ارائه وحی و احکام و معارف دینی به صورت جذاب و شکیل، تاثیر به سزایی در پذیرش آن از سوی جامعه انسانی و در نتیجه نیل به سعادت برای آحاد ملت دارد؛ اما میزان توفیق هنرمند قدسی در این رسالت عظیم بسته به طهارت خیال و پاکی ضمیر اوست، همان طور که از زمان سقراط و افلاطون مطرح است، منشا هنر، قوه خیال است. این مساله در میان فلاسفه اسلامی نیز به تفصیل بیان شده است. بنیان گذار عالم مثال در حکمت اسلامی، سهروردی است و پس از آن صدرالمتالهین به تبیین آن پرداخته است. به عقیده ایشان هر نمادی که در هنر مطرح می شود، به عنوان سمبلی است که از عالم خیال منفصل، توسط قوه خیال (متصل) هنرمند به صورت محسوس ارائه می شود؛ بنابراین، هنرمند بسته به اینکه اشتغال خاطر به چه اموری داشته باشد، قوه خیال خود را تربیت می کند و می پرورد، «از کوزه همان برون طراود که در اوست.» در این مقاله پس از آشنایی اجمالی با قوه خیال (متصل و منفصل) از نظر فلاسفه اسلامی، به بیان جایگاه چیستی هنر پرداخته شده است، سپس رابطه طهارت خیال با هنر مقدس به تفصیل بیان می شود.

در شریعت اسلام، طهارت به دو بخش ظاهر و باطن تقسیم شده است. در دانش عرفان نیز که طریقت و حقیقت دین را دربرگرفته است، این دو وجه از اهمیت ویژه ای برخوردار است؛ هرچند بر وجه باطنی آن تاکید بیشتری شده است. در نزد عارفان مسلمان، طهارت ظاهری مقدمه طهارت باطنی است. طهارت نیز شرط دریافت فیوضات الاهی است که موجب رهایی انسان از وابستگی به کثرات و سبب نزدیکی او به افق وحدت، در عالم درون و برون می شود. از آن جا که خطر جدی ناپاکی، انسان معاصر را تهدید می کند و در نتیجه مانع بهره مندی او از فیوضات الاهی می شود، تبیین راه های عملی بازگشت به پاکی و سلامت انسان و جامعه، در اوج بحران اخلاق و معنویت جهان امروز، از اهمیت خاصی برخوردار است. در این پژوهش سعی شده است تا پاکی و پیراستگی تعریف شود و وجوه ظاهری و باطنی و مراتب آن و همچنین شیوه های دستیابی به آن، از منظر بزرگان معرفت بررسی شود.

سابقه و هدف به دلیل کاربردهای متعددی که امروزه الکل در زندگی بشر دارد، بحث از پاک و یا ناپاک بودن الکل از اهمیت بالایی برخوردار است. این مطالعه با هدف بررسی جوانب فقهی آن از منظر مذهب شیعه انجام شد. مواد و روش ها این مطالعه بر اساس روش گردآوری کتابخانه ای و همچنین شیوه استدلالی با بررسی متونی که در طهارت و نجاست الکل و مست کننده ها انتشار یافته بودند، طراحی گردید. از آیات قرآن، فتاوی عالمان دینی و احادیث استفاده گردید. یافته ها در میان فقها درباره پاکی الکل اختلاف نظر مشاهده می شود. استدلال فقهایی که به ناپاکی الکل معتقدند این است که الکل مست کننده روان است و هر چیز مست کننده روان، نجس است، پس الکل نجس است. در این نوشتار با بررسی دقیق روایات و ادله، هر دو مقدمه این استدلال مورد سوال قرار گرفته است. یعنی هم ادله ناپاکی هر مست کننده روان، مورد نقد واقع شده است و هم ثابت شده است که با فرض پذیرش ناپاک بودن هر مست کننده روان، الکل از مصادیق مست کننده روان به شمار نمی آید. نتیجه گیری نتایج این مطالعه نشان می دهد که دلیلی بر ناپاکی الکل وجود ندارد، با تکیه به قاعده طهارت می توان به پاکی و طهارت الکل فتوا داد.

در راستای انطباق برخی قوانین با فقه امامیه، ماده ی 1313 قانون مدنی در سال 1361 و 1370 اصلاح و شرط طهارت مولد به شرایط شاهد اضافه شده است. در خصوص این ویژگی در شاهد دیدگاه های متعدد و متفاوتی در حقوق اسلامی ارائه شده است. برای نمونه برخی حلال زادگی را از جمله صفات لازم برای شاهد دانسته و در مقابل برخی نویسندگان اسلامی حلال زادگی را از شرایط شاهد ندانسته اند. با توجه به اینکه در مورد دلایل و مستندات هر یک از دیدگاه های مطرح شده در این زمینه و اساساً ارتباط این شرط با مبحث شهادت سؤالات و ابهاماتی وجود دارد، هر یک از این دیدگاه ها و دلایل و ریشه های آنها قابل تأمل و بررسی است. نتایج بررسی نشان داد که با توجه به دلایل و مستندات، طهارت مولد در شاهد شرط نیست.

