کاشت دندان بدون ایمپلنت با تکنولوژی جدید در اصفهان

در واقع، بازار خدمات دندانپزشکی اصفهان گزینه‌های معتبر و متنوعی شامل ایمپلنت، بریج و پروتز متحرک ارائه می‌دهد. در حوزه ایمپلنت، علاوه بر انواع استاندارد، تکنیک‌های پیشرفته‌تری چون ایمپلنت فوری و ایمپلنت دیجیتال (با کمک راهنمای جراحی دقیق، CBCT و CAD/CAM برای افزایش دقت) موجود است که فرآیند کاشت را بهبود می‌بخشند، نه اینکه جایگزین آن باشند. بریج‌ها (سنتی نیازمند تراش، یا مریلند با تراش کمتر و پایداری پایین‌تر) و پروتزهای متحرک (از انواع ساده با معایب لقی و تحلیل استخوان، تا اوردنچرهای پیشرفته متکی بر ایمپلنت و پروتزهای ثابت All-on-X با کارایی و هزینه بالاتر) نیز راهکارهای موجود هستند.

 جایگزین دندان‌ها با  پروتزهای بریج‌ ثابت دندانی

بریج‌های دندانی، پروتزهای ثابتی هستند که با اتصال به دندان‌های پایه (اباتمنت)، جای خالی یک یا چند دندان را پر می‌کنند و توسط بیمار قابل برداشتن نیستند. هرچند استفاده از مواد نوین مانند زیرکونیا و فناوری CAD/CAM کیفیت و استحکام این پروتزها را افزایش داده، اما محدودیت‌های بیولوژیکی اصلی، به‌خصوص نیاز به تراش دندان‌های پایه در بریج سنتی و عدم توانایی در جلوگیری از تحلیل استخوان زیر ناحیه بی‌دندانی، همچنان وجود دارد.

انواع اصلی بریج شامل نوع سنتی (که نیازمند تراش دندان‌های پایه در دو طرف است و می‌تواند به دندان‌های سالم آسیب بزند)، مریلند (که با باله‌هایی به پشت دندان‌ها می‌چسبد و تراش کمتری دارد اما ممکن است استحکام باند کمتری داشته باشد) و متکی بر ایمپلنت (که از ایمپلنت به عنوان پایه استفاده می‌کند و نیازمند جراحی است) می‌شود. از نظر مواد، علاوه بر PFM سنتی (فلز-سرامیک)، امروزه زیرکونیا به دلیل استحکام و زیبایی بالا بسیار رایج است و اغلب با فناوری CAD/CAM برای دقت بیشتر ساخته می‌شود.

مزایای بریج‌ها شامل دوره درمان کوتاه‌تر و هزینه اولیه معمولاً کمتر از ایمپلنت است. با این حال، معایب عمده‌ای چون نیاز به تراش دندان پایه (در نوع سنتی)، دشواری تمیز کردن زیر پروتز و مهم‌تر از همه، عدم جلوگیری از تحلیل استخوان فک در محل دندان از دست رفته، از نقاط ضعف اساسی این روش محسوب می‌شوند و طول عمر آن‌ها نیز معمولاً کمتر از ایمپلنت است.

پروتزهای متحرک مشهور به «دست دندان»

پروتزهای متحرک دندانی، که به "دست دندان" معروفند، راهکاری قابل برداشت توسط بیمار برای جایگزینی تعدادی از دندان‌ها (پروتز پارسیل یا RPD) یا تمام دندان‌های یک یا دو فک (پروتز کامل یا CD) هستند. این پروتزها عمدتاً بر لثه و استخوان زیرین متکی بوده (و در RPD به دندان‌های باقی‌مانده نیز گیر می‌کنند) و ثبات آن‌ها، به‌ویژه در پروتز کامل فک پایین، به دلیل نیاز به مکش و کنترل عضلانی، می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. پروتزهای پارسیل انواع مختلفی دارند، از جمله فلزی (مستحکم با گیره‌های فلزی)، آکریلیکی (ارزان‌تر اما حجیم‌تر) و انعطاف‌پذیر (راحت با گیره‌های همرنگ لثه اما پایداری کمتر).

