بهینه سازی کارایی علف کش ها به وسیله مواد افزودنی یکی از راهکارهای اکولوژیکی و اقتصادی در مدیریت علف های هرز است. به منظور بررسی اثر کاربرد روغن های گیاهی بر کارایی علف کش کلتودیم در کنترل دم روباهی آزمایشی به صورت فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی شامل غلظت کلتودیم در شش سطح (صفر، 7/5، 15، 30، 60 و 120 گرم ماده موثره در هکتار) و ماده افزودنی در هشت سطح (بدون روغن گیاهی و با روغن های گیاهی کنجد، بادام تلخ، بادام شیرین، پنبه دانه، کلزا، منداب و سویا) با چهار تکرار در سال 1393 در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد انجام شد. نتایج این پژوهش نشان داد که غلظت کلتودیم، نوع روغن گیاهی و اثر متقابل غلظت در روغن گیاهی بر صفات اندازه گیری شده دم روباهی شامل ارتفاع، وزن تر و خشک اندام هوایی و ریشه و حجم ریشه معنی دار است. افزایش توانایی نسبی برای تمامی صفات اندازه گیری شده بر اساس دز موثر 50 درصد مشاهده شد که نشان دهنده افزایش کارایی کلتودیم در کنترل دم روباهی است. نتایج این مطالعه همچنین کاهش دز موثر 90 درصد برای زیست توده تر و خشک دم روباهی سبز در حضور تمامی روغن های گیاهی را نشان داد. بیشتر بودن مقادیر توانایی نسبی برای زیست توده تر و خشک ریشه در مقایسه با زیست توده تر و خشک اندام هوایی حساسیت بیشتر ریشه به کاربرد روغن های گیاهی با افزایش انتقال کلتودیم به ریشه نشان داده شد. کاربرد روغن های گیاهی کنجد، بادام تلخ، بادام شیرین، پنبه دانه، کلزا، منداب و سویا به ترتیب منجر به افزایش کارایی کلتودیم در کاهش وزن خشک اندام هوایی دم روباهی سبز به ترتیب به میزان 1/20، 1/26، 1/42، 1/39، 1/41، 1/43 و 1/41 برابر شد. درنهایت، کاربرد روغن های گیاهی به همراه دم روباهی سبز می تواند به عنوان رهیافتی اکولوژیکی و زیست محیطی مدنظر قرار گیرد.

سابقه و هدف: روند کاهشی منابع آبی و تشدید تدریجی شوری خا ک های کشور، معرفی گیاهان متحمل به تنش را اجتناب ناپذیر نموده است. برای این منظور گیاه زراعی کینوآ به دلیل تحمل به خشکی و شوری و نیاز اندک به نهاده های کشاورزی از جمله کود، و قابلیت رشد در خاکهای فقیر جایگاه ویژه ای دارد. دانه کینوا دارای ارزش غذایی بالایی بوده و در تامین اسید آمینه های ضروری و عناصر غذایی و ویتامین ها دارای اهمیت است. سطح زیر کشت کینوآ در کشور و در جهان در حال گسترش است. علف های هرز از موانع اصلی افزایش تولید کینوآ هستند و برای جذب مواد غذایی، آب، نور و فضای رشد با کینوآ رقابت و در کاهش کیفیت و کمیت دانه تولیدی نقش به سزایی دارند. تاکنون تحقیق جامعی در مورد امکان استفاده از علف کش ها در کنترل علف های هرز مزارع کینوآ در کشور انجام نشده است. بنابراین هدف از انجام این تحقیق، گزینش علف کش های باریک برگ کش، پهن برگ کش و دو منظوره (باریک برگ و پهن برگ کش)، قابل مصرف در مزارع کینوآ بود. مواد و روش ها: به منظور گزینش علف کش های قابل مصرف در گیاه زراعی کینوآ، این آزمایش در مزرعه آستان قدس رضوی در انابد شهرستان بردسکن خراسان رضوی، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1398 اجرا شد. علف کش ها به صورت پس رویشی (برگ پاش) در مرحله 4 تا 6 برگی کینوآ با سمپاش ماتابی پشتی با مصرف 350 لیتر آب در هکتار سمپاشی شدند. مبارزه شیمیایی با علف های هرز شامل علف کش های کلتودیم (96 گرم در هکتار)، سولفوسولفورون (95/19 گرم در هکتار)، کوییزالو فوپ پی تفوریل (60 گرم در هکتار)، استوکلر (228 گرم در هکتار)، کلودینافوپ (192 گرم در هکتار)، آترازین (800 گرم در هکتار)، هالوکسی فوپ متیل (104 گرم در هکتار)، تری بنورون متیل (15 گرم در هکتار)، ریم سولفورون+ نیکوسولفورون (25/131 گرم در هکتار)، ستوکسی دیم (375 گرم در هکتار)، متری بیوزین (525 گرم در هکتار)، پندیمتالین (675 و 1350 گرم در هکتار)، اکسی فلوروفن (360 گرم در هکتار)، ایمازاتاپیر (100 