ابتکار هذا العلم، 4- بیان حقیقة معنی کلمة (المتیر) الواردة فی نص الباقلانی.   چکیده فارسی:واقعیت تاریخی گواه آن است که علم عروض همانند علم نحو زاییده تمدن اسلامی است، و مبدع این علم، خلیل بن احمد فراهیدی است که کتابی در این باره نوشت و علم عروض به دستان توانای وی تکامل یافت که این امر حاکی از استعداد و نبوغ او دارد. اما به خاطر عواملی چند، که زیر آمده است، گروهی از پژوهشگران به اصالت علم عروض تردید کرده اند :1- ظهور علم عروض به یکباره و تکامل یافته به دست خلیل بن احمد فراهیدی چرا که پیدایش آن، تابع سنت تکامل تدریجی نبوده است.2- وجود متنی از ابن فارس که از آن چنین استفاده می شود که علم عروض قبل از خلیل وجود داشته است.3- وجود متنی از بیرونی که دال بر این نکته است که خلیل در وضع علم عروض پیرو هندی ها بوده است.به خاطر این عوامل و مانندآن، برخی از پژوهشگران جدید معتقدند که علم عروض عربی برگرفته از علم عروض سانسکریتی است، و گروهی دیگر بر این باورند که بر گرفته از یونان است و گروه سومی هم معتقدند که عروض قبل از خلیل نیز وجود داشته است.با بررسی آراء و نظریات مخالف و اثبات بطلان آنها، و ارائه دلایل تاریخی و علمی مبنی بر اصالت علم عروض، و بیان غرض اصلی خلیل بن احمد از ایجاد این علم، و در آخر بیان حقیقت کلمه (المتیر) در نزد باقلانی، اصالت علم عروضثابت می شود.

چکیده فارسی:دانشی که موضوع خویش را وجود مطلق قرار داده و با روش عقلی و بهره گیری از برهان در پی درک حقایق اشیا است را «فلسفه اسلامی» نامیده اند. اما چرا این فلسفه را با پسوند «اسلامی» وصف کرده اند؟ برای پاسخ گویی به این پرسش، نخست به امکان تحقق فلسفه اسلامی و سپس به ویژگی ها و مولفه هایی که در مجموع، امکان شکل گیری فلسفه ای با وصف اسلامی را قابل قبول می سازند، پرداخته شده است.بررسی جنبه اسلامی آنچه که امروز با نام «فلسفه اسلامی» شناخته می شود، بخش دیگر این مقاله را تشکیل می دهد. در آغاز این بخش در نقد دیدگاهی که عنوان «فلسفه اسلامی» را ساخته و پرداخته شرق شناسان می داند، به تبارشناسی این واژه پرداخته و آثار آن در نوشته های فیلسوفان اسلامی پی گرفته شده است و در ادامه، واژه «فلسفه عربی» مورد بررسی و نقد قرار گرفته است. آن گاه مولفه هایی که بیانگر اسلامی بودن فلسفه موجود است، برشمرده شده و در پایان به طرح و نقد دیدگاه مخالف تحقق فلسفه اسلامی پرداخته شده است. این مقاله در مجموع با گردآوری دیدگاه های گوناگون درباره نسبت میان اسلام و فلسفه اسلامی، به ارائه معیارهایی که انتساب فلسفه اسلامی به اسلام را قابل قبول می سازد، پرداخته است.   چکیده عربی:سمی العلم الذی موضوعه الوجود المطلق والذی یستفید من الطریقة العقلیة والبرهان لدرک حقائق الأشیاء بـ «الفلسفة الإسلامیة».ولکن لماذا وصفت الفلسفة بـ «الإسلامیة»؟ للجواب عن هذا السؤال، لابد من البحث أولا عن إمکان تحقق الفلسفة الإسلامیة وبعدها نبحث فی مجموع الخصائص والمکونات المقبولة التی یمکن أن تشکل الفلسفة بالوصف الإسلامی.ویشکل البحث عن الجانب الإسلامی فیما یعرف الیوم بـ «الفلسفة الإسلامیة» الجزء الآخر لهذه المقالة. فی بدایة هذا القسم نبحث فی نقد النظرة التی تری أن الفلسفة الإسلامیة من نتاج المستشرقین، وفی أصل الکلمة وآثارها علی کتابات الفلاسفة المسلمین، وبعدها تتابع المقالة بحث ونقد مصطلح «الفلسفة العربیة». عندها تتضح مکونات کیف تکون الفلسفة إسلامیة، وفی الختام تبحث المقالة فی نقد نظریة المخالفین لتحقق الفلسفة الإسلامیة. هذه المقالة هی جمع وجهات نظر مختلفة للنسبة الواقعة بین الإسلام والفلسفة الإسلامیة، من خلال تبیین المعاییر المقبولة لانتساب الفلسفة الإسلامیة للإسلام.