پیشرفت‌هایی مانند مواد انعطاف‌پذیر و فناوری دیجیتال (CAD/CAM و پرینت سه‌بعدی) در ساخت "پروتزهای متحرک پیشرفته"، دقت تطابق و راحتی را افزایش داده‌اند. با این حال، گرچه این پروتزها مزایایی چون کم‌تهاجمی بودن، هزینه اولیه پایین‌تر و ساخت سریع دارند، اما معایب قابل‌توجهی نیز پابرجاست. مشکلات شایع شامل لقی، کاهش کارایی جویدن، احتمال ایجاد ناراحتی و مهم‌تر از همه، تسریع تحلیل استخوان فک زیر پروتز است که به مرور گیر آن را کاهش می‌دهد. به همین دلیل، عملکرد و رضایت بیماران معمولاً کمتر از بریج‌های ثابت یا ایمپلنت‌هاست. باید توجه داشت که فناوری دیجیتال هرچند دقت ساخت را بهبود می‌بخشد، اما مشکلات بنیادین تحلیل استخوان و ماهیت متحرک بودن پروتز که بر ثبات و عملکرد اثر می‌گذارد را حل نمی‌کند.

روش اتوترانسپلنتیشن دندان خود بیمار را پیوند می‌زند.

اتوترانسپلنتیشن، یا پیوند دندان خود بیمار، یک روش جراحی بیولوژیک تخصصی است که طی آن، دندان سالمی (مانند دندان عقل) از دهان بیمار به محل دندان از دست رفته یا غیرقابل نگهداری منتقل می‌شود. این تکنیک به عنوان جایگزینی زنده برای ایمپلنت عمل می‌کند و به‌ویژه برای بیماران جوان در حال رشد که کاندید ایمپلنت نیستند، یا در موارد خاص دیگر مانند فقدان مادرزادی دندان، ارزشمند است.

موفقیت این روش به انتخاب دقیق بیمار، وجود دندان دهنده سالم (ترجیحاً با ریشه در حال تکامل برای حفظ وایتالیتی و ادامه رشد) و محل گیرنده مناسب (استخوان کافی و بدون عفونت) وابسته است. با جراحی دقیق و کم‌تهاجمی برای حفظ بافت حیاتی اطراف ریشه (لیگمان پریودنتال) و استفاده از فناوری‌های کمکی مانند مدل‌های سه‌بعدی، میزان بقای دندان پیوندی بسیار بالا (اغلب 80-90٪+) و قابل مقایسه با ایمپلنت گزارش شده است.

مزایای بیولوژیک این روش منحصر به فرد است: استفاده از دندان خود بیمار زیست‌سازگاری کامل دارد و حفظ لیگمان پریودنتال نه تنها استخوان را حفظ می‌کند بلکه امکان رشد بیشتر استخوان در جوانان و ایجاد حس طبیعی جویدن را فراهم می‌آورد – ویژگی‌هایی که در ایمپلنت یا بریج وجود ندارد. با این حال، چالش‌هایی نظیر نیاز به دندان دهنده مناسب، حساسیت بالای تکنیک جراحی و احتمال عوارضی چون انکیلوز (جوش خوردن ریشه به استخوان) یا تحلیل ریشه وجود دارد که ممکن است پیش‌بینی‌پذیری آن را نسبت به ایمپلنت کمتر کند.

این تکنولوژی های جدید ایمپلنت محسوب نمیشوند.

در روش ایمپلنت فوری بلافاصله پس از کشیدن دندان، کاشت انجام می‌شود.

