گیاه دارویی خار مریم در طب سنتی چین و اکثر کشورهای اروپایی به طور گسترده ای در درمان اختلالات کبدی و صفراوی استفاده می شود. عصاره بذر این گیاه دارویی که به نام سیلی مارین معروف است کبد را در برابر انواع مسمومیت ها از جمله قارچ آمانیتا، استامینوفن و الکل محافظت می نماید. سیلی مارین شامل مجموعه ای از فلاونوییدها، فلاونولیگنان ها و دیگر ترکیبات متعدد با خواص آنتی اکسیدانی، ضدالتهابی و افزایش دهنده گلوتاتیون سلولی است. اگرچه گزارش مطالعات متعددی حاکی از آن است که سیلی مارین پیشرفت سرطان کبد و پروستات را مهار، کلیه را در برابر مسمومیت ها از جمله داروی سیسپلاتین محافظت و موجب کاهش قند خون در بیماری دیابت نوع دوم می شود، اما آزمایش های بالینی بیشتر جهت تجویز آن در این بیماری ها نیاز می باشد. در استفاده طولانی مدت هیچ گونه عوارض جانبی نداشته و منع مصرفی در کودکان، زنان حامله و شیرده برای این داروی گیاهی گزارش نشده است.

گیاه خارمریم رویش جهانی دارد و بومی ایران نیز می باشد. اگرچه اطلاعات مربوط به مصرف این گیاه در طب سنتی ایران در دسترس نیست ولی در طب سنتی اروپا، چین، هند و همچنین در تحقیقات طب مدرن جایگاه بسیار مهمی دارد. بذر این گیاه حاوی ترکیبات متعدد از جمله انواع فلاونوییدها بوده و تاثیر خواص آنتی اکسیدانی و حذف رادیکال آزاد آن بر انواع اختلالات متابولیسمی بررسی شده است. رادیکال های آزاد در انواع بیماری های مزمن موجب تشدید بیماری و همچنین موجب اختلالات متابولیسمی و بیماری ثانویه می شوند. در این مقاله گزارش تحقیقات مربوط به تاثیر عصاره بذر این گیاه دارویی بر اختلالات اکسیداسیون و سرطان جمع بندی گردیده است.

در سال های اخیر استفاده از آنتی اکسیدان های سنتزی به علت سمی و سرطان زا بودن و محصولات تجزیه ای حاصل از آنها محدود شده است. بنابراین مطالعات به منظور یافتن ترکیبات جدید با منشاء گیـاهی مؤثر در درمـان، کاهش و پیشگیری از اثرات اکسیداتیو در زمینه های مختلف مورد توجه محققان قرار گرفته است. در این پژوهش به بررسی اثر پرتوتابی بر میزان محتوای تام فنولی با استفاده از واکنشگر فولین- سیوکالتیو در طول موج 263 نانومتر و درصد مهارکنندگی رادیکال آزاد با آزمون های DPPH و ABTS عصاره های الکلی قسمت های مختلف گیاه خارمریم (Silybum marianum) پرداخته شده است. در مرحله اول عصاره الکلی از قسمت دانه، برگ و ساقه گیاه خارمریم تهیه و سپس پرتوتابی عصاره ها با دزهای 10، 20 و 30 کیلوگری پرتو گاما انجام گردید. نتایج حاصل از آزمون های مهارکنندگی رادیکال آزاد عصاره دانه نسبت به برگ و ساقه گیاه خارمریم و همچنین عصاره های پرتوتابی شده با دز 20 کیلوگری در تمام قسمت ها نسبت به سایر دزها، محتوای تام فنولی و فعالیت آنتی اکسیدانی بیشتر نشان دادند (05/0 > P). بنابراین با در نظر گرفتن اثرات منفی آنتی اکسیدان های سنتزی و نیز با توجه به نتایج حاصل از این تحقیق می توان پیشنهاد داد که پرتوفرآوری عصاره الکلی گیاه خارمریم با دز 20 کیلوگری پرتو گاما می تواند علاوه بر بهبود و افزایش میزان آنتی اکسیدانی این گیاه، به عنوان یک افزودنی خوراکی کاربردی برای پرورش آبزیان، یک استراتژی امیدوارکننده برای محافظت از آنها در برابر استرس اکسیداتیو و التهاب ناشی از رژیم غذایی پرچرب خواهد بود.