گرم در هکتار)، توفوردی+ دایکمبا (698 گرم در هکتار)، کلوپیرالید (225 گرم در هکتار)، اتوفومزیت (1250 گرم در هکتار)، ایزوکسافلوتول+ تین کاربازون متیل (5/232 گرم در هکتار)، کویین مراک+ متازاکلر (1040 گرم در هکتار)، فن مدیفام+ دسمدیفام+ اتوفومزیت (822 گرم در هکتار)، بنتازون (1440 گرم در هکتار)، اگزادیازون (360 گرم در هکتار) و بن سولفورون متیل (30 گرم در هکتار) (تمامی دزها بر اساس ماده موثره) به همراه شاهد بدون کنترل و شاهد وجین دستی بود. یافته ها: ارزیابی گیاه سوزی دو هفته پس از سمپاشی نشان داد که کلتودیم، کوییزالو فوپ پی تفوریل و کلودینافوپ، هالوکسی فوپ متیل، ستوکسی دیم و پندیمتالین (دز 675 گرم ماده موثره در هکتار) فاقد گیاه سوزی و آترازین، متری بیوزین، اکسی فلوروفن، بنتازون، اگزادیازون، فن مدیفام+ دسمدیفام+ اتوفومزیت دارای 100 درصد گیاه سوزی بر روی کینوآ بودند. دیگر علفکشها مابین این دو گروه قرار گرفتند. عملکرد تیمارهای علف کشی کلتودیم (7/3190 کیلوگرم در هکتار) و کوییزالو فوپ تفوریل (7/2674 کیلوگرم در هکتار) فاقد اختلاف آماری معنی دار با تیمار شاهد وجین دستی (7/3346 کیلوگرم در هکتار) بود. عملکرد دانه در مصرف علف کش های بن سولفورون متیل (7/1402 کیلوگرم در هکتار)، ایمازاتاپیر (1184کیلوگرم در هکتار)، کلوپیرالید (7/1126 کیلوگرم در هکتار) و پندیمتالین (784 و 964 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در دز 675 و 1350 گرم ماده موثره در هکتار) امیدوار کننده بود. نتیجه گیری: علفکش های کلوتیدیم و کوییزالو فوپ پی تفوریل به ترتیب با 96 و 81 درصد کاهش وزن خشک علف های هرز باریک برگ و بدون گیاه سوزی بر کینوآ بودند و بنابراین به نظر می رسد مصرف آنها در کینوآ قابل توصیه است. بن سولفورون متیل، ایمازاتاپیر، کلوپیرالید و پندیمتالین (دز 675 و 1350 گرم ماده موثره در هکتار) اگرچه به ترتیب باعث کاهش 58، 64، 66 71 و 76 درصد عملکرد دانه کینوآ شدند اما از جمله علفکش های امید بخش بودند که توصیه نهایی آنها مستلزم انجام تحقیقات تکمیلی است.

به منظور بررسی کارایی کنترل علف های هرز پیاز با استفاده از باریک برگ کش های جدید الکتیو و سوپرپاور، پژوهشی به صورت طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار در سال 97-1396 جنوب کرمان انجام شد. تیمارهای آزمایش عبارت بودند از کاربرد علف کش های جدید الکتیو (کلتودیم 24 درصد EC) با ساختار شیمیایی جدید به مقدار 2/1 لیتر در هکتار، علف کش جدید سوپر پاور (کلتودیم 12 درصد EC) با ساختار شیمیایی جدید به مقدار 2/1 لیتر در هکتار، علف کش سلکت (کلتودیم 24 درصد EC) به مقدار 2/1 لیتر در هکتار، گالانت سوپر (هالوکسی فوپ-پی-متیل 8/10 درصد EC) به مقدار 75/0 لیتر در هکتار، نابواس (سیتوکسیدیم 5/12 درصد EC) به مقدار 3 لیتر در هکتار، فوکوس (سیکلوکسیدیم 10 درصد EC) به مقدار 2 لیتر در هکتار، و شاهد وجین (بدون علف هرز) بود. کشت به صورت نشایی انجام شد. بیشترین فراوانی نسبی علف های هرز به ترتیب شغال دم3، علف پشمکی4، چچم5، علف مدیترانه ای6، علف قناری7 بودند. بر اساس نتایج آزمایش، اثر تیمارهای علف کش تاثیر معنی داری بر تراکم و زیست توده علف های هرز مذکور داشت. به طوری که با کاربرد علف کش های فوکوس، سلکت و گالانت سوپر زیست توده علف پشمکی، شغال دم، چچم، علف قناری و کل علف هرز بیش از 94 درصد کاهش یافت. کارایی علف کش سوپرپاور و الکتیو در کاهش زیست توده علف های هرز آزمایش به ترتیب در علف پشمکی 75، 68 درصد، شغال دم 80، 79 درصد، چچم 79، 75 درصد، علف قناری 79، 70 درصد، کل علف هرز 80، 71 درصد بودند. با کاربرد علف کش های فوکوس، سلکت، و گالانت سوپر عملکرد پیاز نسبت به شاهد بیش از 250 درصد افزایش یافت. در حالی که با کاربرد علف کش سوپرپاور و الکتیو عملکرد پیاز به ترتیب با مقادیر 55 و 49 تن در هکتار نسبت به شاهد 201 و 162 درصد افزایش نشان دادند.

