سازند سروک یک واحد سنگ چینه ای کربناتی ضخیم از گروه بنگستان با سن کرتاسه میانی است که در منطقه زاگرس و بخشهای جنوب باختر ایران گسترش وسیعی دارد. برای مطالعه ویژگی های رخساره ای و وضعیت محیط رسوبی این سازند در کبیرکوه، دو برش سطحی چنارباشی 754 m) ضخامت کل) و کرحال 680 m) ضخامت قابل دسترس) انتخاب و بررسی شدند. در این دو برش، سازند سروک به دو بخش ضخیم لایه در پایین و نازک لایه در بالا قابل تفکیک است. بخش ضخیم لایه از آهک و دولومیت حاوی گرهک ها و نوارهای چرت تشکیل شده است. بخش نازک لایه را آهک ها و شیل های آهکی تشکیل داده اند. از نظر مورفولوژی منطقه، بخش ضخیم لایه (نریتیک) ارتفاعات و بخش نازک لایه (پلاژیک) مناطق کم ارتفاع و پست را شامل می شوند. بررسی ها در بیرون زدگی های برش گرو در 4 کیلومتری شمال باختر برش چنارباشی نشان می دهد که مرز به صورت هم شیب و تدریجی بدون ناپیوستگی فرسایشی و آثار خشکی زایی است. سازند سروک با داشتن قابلیت های مخزنی مناسب و به دلیل قرارگیری بین دو سازند شیلی گرو و سورگاه که به عنوان سنگ منشا عمل کرده اند، بستر مناسبی برای تجمع مواد هیدروکربنی است.در مطالعات صحرایی و آزمایشگاهی 9 میکروفاسیس از وکستون تا پکستون و گرینستون شناسایی شدند که در چهار گروه محیطی کولابی، سد، جلو سدی و دریای باز قرار می گیرند. عمیق تر بودن محیط تشکیل برش چنارباشی باعث شده تا بخش پلاژیک در برش چنارباشی توسعه بیشتری داشته باشد و رخساره های کولابی و سدی دورتر از آن در مناطق جنوبی تر مثل برش کرحال تشکیل شوند.مطالعه تغییرات بافتی و فرایندهای دیاژنزی در رسوبات سازند سروک، تاثیر سه محیط دیاژنزی دریایی، دفنی و جوی را نشان می دهد.پس از رسم ستون توالی ریزرخساره ها و منحنی تغییرات نسبی عمقی، دو چرخه بزرگ پسرونده (رده سوم و چهارم) و بخشی از یک چرخه سوم که احتمالا در زمان تشکیل سازند سورگاه نیز ادامه داشته است، تشخیص داده شد. محیط رسوبی سازند سروک بر اساس شواهد موجود، یک سکوی کربناتی از نوع دریای فلات قاره حاشیه دار بوده است.

توالی کربناتی سازند تله زنگ به سن ائوسن پیشین - میانی عمدتا از روزن داران کف زی بزرگ (مانند نومولیت و آلوئولینا) به همراه ذرات اسکلتی و غیر اسکلتی دیگر تشکیل شده است. در این سازند بر مبنای فراوانی و توزیع روزن داران و دیگر اجزای موجـــود در رخــساره های مختلف، ژرفای حوضه رسوبی و در نتیجه نوع زیر محـیط حوضه رسوبی دیرینه (sub-paleoenvironment) تعیین شده است. بررسی رخساره ها منجر به شناسایی 10 رخساره میکروسکوپی وابسته به 4 کمربند رخساره ای پهنه کشندی، لاگون، پشته های سدی و دریای باز شده است. نبود رسوبات دوباره نهشته شده و رخساره های ریفی، تغییرات تدریجی رخساره ها و نیز گسترش وسیع پهنه های کشندی نشان می دهد که نهشته های کربناتی سازند تله زنگ به احتمال قوی در یک سکوی کربناتی از نوع رمپ نهشته شده است. با توجه به فراوانی و تنوع بالای روزن داران کف زی بزرگ در سازند تله زنگ می توان برای این نهشته ها از اصطلاح سیستم رمپ کربناتی حاوی روزن داران فراوان استفاده کرد. مقایسه زمین شیمی عنصری و ایزوتوپی بین اجزا زیستی (روزن داران کف زی) و اجزا نازیستی (میکرایت) در کربنات های سازند تله زنگ حاکی از شرایط نزدیک تعادلی، تاثیر کم تفریق زیست شناختی و اثرات جنبشی مانند سرعت رشد و یا عوامل ناشناخته دیگر است، و به همین دلیل مقدار دمای محاسبه شده آب دریا بر اساس سنگین ترین ایزوتوپ اکسیژن در کربنات های زیستی با دمای اندازه گیری شده نمونه های نازیستی (میکرایت) تقریبا مشابه است. مطالعات سنگ نگاری و زمین شیمیایی نشان می دهد که نهشته های کربناتی سازند تله زنگ تحت تاثیر دیاژنز ضعیف جوی در یک محیط دیاژنزی بسته همراه با نسبت پایین تبادلات آب به سنگ (water/rock interaction) قرار گرفته اند.