هدف تولید شیر ناکافی یکی از مشکلات مهم و شایع مادران پس از زایمان است که برای افزایش آن، به دلیل اثرات جانبی داروهای شیمیایی افزایش دهنده شیر، به گیاهان دارویی روی آورده اند. طی سال های اخیر، با روشن شدن لزوم عملکرد بالینی مبتنی بر شواهد، به اطلاعات با کیفیت و مناسب نیاز است، بنابراین مطالعه مروری حاضر با هدف بررسی مطالعات کارآزمایی بالینی در رابطه با گیاه خارمریم در جهت افزایش تولید شیر مادران انجام شد. روش ها در این مطالعه مرور سیستماتیک اطلاعات مربوط به تاثیر گیاه خارمریم بر افزایش تولید شیر از پایگاه های فارسی مگ ایران، ایران مدکس، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی، مدلیب با کلید واژه های خارمریم، سیلی مارین، گیاهان شیرافزا و کارآزمایی بالینی و پایگاه های انگلیسی ام بیس، پابمد، اسکوپوس، آوید و پروکویست با کلید واژه های Milk thistle، Silybum marianum، Similarly، Silymarin Silybin، breast milk production، herbal galactogogues، increase breast milk، Clinical trial به صورت منفرد و ترکیبی استفاده شد. این جست وجو در فاصله سال های 2005 تا 2020 صورت گرفت. تجزیه و تحلیل داده ها به صورت کیفی انجام شد. یافته ها از 624 مقاله به دست آمده، 4 مقاله دارای معیارهای ورود بودند. کل حجم نمونه مورد نظر 294 نفر بود. تمام مطالعات نشان دادند گیاه خارمریم بر افزایش شیر تاثیر مطلوبی دارد. در این مطالعات عارضه جانبی جدی ناشی از مصرف این گیاه گزارش نشده است. نتیجه گیری به طور کلی گیاه خارمریم باعث افزایش تولید شیر در مادران تازه زایمان کرده می شود. اما تعداد مطالعات در این زمینه به خصوص در کشور ایران که سابقه زیادی در طب سنتی و گیاه درمانی دارد، کم است و نیاز به مطالعات بیشتری در این زمینه است.

خارمریم (Silybum marianum) گیاهی دو لپه از خانواده آستراسه است که در صنایع داروسازی اهمیت فراوان دارد. ماده موثر این گیاه سیلیمارین نام دارد که ترکیبی از فلاونولیگنان ها است. این ترکیب در درمان انواع بیماری های کبدی، هپاتیت، دیابت، بیماری های قلب و عروق، سرطان، چربی خون و ... موثر است. هدف از این تحقیق بهینه سازی کشت بافت گیاه خارمریم به منظور تولید سیلیمارین است. در تحقیق حاضر اثر هورمون های 2, 4-D، Kin و NAA بر کال زایی قطعات جداکشت ریشه، برگ و دمبرگ مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت غلظت بهینه هورمون های به کار رفته جهت تولید سیلیمارین از قطعات جدا کشت نشان داده شد. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. با توجه به نتایج بدست آمده، بالاترین درصد کال زایی (98 درصد) در قطعات جداکشت ریشه در محیط کشت حاوی 1 و 1.5 میلی گرم در لیتر هورمون های 2, 4-D و Kin دیده شد. همچنین استفاده از دو هورمون NAA و Kin نشان داد که بیشترین درصد کال زایی (97 درصد) در قطعات جداکشت ریشه در غلظت 1.5 میلی گرم در لیتر صورت می گیرد. رنگ کالوس های بدست آمده در اکثر تیمارها، زرد کمرنگ تا سبز کمرنگ بوده و ساختار فیزیکی آن ها نرم بود. بیشترین درصد فلاونولیگنان (14.4 درصد) از قطعه جداکشت ریشه در محیط کشت حاوی 0.5 و 1 میلی گرم در لیتر هورمون 2, 4-D و Kin دیده شد. همچنین استفاده از دو هورمون NAA و Kin نشان داد که بیشترین درصد فلاونولیگنان (9.68 درصد) از قطعه جداکشت ریشه در محیط کشت حاوی 1.5 و 1 میلی گرم در لیتر وجود دارد.