آزمایش ارزیابی کارایی استفاده از باریک برگ کش کلتودیم (سلکت) برای کنترل علف های هرز باریک برگ سویا در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 8 تیمار و 4 تکرار طی سال 1385 در استان های لرستان، کرمانشاه و گلستان اجرا شد. تیمارهای آزمایش شامل (1، 2، 3 و 4) کاربرد پس رویشی علف کش کلتودیم در مقادیر 0.6، 0.8، 1 و 1.2 لیتر در هکتار؛ (5) کاربرد پس رویشی علف کش سیکلوکسیدیم به مقدار 3 لیتر در هکتار؛ (6) کاربرد پس رویشی علف کش هالوکسی فوپ-آر-متیل به مقدار 0.75 لیتر در هکتار؛ (7) کاربرد پس رویشی علف کش کوییزالوفوپ-پی-اتیل به مقدار 2 لیتر در هکتار و (8) شاهد وجین دستی علف هرز بود. در لرستان کاربرد علف کش کلتودیم به میزان 1.2 لیتر در هکتار سبب کاهش 74 درصد زیست توده علف های هرز باریک برگ شد. در کرمانشاه کاربرد علف کش کلتودیم به میزان 1.2 لیتر در هکتار سبب کاهش 78 درصد تراکم علف های هرز باریک برگ شد. در گلستان تیمارهای کاربرد کلتودیم به مقدار 1 و 1.2 لیتر در هکتار، تراکم علف هرز سوروف را به ترتیب 75 و 80 درصد کاهش داد. بر این اساس استفاده از علف کش کلتودیم، برای کنترل علف های هرز باریک برگ کشت سویا، با توجه به کارایی بالا و مقدار مصرف کمتر آن در مقایسه با برخی باریک برگ کش های رایج قابل توصیه است.

این پژوهش با هدف ارزیابی پتانسیل مویان سیتوگیت و روغن گیاهی منداب بر افزایش کارایی کنترلی سوروف توسط علف کش های کلتودیم و هالوکسی فوپ آر متیل استر به صورت دو آزمایش گلخانه ای مجزا در سال 1395در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی بیرجند، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارها در هر آزمایش شامل غلظت علف کش در هفت سطح (صفر، 6/25، 12/5، 25، 50، 75 و 100 درصد توصیه شده) و نوع ماده افزودنی در سه سطح (روغن منداب، سیتوگیت و بدون روغن) بود. نتایج اثر کاربرد مواد افزودنی به همراه علف کش کلتودیم بر وزن خشک اندام هوایی سوروف نشان داد که مقادیر ED50 به ترتیب 5/ 4 و 5/4 درصد در حضور روغن منداب و سیتوگیت کاهش یافته است. در مورد وزن خشک ریشه نیز کاهش ED50 به میزان 22/9 و 21/6 درصد به ترتیب در حضور روغن منداب و سیتوگیت مشاهده شد. نتایج کاربرد مواد افزودنی به همراه علف کش هالوکسی فوپ آر متیل استر نیز روند مشابهی را نشان داد. البته میزان افزایش کارایی در این علف کش در مقایسه با کلتودیم بیشتر بود. مقادیر ED50 علف کش هالوکسی فوپ آر متیل استر بر اساس وزن خشک اندام هوایی به ترتیب 14 و 16/3 درصد در حضور روغن منداب و سیتوگیت کاهش یافته است. مقادیر ED50 علف کش هالوکسی فوپ آر متیل استر برای وزن خشک ریشه در حضور روغن منداب و سیتوگیت به ترتیب بیش از 10 و 7 برابر در مقایسه با عدم کاربرد مواد افزودنی بود. با توجه به نتایج این مطالعه کاربرد مواد افزودنی مناسب می تواند رهیافتی برای کاهش آلودگی زیست محیطی توسط علف کش ها باشد.

