هنگام مطالعه متون عرفانی، در کنار ارتباط جذبی سالک با خدا که توأم با توکل، شیفتگی، تسلیم و در نهایت فناست، ارتباط دیگری نیز وجوددارد که در ظاهر گفتار و کردار، حریم مقدس و نامقدس را رعایت نمی کند. اجتماع این تلقی «تابوشکنانه» با آن رابطه انفعالی، هر خواننده ای را دچار تناقض می کند. جستار حاضر درصدد بررسی دلایل تابوستیزی در شطحیات عرفاست، این که چه دلایل فردی یا اجتماعی و یا حالات روحی می تواند باعث بروز شطحیات شود. تأمل در دلایل تابوستیزی نشان می دهد که گرچه گستاخی عرفا در مواردی اعتراض به تحریف ارزش هاست، در اغلب موارد محصول صمیمیت و شیفتگی انسان نسبت به خداوند است و هیچ منافاتی با سرسپردگی عارف ندارد.

کرامات عرفا و حکایت­ های مربوط به آن­ ها حجم وسیعی از قصه­ های عرفانی را تشکیل­ می­ دهد و یکی از مباحث کلیدی متون عرفانی فارسی به­ شمار­ می­ رود. در یک طبقه­ بندی کلّی انواع مختلف کرامات به سه گونه اصلی اِخبار از غیب، اشراف بر ضمایر و تصرف در عالم هستی تقسیم­ بندی می شوند که هرکدام شامل چندین گونه فرعی می­ باشند. یکی از گونه­ های فرعی کرامات اِخبار از غیب، تشخیص ویژگی حرام یا شبهه­ ناک بودن لقمه و غذا از طریق فراست و با تعلیم الهی است. این کرامت برپایه این اعتقاد صوفیان بنا­ شده­ است که اگر همه عالم را خون مطلق فرا­ بگیرد مؤمن از آن جز حلال نمی­ خورد. در این کرامت، عارف بدون هیچ نشانه­ ای و گاه با نشانه­ هایی همچون جنبیدن رگ انگشت، دراز نشدن دست به­ سوی حرام، احساس سیری و پایین­ نرفتن لقمه حرام از گلو، ندارسیدن به دل، سخن­ گفتن طعام حرام، دیدن سیاهی، نجاست و خونابه در غذا و. . . همراه است. گاهی مخالفان عرفا از این شیوه برای امتحان و آزمودن حقانیت آن­ ها استفاده­ می­ کردند و غالباً پس از تشخیص عارف، استغفار­ کرده و از مریدان عارف می­ شده­ اند. در این مقاله سعی­ شده­ است ضمن گردآوری، دسته­ بندی و تحلیل این­ گونه از کرامات در کتب عرفانی متقدم، به نمونه­ هایی متأخر از این کرامت نیز اشاره­ شود.

این مقاله به گفت وگوی عارفان با ابلیس پرداخته است. در مجموع سی و هشت گفت وگو از متون ادبیات عرفانی انتخاب شده که آن ها را از جهات گوناگون همچون تصویر ابلیس، زمان و مکان، جملات، آغازکننده سخن، یک طرفه یا دوطرفه بودن گفت وگوها در دیدار با ابلیس، آشنا بودن او برای عارفان، عناصر داستان و مانند آن بررسی کرده ایم. نتیجه چند مورد به صورت آماری داده شده است.

این مقاله به بررسی حدیث در مدرسه عرفا- که در حدیث شناسی روشی متمایز و متفاوت اتخاذ کرده اند- می پردازد.در قسمت اول بحثی درباره حدیث در حوزه های عرفان نظری ارایه گردیده در آن گفته شده است که حدیث جایگاه ویژه ای داشته است، ولی آنها نقدی روشن بر حدیث از لحاظ عدم افاده یقین دارند. عرفا معتقدند که حدیث هم مانند قرآن دارای ظاهر و باطن است، و بعضی معتقدند که فهم و درک سنت فقط به اندازه طاقت بشری است. عرفا در روش تصحیح حدیث بر شنیدن مستقیم و بدون واسطه اعتماد می کنند و به سند حدیث وقعی نمی نهند. قسمت دوم مقاله درباره حدیث در حوزه کاربردی است. نویسنده بر این باور است که عرفا در تفسیر حدیث تابع یقینی هستند که آن را با مشاهده دریافت می کنند.در پایان نوشتار، روایاتی نقل شده که عرفا سرزبان ها انداخته اند. این روایات یا از هیچ طریقی برای ما نقل نشده یا از طریق غیرشیعه وارد شده است.

شناخت خداوند بلندمرتبه، به دو صورت ممکن می شود: شناختی که از راه وصول علم است-وشناختی که ازراه وصول ِحال است، چنان که حاصل سیروسلوک عارف درمشرب شیخ محمودشبستری، معرفت، فنای درحق است. معرفت به حق، عاری شدن ازصفات بشری است تازمانی که حضورفرد درمیان-است، بنده درحجاب خودی باقی می ماند. معرفت، براساس آگاهی وتغییرسطح آگاهی بشری است زیرا تا تن-در دیگِ محنت وابتلای آتش ریاضت گداخته نگردد به کمال ومعرفت دست نمی یابد. انسان زمانی-مُدرک حق وجهان هستی می شودکه صاحب مقام شده وبه مسأله استبطان وبینندگی، دست یافته باشد. زمانی که سالک ازخود پرستی فارغ نشود، خداپرست نمی گردد. اول قدم بایدبنده بود تا باریاضت وعنایت الهی آزادی یابد. زیرا هدف ازمعرفت ِسالک، جهت وصال نیازبه زمان وادوات مادی دارد چون برای سیر به کمال، دل ِآدمی به روزگار نیازمند است. اسباب وادوات یا مُلکی(آن چه مربوط به قالب وظاهر)اندویا ملکوتی(هرچه تعلق به باطن دارد چون: حضور، خشوع، محبت، شوق و. . ). اهمیت موضوع دراین عبارت خلاصه می شود که آیا عرفا در مورد معرفت دارای آرای یکسانند یاخیر؟ این مقاله با شیوه توصیفی – تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته است. مسأله این است که آیا ریاضت وسیر وسلوک به تنهایی منجر به معرفت می شود؟ یا عنایت باید شامل عارف گردد؟ همچنین آیا معرفت دارای مراتبی است؟ آیا عارف می تواند ذات الهی را آن چنان که هست ادراک کند؟