مقدمه: افسردگی یکی از بیماری های شایع روانی است که درمان های گوناگون برای آن وجود دارد. خارمریم گیاهی است که دارای اثرات فارماکولوژیک مختلف مانند آنتی اکسیدان، ضدالتهاب و ضدسرطان است. بر مبنای برخی گزارش ها سیلی مارین (ماده موثره اصلی موجود در خار مریم) غلظت بعضی نوروترانسمیترها را در مغز افزایش می دهد.هدف: بررسی اثر ضدافسردگی عصاره آبی و اتانولی دانه خارمریم.روش  بررسی: در این تحقیق با استفاده از آزمون شنای اجباری اصلاح شده، اثرات ضدافسردگی عصاره های اتانولی (24/0، 42/0 و 6/0 گرم بر کیلوگرم) و آبی (72/0، 26/1 و 80/1 گرم بر کیلوگرم) در موش سوری بررسی گردید.نتایج: نتایج نشان داد که عصاره اتانولی تاثیری در افزایش زمان بی حرکتی ندارد، اما عصاره آبی زمان بی حرکتی را در موش سوری افزایش داد.نتیجه گیری: عصاره آبی خارمریم در مدل حیوانی اثر ضدافسردگی دارد.

عوامل محیطی از یک طرف باعث تغییراتی در رشد گیاهان دارویی و از طرف دیگر موجب تغییر در مقدار و کیفیت مواد موثره آن ها می گردند. در این آزمایش اثر تنش آبی (بدون تنش: آبیاری کامل در حد ظرفیت زراعی، تنش ملایم: آبیاری در حد 70 % ظرفیت زراعی، و تنش شدید: آبیاری در حد 40 % ظرفیت زراعی) بر صفات فیزیولوژیک، میزان سیلی بین a و b و وزن هزار دانه در گیاه دارویی خارمریم در سال های 1397-1396 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهید بهشتی بررسی شد. این آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار انجام شد. تنش آبی در مرحله گلدهی و به روش وزنی اعمال شد. نتایج حاصل نشان داد با افزایش شدت تنش آبی، مقدار سیلی بین a و b به ترتیب به میزان 24 و 26 درصد افزایش پیدا کرده است که مقدار این ترکیبات در تیمار آبیاری 40 % ظرفیت زراعی بطور قابل توجهی بالاتر از سایر تیمارها بود، بطوریکه مقدار آن نسبت به تیمار ظرفیت زراعی (به ترتیب، 07/26 و 74/40 میلی­گرم در گرم وزن خشک دانه برای سیلی بین a و سیلی بین b) و نسبت به تیمار 70 % ظرفیت زراعی (به ترتیب، 32/25 و 64/34 میلی­گرم در گرم وزن خشک دانه برای سیلی بین a و سیلی بین b) بیشتر بود. این امر حاکی از اختصاص بیشتر کربن تثبیت شده حاصل از فتوسنتز جهت تولید متابولیت های ثانویه در این تیمار بود. همچنین مقدار سیلی بین b نسبت به سیلی بین a در تمامی تیمارها به نسبت 2/1 (سیلی بین b): 8/0 (سیلی بین a) بود. در تیمار 40 % ظرفیت زراعی مقدار سیلی بین a و b (به ترتیب 30/67 و 92/98 میلی گرم در گرم وزن تر) بطور قابل توجهی نسبت به سایر تیمارها افزایش داشت. بیشترین فعالیت آنزیم کاتالاز (16/5 واحد آنزیمی/میلی لیتر) و آسکوربات پراکسیداز (26/2 واحد آنزیمی/میلی لیتر) در تیمار تنش ملایم مشاهده شد. محتوای پرولین با افزایش شدت تنش به تدریج افزایش یافته و میزان آن در تنش شدید به حداکثر خود رسید (36/3 میکرومول بر گرم وزن تر). پراکسیداسیون لیپید در تنش شدید (40 % ظرفیت زراعی) بیشترین مقدار خود را داشت (35/8 نانومول/گرم وزن تر). وزن هزار دانه بذر نیز در تیمار تنش شدید (تیمار 40 % ظرفیت زراعی) نسبت به کنترل (تیمار ظرفیت زراعی) به میزان 8/6 گرم کاهش پیدا کرد. با توجه به نتایج آزمایش به نظر می رسد که می توان با اعمال شیوه کم آبیاری، میزان فلاونوئیدهای گیاه خارمریم را به منظور اهداف دارویی از جمله درمان بیماری های کبدی و انواع هپاتیت افزایش داد.