سازند آسماری در میدان نفتی لالی واقع در 40 کیلومتری شمال غرب مسجد سلیمان، یک توالی ضخیم آهکی، آهک شیلی و آهک دولومیتی-انیدریتی (جمعا حدود 400 متر)، با سن میوسن زیرین می باشد. این سازند در میدان یاد شده، فاقد آسماری تحتانی بوده و دارای عضو تبخیری کلهر و انیدریت قاعده ای است. مطالعه 160 مقطع نازک حاصل از مغزه ها (30 عدد) و خرده های حفاری سازند آسماری در چاه های 20 و 22 میدان نفتی لالی، منجر به شناسایی 10 میکروفاسیس در شش کمربند رخساره ای شامل سوپراتایدال، اینترتایدال، لاگون، سد ماسه ای یا شول، دریای باز کم عمق و حاشیه حوضه، شده و مشخص گردید که این سازند در یک محیط رمپ کربناته از نوع هموکلاین نهشته شده است. از فرآیندهای دیاژنزی در سازند آسماری، می توان به تراکم فیزیکی و شیمیایی، سیمانی شدن، انحلال و ایجاد تخلخل های عمدتا حفره ای و کانالی، نوشکلی، دولومیتی شدن، انیدریتی شدن، فابریک ژئوپتال، شکستگی ها، میکرایتی شدن و فرآیندهای زیستی اشاره کرد. در رابطه با کیفیت مخزنی سازند، تخلخل های حاصل از شکستگی ها، نقش مهمتری را ایفا نموده اند و تخلخل های حفره ای و کانالی به دلیل گستردگی کمتر، نقش چندانی را نداشته اند. این فرآیندها در سه محیط دیاژنز دریایی، متئوریک و دفنی اتفاق افتاده اند.

سازند زیارت در برش نمونه واقع در شمال دهکده توچال (جنوب خاور تهران) با ستبرای 5/212 متر در بالای کنگلومرای فاجان و در زیر سازند کرج واقع شده است. سن سازند زیارت پالئوسن پسین تا ائوسن میانی است.مطالعات سنگ نگاری مقاطع نازک منجر به شناسایی 11 ریز رخساره شده است که به احتمال قوی در یک سکوی کربناته از نوع رمپ تک شیب (هوموکلاین) نهشته شده است. از فرایند های دیاژنزی تاثیر گذار می توان میکرایتی شدن، سیمانی شدن، تراکم، نئومورفیسم، انحلال، دولومیتی شدن، شکستگی و سیلیسی شدن را بیان کرد که در قالب محیط های دیاژنزی هوازی (متئوریکی) و تدفینی سازند زیارت را تحت تاثیر قرار داده اند. مطالعه و بررسی عناصر اصلی و فرعی سنگ آهک های سازند زیارت بیانگر آن است که این آهک ها در آب و هوای حاره ای و در ژرفای کم نهشته شده اند و کانی شناسی اولیه آراگونیتی داشته اند. رسم مقادیر Mn در برابر  Sr/Caنشان دهنده محیط دیاژنزی باز همراه با تبادل بالای آب به سنگ (water/ rock interaction) در سازند زیارت است. دمای اولیه دیاژنتیکی تدفین کم ژرف (early burial digenetic temperature) با استفاده از سنگین ترین ایزوتوپ اکسیژن در نمونه های میکرایتی و با در نظر گرفتن ایزوتوپ اکسیژن آب دریای ائوسن به میزان ‰85/0 ، در حدود 39 درجه سانتی گراد محاسبه شده است. در بررسی با میکروسکوپ کاتدلومینسانس سیمان های کربناته سازند زیارت به دلیل قرار گرفتن بین محدوده زون هوازی و زون تدفین کم ژرف، بیشتر لومینسانس تیره (Dull) تا قهوه ای دارند و ویژگی لومینسانس های زرد پررنگ کمتر دیده می شود. این مطلب نیز توسط مطالعات ایزوتوپی اکسیژن و کربن تایید شده است.

