انتقاد معاون تحقیقات وزارت بهداشت به رویکرد ناشران بین المللی نسبت به پژوهشگران ایرانی

آیا تاریخ گالیله تکرار می شود؟ دکتر شاهین آخوندزاده، معاون تحقیقات و فناوری وزارت بهداشت، در یادداشتی با عنوان «آیا اشپرینگر نیچر در حال تکرار ماجرای گالیله است؟» سیاست برخی ناشران مطرح دنیا در برخورد با محققان ایرانی را ناعادلانه دانست و آن را نوعی «تحریم علمی» توصیف کرد.

به گزارش روابط عمومی مرکز اطلاعات علمی جهاددانشگاهی SID، شاهین آخوندزاده، عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و سردبیر مجله Journal of Iranian Medical Council (JIMC)، در مطلبی که در صفحه شخصی خود منتشر کرده، عملکرد ناشرانی مانند اشپرینگر نیچر (Springer Nature) در قبال پژوهشگران ایرانی را تبعیض‌آمیز ارزیابی کرده است.

او در این یادداشت توضیح می‌دهد که برخی ناشران بین‌المللی با استناد به تحریم‌ها، مقالات محققان ایرانی را به‌صورت خودکار (Automatic Rejection) کنار می‌گذارند؛ حتی زمانی‌که مقاله تمام مراحل داوری را پشت سر گذاشته و به مرحله آماده‌سازی نهایی برای انتشار (Galley Proof) رسیده است.

آخوندزاده این برخورد را مصداق «تحریم علمی» دانسته و آن را با رفتار تاریخی کلیسا در برابر گالیله مقایسه کرده است؛ وضعیتی که به‌گفته او، در آن علم تحت‌تأثیر ملاحظات سیاسی و ایدئولوژیک قرار می‌گیرد.

معاون تحقیقات وزارت بهداشت تأکید کرده که چنین رویکردی اصل بی‌طرفی آکادمیک (Academic Neutrality) و جهان‌شمولی دانش را خدشه‌دار کرده و می‌تواند به اعتماد جامعه علمی بین‌المللی آسیب بزند.

وی همچنین یادآور شده است که بسیاری از پژوهشگران ایرانی که با این نوع رد مقالات مواجه می‌شوند، در همان مجلات بین‌المللی نقش داور، عضو هیئت تحریریه یا سردبیر را دارند؛ مسئله‌ای که به‌گفته او نشان می‌دهد مشکل از کیفیت علمی نیست، بلکه از برخورد سیاسی با هویت ایرانی آنان ناشی می‌شود.

آخوندزاده در پایان هشدار داده که سیاسی کردن علم، تهدیدی جدی برای روند پیشرفت جهانی است و علم باید عرصه‌ای برای اندیشه آزاد، گفت‌وگو و همکاری بین‌المللی باقی بماند، نه اینکه ابزاری در بازی‌های ژئوپلیتیک باشد.