ایمپلنت فوری به معنای قرار دادن پایه ایمپلنت مستقیماً در حفره دندان، بلافاصله پس از کشیدن آن در یک جلسه جراحی است. هدف اصلی این تکنیک پیشرفته، کوتاه کردن قابل توجه دوره درمان و کاهش تعداد جراحی‌ها از طریق ادغام این دو مرحله است. موفقیت بالای این روش (بیش از 95٪، مشابه کاشت تأخیری) کاملاً به انتخاب دقیق بیمار و شرایط بالینی ایده‌آل بستگی دارد؛ عواملی چون عدم وجود عفونت، وجود دیواره‌های استخوانی کافی برای دستیابی به ثبات اولیه ایمپلنت، و مهارت بالای جراح (که ارائه آن در مراکز تخصصی اصفهان گواه این نیاز است) ضروری هستند.

علاوه بر تسریع درمان، این روش پتانسیل حفظ بهتر بافت‌های اطراف را دارد، گرچه اغلب نیازمند پیوند استخوان همزمان برای مدیریت فضای خالی است. با این وجود، جایگذاری فوری از نظر فنی حساس‌تر است و ریسک بالاتری برای عوارض زیبایی (مانند تحلیل لثه) و جایگذاری کمتر دقیق به دلیل پیروی از مسیر حفره دندان دارد. 

مینی ایمپلنت‌های دندانی (MDIs) می‌توانند پروتز متحرک را ثابت نگه دارند.

مینی ایمپلنت‌های دندانی (MDIs)، با قطر بسیار کم (کمتر از 3 میلی‌متر) و اغلب طراحی یک‌تکه، عمدتاً برای افزایش چشمگیر ثبات دست دندان کامل پایین در بیمارانی با تحلیل شدید استخوان که کاندید ایمپلنت استاندارد نیستند، کاربرد اثبات‌شده دارند. مزایای اصلی این روش در چنین مواردی، جراحی کم‌تهاجمی‌تر، هزینه پایین‌تر و امکان بارگذاری فوری پروتز است. با این حال، قطر کم، استحکام مکانیکی را کاهش داده و سطح تماس کوچکتر با استخوان ممکن است پایداری بلندمدت را تحت تأثیر قرار دهد؛ طراحی یک‌تکه نیز گزینه‌های پروتزی را محدود می‌کند. به همین دلایل، موفقیت آن‌ها در فک بالا یا برای پروتزهای ثابت (روکش/بریج) کمتر قابل پیش‌بینی بوده و استفاده برای جایگزینی تک دندان فاقد شواهد کافی است. کاربردهای موقت در ارتودنسی نیز برایشان ذکر شده است. با در نظر گرفتن محدودیت‌ها و موارد منع مصرف (مانند استخوان نامناسب یا دندان‌قروچه)، MDIs یک راهکار درمانی خاص و نوعی مصالحه هستند که با فدا کردن بخشی از استحکام و پایداری بلندمدت، به بهبود ثبات دست دندان در شرایط خاص کمک می‌کنند و نباید به عنوان جایگزین عمومی ایمپلنت استاندارد معرفی شوند.

روکش‌های  PFM و زیرکونیا از نظر جنس، هزینه و فناوری فرق دارند

روکش‌های دندانی به عنوان پوشش‌های ثابت، عملکرد و زیبایی دندان‌های آسیب‌دیده یا اباتمنت‌های ایمپلنت را بازمی‌گردانند. انتخاب جنس روکش، به ویژه روی ایمپلنت‌ها، اهمیت زیادی دارد. روکش‌های سنتی فلز-سرامیک (PFM)، با وجود سابقه طولانی، استحکام مناسب و هزینه کمتر، از نظر زیبایی محدودیت‌هایی مانند ماتی و دیده شدن احتمالی لبه فلزی دارند و پرسلن رویی آن‌ها ممکن است بپرد.