سازند نایبند (نورین - رتین) در برش بلبلوئیه، 105 متر سنگ آهک، کوارتزارنایت، شیل آهکی و شیل را شامل می شود. اجزای کربناته برجا، نابرجا (دانه های اسکلتی و دانه های غیراسکلتی) و اجزای غیرکربناته نابرجا نهشته های سازند نایبند را تشکیل می دهند. اجزای کربناته برجا، انواع سیمان کربناته، گل آهکی، میکرواسپار و اسپار دروغین را شامل می شود. از خرده های اسکلتی، روزندار، اسفنج، شکم پا، بازوپا، خارپوست و دو کفه ای نام برده می شود. دانه های غیراسکلتی، اائید، پلوئید و کورتوئید را شامل می شود. اجزای غیرکربناته نابرجا، بلورهای آواری کوارتز را شامل می شود. مطالعات صحرایی و پتروگرافی به شناسایی موارد زیر منجر شد: میکروفاسیس های کربناته از نوع پکستون االیتی پلوئیدی ماسه ای در پشته های زیرآبی ماسه ای، وکستون بایوکلاستی با فسیل های گوناکون در رمپ بیرونی / وکستون بایوکلاستی ماسه ای با فسیل های گوناگون در رمپ میانی، گرینستون بایوکلاستی با خارپوست در پشته های زیرآبی ماسه ای و مادستون ماسه ای در کولاب و پتروفاسیس های تخریبی کوارتزارنایت در محیط حدواسط، شیل در محیط حدواسط و شیل آهکی در محیط دور از ساحل. بر اساس الگوی رخساره ای مشاهده شده و مطالعات صحرایی، یک رمپ کربناته هم شیب به عنوان محیط رسوبی سازند نایبند در منطقه مطالعه شده پیشنهاد می شود. نهشته های مطالعه شده تحت تاثیر دیاژنز دریایی (میکرایتی شدن و سیمانی شدن کلسیتی ماسه سنگ ها)، دیاژنز جوی (نئومورفیسم، سیمان های هلاله ای، آویزه ای و هم محور) و دیاژنز تدفینی (شکستگی در دانه ها و استیلولیتی شدن) قرار گرفته اند.

به منظور مطالعه چینه نگاری سنگی و زیستی سازند روته در حوضه البرز مرکزی برش چینه شناسی در 30 کیلومتری جنوب شهرستان آمل انتخاب گردید. در این برش، سازند روته با ضخامت 642 متر متشکل از آهک، آهک دولومیتی، دولومیت آهکی، دولومیت، شیل و ماسه سنگ است که به صورت ناپیوسته بر روی سازند درود و به صورت ناپیوسته در زیر سازند نسن قرار می­گیرد. براساس مطالعات چینه نگاری زیستی ضمن شناسایی 31 جنس و 57 گونه از روزنبران کف­زی سه بایوزونNeoendothyra bronnimanni-Neoendothyra reicheli assemblage zone, Chusenella sinensis-Codonofusiella erki-Pachyphloia sp. assemblage zone, Paraglobivalvulina mira-Dagmarita chanakchiensis assemblage zone معرفی گردید. سن سازند روته در برش مورد مطالعه براساس زون های زیستی فوق و مجموعه فسیلی موجود در آن، مورگابین پسین تا جلفین پیشین تعیین شد.

سازند داریان یکی از مخازن نفتی میدان پارس جنوبی است. این سازند در چاه های SPO-1،SPO-2 و SPO-3 از این میدان مطالعه شده است. ستبرای سازند داریان در چاه های یاد شده به ترتیب 109، 113 و 114 متر است. بر پایه مطالعات انجام شده روی مقاطع نازک میکروسکوپی حاصل از سه حلقه چاه یاد شده، 9 رخساره کربناته و یک رخساره آواری مشخص شد که در چهار مجموعه رخساره ای شامل مجموعه رخساره ای کشندی (مادستون)، لاگون (مادستون- وکستون بایوکلستی، وکستون- پکستون پلوییدی بایوکلستی، پکستون- گرینستون پلوییدی بایوکلستی، باندستون جلبکی)، رمپ میانی (وکستون- پکستون نرم تن دار اکینوییدی، وکستون- پکستون اربیتولین دار، فریمستون، فلوتستون) و رمپ بیرونی (شیل) قرار می گیرند. مطالعه رخساره ها نشان داد که این سازند در یک رمپ هموکلینال رسوب گذاری شده است. سازند یاد شده 4 مرحله دیاژنزی دریایی، جوی، تدفینی و بالاآمدگی را سپری کرده است. مهم ترین فرایندهای دیاژنزی شناسایی شده شامل میکرایتی شدن، آشفتگی زیستی، ژئوپتال، فشردگی فیزیکی و شیمیایی، سیمانی شدن، نوشکلی، جانشینی، انحلال و شکستگی و پر شدگی است. در میان فرایندهای دیاژنزی، انحلال و شکستگی اصلی ترین فرایندهای افزایش دهنده کیفیت مخزنی و در برابر آن، فشردگی فیزیکی و به ویژه سیمانی شدن، فرایندهای مهم کاهش دهنده کیفیت مخزنی هستند. فرایند انحلال با ایجاد تخلخل های ثانویه حفره ای و قالبی تاثیری مهم در افزایش میزان تخلخل در این سازند داشته است. بیشتر پدیده های حاصل از انحلال در طی دیاژنز جوی و به میزان کمتر طی دیاژنز تدفینی صورت گرفته است. انحلال در برخی از موارد، با توسعه تخلخل های حفره ای موجب اتصال آنها به یکدیگر شده و گاهی نیز در توسعه و گسترش مسیر شکستگی ها و استیلولیت ها و از بین رفتن سیمان های پیشین نقش داشته است که در نتیجه سبب افزایش تراوایی و کیفیت مخزنی در بخش هایی از داریان بالایی و پایینی شده است. همچنین شکستگی ها، از دیگر فرایندهای مهم دیاژنزی، در برخی از موارد با اتصال حفرات انحلالی به یکدیگر، نقش موثری در افزایش تراوایی و کیفیت مخزنی بخش های بالایی و پایینی سازند داریان داشته است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