به منظور بررسی کارآیی اختلاط علف کش پایریدیت با چند علف کش باریک برگ کش در کنترل علف های هرز نخود آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد به صورت بلوک کامل تصادفی با سه تکرار و در سال زراعی 95-1394 اجرا شد. عوامل مورد بررسی در آزمایش شامل کاربرد علف کش های پایریدیت، کلتودیم، ستوکسیدیم، هالوکسی فوپ متیل و سیکلوکسیدیم به صورت خالص و کاربرد علف کش پایریدیت به صورت مخلوط با باریک برگ کش های کلتودیم، ستوکسیدیم، هالوکسی فوپ متیل و سیکلوکسیدیم در مقدار توصیه شده به همراه دو تیمار شاهد وجین تمام فصل و بدون کنترل علف های هرز بودند. نتایج نشان داد که اختلاط علف کش ها موجب افزایش کنترل علف های هرز نسبت به کاربرد خالص هر کدام شد. با وجود این، به دلیل غالبیت علف های هرز پهن برگ در مزرعه مورد مطالعه، بین تیمارهای کاربرد مخلوط علف کش ها و پایریدیت به تنهایی اختلاف معنی داری از نظر آماری مشاهده نشد. در بین تیمارها، کاربرد مخلوط پایریدیت و کلتودیم دارای بیشترین عملکرد دانه (945 کیلوگرم در هکتار) و کاربرد مخلوط پایریدیت و سیکلوکسیدیم بیشترین عملکرد زیست توده (3700 کیلوگرم در هکتار) نخود را به خود اختصاص دادند. با این حال با توجه به امن بودن مصرف تمامی علف کش های مخلوط این آزمایش و نبود اثرات سوء بر گیاه نخود و همچنین با توجه به فلور غالب مزرعه مورد نظر می توان از هر کدام از علف کش های این آزمایش استفاده کرد.

یکی از عوامل مهم خسارت زا در انگور علف های هرز بخصوص علف هرز پنجه مرغی Cynodon dactylon L. است. این مطالعه به مدت سه سال، در تاکستان انگور رقم یاقوتی قرمز در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در منطقه سیستان، واقع در جنوب شرق ایران اجرا شد. تیمارهای آزمایش کاربرد چهار علف کش کلتودیم، ستوکسیدیم ، فلوآزیفوپ پی بوتیل، هالوکسی-فوپ آرمتیل استر 5- کاربرد مالچ پلی اتیلن به مدت یک سال 6- دو سال 7- سه سال 8- شاهد (بدون کاربرد علف کش و مالچ) بودند. نتایج در مجموع حاکی از کنترل شیمیایی مناسب پنجه مرغی بود به نحوی که علف کش ستوکسیدیم که کم اثرترین علف کش در بین تیمارها شناخته شد، وزن خشک قسمت های روزمینی و زیرزمینی پنجه مرغی را تا 60 درصد کاهش داد. موثرترین علف کش ها در کنترل پنجه مرغی، به ترتیب علف کش کلتودیم و هالوکسی فوپ آرمتیل استر بودند که وزن خشک شاخساره و ریزوم پنجه مرغی را در هر سه سال آزمایش، تا 90 درصد کم کردند. در مقابل اما، کاربرد متوالی مالچ پلی اتیلن در تیمارهای دوسال و سه سال استفاده از مالچ، وزن خشک شاخساره و ریزوم پنجه مرغی را به صفر رساند. در حالی که کاربرد یک ساله مالچ پلی اتیلن، تاثیری شبیه به شاهد بدون کنترل علف هرز داشت. بیشترین عملکرد انگور به ترتیب از تیمار کاربرد سه ساله به مقدار 13000 کیلوگرم در هکتار به دست آمد. کاربرد مالچ پلی اتیلن برای دو یا سه سال متوالی باعث کنترل کامل پنجه مرغی و البته عملکرد بالاتر انگور در مقایسه با کاربرد کلتودیم شد.