در مقابل، روکش‌های مدرن زیرکونیا از سرامیک بسیار مقاوم، زیست‌سازگار و با زیبایی طبیعی‌تر (به دلیل عدم وجود فلز) ساخته می‌شوند. این روکش‌ها با فناوری دقیق CAD/CAM تولید می‌گردند. زیرکونیا عمدتاً دو نوع دارد: لایه‌بندی شده که با پوشش پرسلن حداکثر زیبایی را ارائه می‌دهد اما همین لایه ممکن است بپرد؛ و مونولیتیک (یکپارچه) که از یک بلوک بسیار مقاوم تراشیده شده، خطر پریدگی ندارد ولی ممکن است اندکی کمتر زیبا باشد (انواع جدیدتر شفاف‌ترند). نگرانی اولیه سایش دندان مقابل با انواع مدرن و پولیش صحیح کاهش یافته است.

فناوری CAD/CAM فرآیند دیجیتال (اسکن، طراحی، تراش) را برای ساخت دقیق و کارآمد روکش‌های زیرکونیا، حتی در یک جلسه (مانند CEREC)، فراهم می‌کند. از نظر بالینی، میزان بقای روکش‌های زیرکونیا بسیار بالا (بیش از 95٪ در 5 سال) و مشابه یا بهتر از PFM است، هرچند پریدگی ونیر در نوع لایه‌بندی شده (که با دندان‌قروچه تشدید می‌شود) چالشی محسوب می‌شود.

هزینه عامل مهمی است؛ روکش‌های زیرکونیا به دلیل مواد و تکنولوژی پیشرفته، به طور قابل توجهی گران‌تر از PFM هستند، که این موضوع در تصمیم‌گیری بیماران، از جمله در اصفهان، تأثیرگذار است. انتخاب نهایی بین PFM و انواع زیرکونیا باید با مشورت دندانپزشک و با در نظر گرفتن نیازهای بالینی (محل دندان، نیروهای جویدن)، اولویت‌های زیبایی و بودجه بیمار صورت گیرد.

سلول بنیادی پتانسیل بازسازی دندان را دارد.

بازسازی بافت‌های دندانی و حتی رشد دندان کامل با استفاده از سلول‌های بنیادی، یک حوزه تحقیقاتی پیشرفته و آینده‌نگر در دندانپزشکی است که شهر اصفهان یکی از مراکز پیشرو در این زمینه محسوب می‌شود. این فناوری پتانسیل ارائه جایگزین‌های بیولوژیک برای درمان‌های فعلی مانند ایمپلنت را دارد، اما در حال حاضر عمدتاً در فاز تحقیقاتی و پیش‌بالینی قرار دارد و هنوز به درمان روتین کلینیکی تبدیل نشده است.

اساس این رویکرد بر سلول‌های بنیادی مزانشیمی (MSCs) موجود در دهان، به‌ویژه سلول‌های دندان‌های شیری (SHED)، استوار است که به دلیل دسترسی آسان، تکثیر بالا، توانایی تمایز به انواع سلول‌ها و قابلیت ذخیره‌سازی (بانک کردن) مورد توجه ویژه قرار گرفته‌اند؛ تحقیقات اصفهان نیز کارایی SHED پس از انجماد را تأیید کرده است. کاربردهای بالقوه این سلول‌ها شامل بازسازی پالپ، ترمیم بافت‌های پریودنتال و مهندسی بافت دندان کامل است که نیازمند ترکیب سلول‌ها، داربست‌های زیستی و مولکول‌های سیگنالینگ می‌باشد.

با وجود پیشرفت‌های تحقیقاتی قابل توجه، از جمله توسط محققان برجسته ایرانی در اصفهان و رویان، چالش‌هایی نظیر کنترل دقیق فرآیند، ایمنی، استانداردسازی، هزینه‌ها و موانع قانونی، مانع کاربرد بالینی گسترده فعلی هستند. با این حال، نگرش مثبت جامعه دندانپزشکی ایران، از جمله در اصفهان، امید به پذیرش این درمان‌های بازساختی را در آینده، پس از رفع چالش‌ها، افزایش می‌دهد.

جدول مقایسه جامع گزینه‌های اصلی

منبع:  shoma-online.ir

*مسئولیت صحت و سُقم محتوای این پست برعهده‌ی سفارش‌دهنده است.*