استوما دهانه ای برای دفع زوائد از بدن بوده و برای بیمارانی استفاده می شود که به دلیل برخی بیماری ­ها، روده یا مقعدشان از چرخه دفع، خارج شده است. از مهم ترین مسائل فقهی در این مورد، طهارت یا نجاست مواد خارج شده از استوما (استومی، ایلئوستومی یا ...) است؛ باعنایت به مستحدث و مبتلابه بودن این مسأله در جامعه امروز و فقدان تحقیقی مستقل و اجتهادی در این مورد، ضرورت بحث از آن روشن می شود. نوشتارحاضر، با روش تحلیلی توصیفی، ضمن تبیین موضوع، باتحلیل مبانی فقهی، دوسوی مسأله را به بحث نشسته و از رهگذر تبیین و تحلیل جوانب مختلف آن، نتیجه گیری کرده، با نقد اصولی استناد به آیات، روایات و دیگر ادله قول به نجاست، تطبیق موضوع با مسأله تعارض اصل و ظاهر، بررسی اصول عملی در مسئله، ازجمله أصالة الطهارة و به اقتضای توقیفی دانستن مفهوم نجاست شرعی، وابسته بودن مفهوم عرفیِ غائط به خروج مواد از موضع معمول و معتاد و تحلیل داوری عرف، قول به طهارت، مدلّل می شود؛ هم چنین به استناد قاعده نفی عسر وحرج، به عنوان مستند حکم ظاهری نیز احکام طهارت را بار می کنیم. اگرچه، ترجیح و لزوم رعایت نظافت و بهداشت نیز به حکم شرع و فطرت، روشن است.

ماهیت شناسی موضوعات فقهی، یکی از بایسته های فقهی موثر در کشف ملاکات احکام است. و از مسائل مهم در حوزه احکام و خطابات شرعیه، توجه شارع مقدس، به حقایق واقعی و تکوینی و همینطور ارتباط میان حقایق و اعتباریات شرعیه است. طهارت و نجاست از مسائل مهم فقهی است که شناخت ماهیت آنها، از حیث تکوینی یا اعتباری بودن، ممکن است بسیاری از احکام تعبدی در حوزه طهارت و نجاست را دستخوش تحولات اساسی کند. با این وجود، بسیاری از اصولیون در آثار خود، کمتر به این مهم پرداخته اند؛ تنها شمار معدودی از آنان به صورت موجز در مبحث احکام وضعیه، به ماهیت طهارت و نجاست پرداخته و آن دو را از حیث تکوینی یا اعتباری بودن مورد بررسی قرار داده اند. آنان برای اثبات ادعای خود، دلائل بین و آشکاری نیاورده اند و ادله استنادی شان ناکافی به نظر می رسد. مقاله پیش رو این فرصت و مجال را فراروی محققان فقه پژوه قرار می دهد تا ضمن مطالعه دقیق نظریات اصولیون در این زمینه و تحلیل دیدگاهها و استدلالات مطرح شده، به نقش محوری خاستگاه قرآنی و روایی طهارت و نجاست، در کشف ماهیت آن دو از حیث واقعی یا اعتباری بودن پی ببرند.

در این پژوهش تلاش بر آن است تا وجود قاعده ای به نام قاعده طهارت در شبهات موضوعیه و حکمیه بررسی شود و استفاده چنین قاعده ای از روایات، و واقعی یا ظاهری بودن حکم مستفاد از آنها، مورد دقت قرار گیرد. در این مقاله با جستجو در کتب اصولیان و فقهای به نام، مهم ترین دیدگاه ها در این باره شناسایی، نقل و مورد بررسی قرار گرفته است. بررسی کلمات دانشمندان مذکور نشان می دهد که اگرچه اصولیان اصل این قاعده را پذیرفته اند، اما دیدگاه یکسانی در جزئیات آن ندارند و همچنین در اینکه روایاتی که به عنوان مدرک این قاعده شناخته می شود، فقط بر قاعده طهارت دلالت داشته باشد یا بیان گر طهارت واقعی اشیاء و اصول و قواعد دیگری مانند استصحاب نیز باشد، اتفاق نظر وجود ندارد. نتایج پژوهش نشان داد که مهم ترین دلیل بر قاعده طهارت، موثقه عمار است که مؤید نظر کسانی است که مدعیند این روایت تنها بر قاعده طهارت ظاهری دلالت دارد.