پیاز به دلیل داشتن برگ های نازک، عدم قدرت سایه اندازی و ایجاد پوشش روی سطح زمین، شاخص سطح برگ کم، تراکم پایین و رشد آهسته در مراحل اولیه رشد، قدرت رقابت پایینی با علف های هرز دارد. به منظور ارزیابی زمان مصرف برخی علف کش ها در کنترل علف های هرز پیاز خوراکی این آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال 93-1392 در شهرستان رامهرمز انجام شد. فاکتور اول شامل علف کش های پس رویشی، کلتودیم (سلکت سوپر)، اگزادیازون (رونستار)، اکسی فلورفن (گل) و اختلاط اگزادیازون+کلتودیم و فاکتور دوم شامل دو زمان مصرف علف کش در مراحل 2-1 و 4-3 برگی پیاز بود. علف های هرز غالب در مراحل ابتدایی رشد پیاز خوراکی شامل پیچک صحرایی (Convolvulus arvensis)، سوروف (Echinocholea crus galli)، پنیرک (Malva spp) و در مرحله تشکیل سوخ شامل یونجه گل زرد (Melilotus indica)، پنیرک و دم عقربی (Scorpiurus muricatus L. ) بودند. نتایج نشان داد که اثر زمان مصرف علف کش ها بر عملکرد پیاز معنی دار نبود، اما اثر نوع علف کش بر تراکم و زیست توده علف های هرز غالب و عملکرد پیاز معنی دار شد. بیشترین کارایی کنترل علف های هرز به علف کش اکسی فلورفن (6/91 درصد) اختصاص داشت و بیشترین میانگین وزن تر سوخ (85/11 کیلوگرم در هکتار)، تعداد سوخ (5/215 در مترمربع)، قطر سوخ (53/5 سانتی متر) و وزن خشک سوخ پیاز (7/7 کیلوگرم در مترمربع) در این تیمار به دست آمد. تفاوت این صفات در تیمار اکسی فلورفن و اختلاط اگزادیازون+کلتودیم معنی دار نبود. بطور کلی، مصرف علف کش اکسی فلورفن در مرحله 4-3 برگی برای کنترل کارآمد علف های هرز پیاز و تولید عملکرد اقتصادی بالا قابل توصیه بود.

این تحقیق در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 20 تیمار و سه تکرار در منطقه ماهیدشت کرمانشاه به اجرا در آمد. تیمارها عبارت بود از کاربرد تری فلورالین+ هالوکسی فوپ آرمتیل استر (تیمار1) یا ستوکسیدیم (تیمار2)، کاربرد پیش رویشی پندی متالین + هالوکسی فوپ آرمتیل استر (تیمار3) یا ستوکسیدیم (تیمار4)، کاربرد کلوپیرالید + هالوکسی فوپ آرمتیل استر (تیمار5) یا ستوکسیدیم (تیمار6) یا سیکلوکسیدیم (تیمار7) یا کلتودیم (تیمار8) یا کوییزالوفوپ-اتیل (تیمار9) یا فلوآزیفوپ-پی-بوتیل (تیمار10)، کاربرد هالوکسی فوپ آرمتیل استر (تیمار11) یا ستوکسیدیم (تیمار12) یا سیکلوکسیدیم (تیمار13) یا کلتودیم (تیمار14) یا کوییزالوفوپ-اتیل (تیمار15) یا فلوآزیفوپ-پی-بوتیل (تیمار16)، یک بار (تیمار17) و دوبار کولتیواسیون (تیمار18) و شرایط آلوده به (تیمار19) و عاری از علف هرز (وجین دستی) (تیمار20). هیچ یک از تیمارها قادر به کاهش تراکم و وزن خشک کل گیاهان هرز (شامل گندم خودرو) تا حد شرایط عاری از علف هرز نشد؛ اما کاربرد توام کلوپیرالید با باریک برگ کش ها سبب کاهش تراکم کل علف های هرز (کل گیاهان هرز بجز گندم) تا حد شرایط عاری از علف هرز شد. در بررسی صفات کلزا، میزان کاهش ارتفاع بوته، عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، شاخص برداشت، تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، وزن هزار دانه و درصد روغن دانه کلزا در نتیجه آلودگی به علف های هرز به ترتیب 26، 48، 81، 63، 59، 51، 6 و 5 درصد بود. حداکثر مقدار کاهش صفات در کاربرد کلوپیرالید با هالوکسی فوپ هفت، با کوییزالوفوپ 11، با فلوآزیفوپ 16، با کلتودیم 17 و با سایر باریک برگ کش ها 20 درصد بود. لذا می توان از کاربرد توام کلوپیرالید و هالوکسی فوپ در مزارع کلزا به ویژه در شرایطی که کشت قبلی گندم بوده و احتمال حضور این گیاه در کلزا وجود دارد، بهره برد.