سازند فهلیان شامل توالی کربناته نسبتا ضخیمی از گروه خامی به سن نئوکومین-بارمین می باشد. مطالعات صورت گرفته بر روی این سازند در تاقدیس لار واقع در زون ایذه، منجر به شناسایی 25 ریزرخساره در 4 کمربند رخساره ای شد. در سازند فهلیان بقایای موجودات چارچوب ساز نظیر مرجان های هرماتیپیک و جلبک ها از گسترش بسیار اندکی برخوردار بوده و رخساره های دانه پشتیبان شول دارای گسترش بسیار زیاد و مطلوبی هستند. محیط رسوب گذاری سازند فهلیان در تاقدیس لار رمپ کربناته هموکلینال تعیین گردید و با توجه به گسترش رخساره های دانه غالب، احتمال می رود سازند فهلیان در یک رمپ رو به باد نهشته شده است. به نظر می رسد سازند فهلیان در منطقه مورد بررسی به صورت مجموعه های ساحل-سدی (Barrier – Bank complexes) تشکیل شده است و با توجه به گسترش رخساره های گرینستون بایوکلستی، بایوکلست-پلوئید وکستون-پکستون، ماسه سنگ های آهکی و وجود استروماتوپوراید در سازند فهلیان، و ضخامت قابل ملاحظه ا رخساره شول احتمال می رود محیط رسوبی سازند فهلیان تحت تاثیر امواج قرار داشته است. از مهم ترین فرایندهای دیاژنزی موثر در سازند فهلیان در تاقدیس لار می توان به انحلال، میکرایتی شدن، تراکم، دولومیتی شدن، دولومیت زدایی، سیلیسی شدن، پیریتی شدن، سیمانی شدن و شکستگی، در مراحل مختلف دیاژنز دریایی، متئوریک، دفنی و تلوژنز نام برد.

سازند داریان (شعیبا) با سن آپتین از مخازن مهم نفتی در حوضه رسوبی زاگرس و خلیج فارس به شمار می رود. این سازند در میدان مورد مطالعه در جنوب شرقی خلیج فارس به عنوان مهم ترین سنگ مخزن این میدان بشمار می رود. در این مطالعه مقاطع نازک میکروسکوپی تهیه شده از مغزه های اخذ شده از سازند داریان، مورد مطالعه قرار گرفته است. بررسی ریزرخساره های سازند داریان در این میدان منجر به شناسایی 7 رخساره کربناته و 1 رخساره ترکیبی کربناته-آواری شد که در 4 کمربند رخساره ای شامل رمپ داخلی، رمپ میانی، رمپ خارجی و حوضه ژرف رسوب کرده اند. بررسی فونای موجود در رخساره های مورد مطالعه نمایانگر محیط نسبتاً کم عمق دریایی (در برخی فواصل نمایانگر محیط دریای ژرف) است. تغییرات یکنواخت رخساره ای و نبود رودیست ها و مرجان ها که موجوداتی ریف ساز هستند، و همچنین جایگزینی جلبک لیتوکودیوم با توانایی پایین تر تشکیل ریف های عظیم، نشانگر محیط رمپ کربناته هموکلینال است که حاوی ریف های کومه ای است. از فرآیندهای مهم دیاژنزی که کربنات های این سازند را تحت تأثیر قرارداده اند می توان به سیمانی شدن، آشفتگی زیستی، پیریتی شدن، فسفاتی شدن، دولومیتی شدن، انحلال، فشردگی مکانیکی و شیمیایی و شکستگی اشاره کرد. تطابق داده های تخلخل و تراوایی مغزه ها نشان دهنده این است که کیفیت مخزنی سازند داریان در میدان مورد مطالعه متأثر از رخساره ها، محیط رسوبی و عوامل دیاژنزی بوده است، به نحوی که رخساره های لیتوکودیوم دار (باندستون و فلوتستون) بیشترین تخلخل و تراوایی را دارا هستند.