اصطلاح طهارت اقتصادی برای اولین بار توسط رهبر معظم انقلاب در بیانیه ی گام دوم انقلاب مطرح گردید. معظم له شرط مشروعیت مسئولین حکومتی را منوط به طهارت اقتصادی آنان دانستند. توجه به طهارت اقتصادی در زندگی در حوزه ی فردی مقدمه ای برای حفظ طهارت اقتصادی در هنگام تصدی مناصب حکومتی است. تحکیم مبانی اعتقادی، نقش مهمی در این مساله دارد. تاثیر این مبانی و مفاهیم در سالم سازی نظام اقتصادی در بعد فردی و اجتماعی، بیشتر از تاثیر قضایا و روابط علت و معلولی اقتصادی است. یکی از این مبانی، اعتقاد به معاد است که از مهمترین عوامل سازنده ی اخلاق و رفتار انسان هاست به گونه ای که در تشویق انسان به انجام رفتارهای صحیح و دوری از رفتارهای ناپسند در همه ی زمینه ها به ویژه اقتصادی نقش موثری ایفا می کند. پژوهش حاضر با استفاده از ابزار کتابخانه ای و به روش توصیفی-تحلیلی به بررسی نقش معادباوری در طهارت اقتصادی از دیدگاه امام علی (ع) در نهج البلاغه می پردازد و صورت دقیقی از بایدها و نبایدها را برای تحقق طهارت اقتصادی ترسیم می کند. نتایج به دست آمده حاکی از این است که معادباوری نقش بنیادین، مبنایی و اساسی در سالم سازی و طهارت اقتصادی انسان دارد؛ به گونه ای که موجب می شود در کسب رزق و روزی، پرداخت حقوق شرعی و انسانی و در زمان تصدی مناصب و مشاغل، امیال مخربی نظیر طمع ورزی، بخل ورزی، مال اندوزی و گرایش به آرزوهای طولانی با یاد سفر مهم، دشوار و ابدی آخرت فروکش کرده و در بعد اقتصادی شاهد طهارت و پاکی باشیم

یکی از بایسته های عبادت هایی همچون نمازهای روزانه، حصول و حفظ طهارت است. این موضوع درباره افرادی که به بیماری بی اختیاری در دفع ادرار و مدفوع دچار هستند، چالش انگیز خواهد بود. برخی فقیهان بر این باورند که در صورت وقوع دو یا سه بار حدث در طول نماز، واجب است که در هنگام نماز، طهارت های تازه حاصل شود. راهکار اینان، قرار دادن ظرف آبی نزدیک نمازگزار است تا پس از دفع غیر اختیاری، بی درنگ وضو سازد. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی و با بهره مندی از منابع إسنادی در پی بازخوانی ادلّه باورمندان به این حکم است. پس از دسته بندی این ادلّه، در گام پسین، مناقشه ها و اشکالات وارد بر این دلایل تبیین شده اند. نتیجه اینکه بنا بر سه عامل ذیل، حکم پیش گفته استوار نمی نماید: بسنده نبودن دلالت ادلّه لفظی مورد استناد برای حکم، وجود روایات مخالف در موضوع و نیز امتنانی بودن ادلّه دالّ بر وظیفه مسلوس و مبطون. به نظر می رسد حکم به کفایت وضوی اولیّه برای این بیماران به واقع نزدیک تر باشد.

ویژگی اصلی و اساسی انبیاء و اولیاء الهی، عصمت و طهارت ایشان است. این عصمت دارای مراتب و درجات متعددی است. برترین مرتبه آن، عصمت از هر غیر و از هر نوع ترکیبی است، عصمتی که در واقع همان صرافت و بساطت وجود است که از ویژگی های خاص اولین تعین ذات الهی یعنی حقیقت محمدیه (ص) است. حقیقتی آسمانی که آن گاه که تنزل پیدا می کند، در وجود زمینی حبیب خدا (ص) و آل مطهرش (ع) ظهور می یابد؛ از این رو تمام صفات و کمالات آن وجه آسمانی در وجه زمینی او نیز وجود دارد، از جمله عصمت ذاتی و تکوینی و صرافت و بساطت وجودی، هر چند به سبب محدودیت های عالم طبیعت، تمام آن کمالات بالفعل به صورت عیان و آشکار در منظر تمام انظار نمی آید. بدین ترتیب، حقیقت وجود حضرت (ص) که مهبط وحی است، وجود بی کرانه و بسیطی است که جایی برای غیر باقی نمی گذارد، با این حال در عالم طبیعت و در ظاهر، بشری همانند دیگران و محکوم به احکام این عالم است.