در این مقاله پس از اشاره ای مختصر به اصول نظرات هراکلیتوس، به بررسی سبک بیان او می پردازیم و این شیوه ی معماگونه ی بیان را به دیدگاه او درباره ی زبان پیوند می دهیم. از این منظر، زبان دست کم یکی از معانی مورد اشاره ی هراکلیتوس در استفاده از مفهوم لوگوس است و بنابراین از نظر او تعمق در زبان راهی برای دست یافتن به حقیقت عالم است. مبتنی بر این تفسیر به بررسی قطعاتی خواهیم پرداخت که در آن ها هراکلیتوس به انتقاد از شاعران پرداخته است و نشان خواهیم داد که این انتقاد نیز می تواند اساسا مبتنی بر دیدگاه هراکلیتوس در خصوص زبان دانسته شود. هراکلیتوس این معنا را القاء می کند که شاعران ناتوان از دست یابی به عمق زبان هستند و به تعبیری از حل معمای زبان عاجزند. به این ترتیب به تعبیری می توان گفت که مقصود هراکلیتوس در نقد شاعران، به در کردن آنان از میدان رقابت در فهم زبان است.

نیما یوشیج بزرگ مرد نو اندیش شعر ایران بر قله بلند و قلعه سترگ ادبیات کهن ایستاده و به سوی مرزهای تجدد و پهنه بی کرانه سخن پارسی در جامه ای نو با شیوه ای نو و ورود به دنیای نو وارد شد، دنیایی به وسعت بی کران معنی که سخن پارسی تا همیشه روزگار وام دار اوست. با بررسی جایگاه انتقاد در اشعار نیما یوشیج و تغییر و تحولات سیاسی واجتماع و روند تعمیق و تاثیرگذاری و ترویج هنر ادبیات پایداری که عرصه آزادی و رهایی اندیشه های انتقاد از جو زمانه و نوآوری هایی در زمینه محتوا و شکل در اشعار نیما یوشیج دیده می شود با بررسی های به عمل آمده عمده انتقاد اجتماعی او تلفیقی از جد، طنز، هجو می باشد. بیشتر شعرهای نیما اجتماعی بوده و بیانگر رنج و درد است که در تار و پود جامعه روستایی ایران وجود دارد؛ انتقاد به شیوه های متنوع از مسایل اجتماعی از جمله: فقر، بی عدالتی، استبداد، غفلت و بی خبری مردم در شعرش موج می زند.

خواجه نصیرالدین محمد طوسی (597-672) در کتاب ارجمندش – نه، بلکه در شاهکار بی مانندش – معیار الاشعار نشان داده است که شعر و ادب فارسی فقط ذوق نیست بلکه آن نیز دانش است که، مانند هر دانش دیگری، بر بنیادهای خدشه ناپذیری استوار است و، اگر آفرینش های هنری در این حوزه از سرچشمه ذوق جاری شود، چنانچه بر جویبار دانش شعر متکی باشد، راه به مزرعه مقصود خواهد برد. حتی، اگر آفرینش شعر تنها با پشتوانه ذوق و احساس و اندیشه میسر باشد، سنجش آن فقط مبتنی بر این دانش امکان پذیر است.او، با خلق این اثر شگرف، گویی خطابه ورود خود را به حوزه ادب فارسی ایراد و اعلام کرد که فقط بزرگ ترین دانشمند و بزرگ ترین ریاضی دان و بزرگ ترین ستاره شناس روزگارش نیست بلکه بزرگ ترین نظریه پرداز شعر پارسی نیز هست و به درستی که تا این روزگار همچنان این مقام را حفظ کرده است.

شوپنهاور در کتاب ریشه چهار وجهی اصل جهت کافی، تفسیر کانت از اصل علیت را مطابق با بیانی که در بخش اصول فاهمه محض و در آنالوژی دوم آمده مورد انتقاد قرار داده است، این انتقادات در سه محور اصلی مطرح شده است. این نوشتار با بررسی انتقادات مذکور می کوشد تا از تبیین کانتی دفاع کند و نشان دهد که شوپنهاور به دریافت درستی از استدلالات کانت نرسیده است. اگر چه در این نوشتار موقعیت کانت در برابر نقدهای شوپنهاور تقویت شده است ولی نگارنده در صدد بیان این نکته است که دیدگاه کانت علیت را از معنای اصیل آن جدا می کند و معنای دیگری به آن می بخشد که با مقصودی که فلاسفه از طرح بحث علیت داشته اند سازگار نیست و از این رو نقدی از افقی دیگر به بیان کانت وارد است.

لطفا برای مشاهده متن چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

فردریش نیچه، به عنوان یکی از تأثیرگذارترین فیلسوفان در حوزه اخلاق، در بخشی از انتقادش به اخلاقیات گذشتگان، به اخلاق فیلسوفان می تازد و آن را فاقد کارایی لازم قلمداد می کند. این جستار، با محور قرار دادن نگرش انتقادی نیچه در قبال امر مطلق، به ارزیابی نقد او نسبت به فلسفه اخلاقی کانت می پردازد و نشان می دهد که بخش مهمی از انتقاد نیچه به اخلاق مسیحی و اخلاق فیلسوفان واکنشی به امر مطلق کانت و تعمیم نهفته در آن است. لذا مسئله اصلی پژوهش پیش رو تحلیل دقیق ریشه های معرفت شناختی و روش شناختی واکنش نیچه به امر مطلق کانت است. به همین منظور، ابتدا توجه افراطی فیلسوفان اخلاق به قاعده عام را در روندی تاریخی مورد توجه قرار می دهیم که از سوفسطاییان تا کانت ادامه پیدا می کند. سپس، با روش توصیفی- تحلیلی، مبانی معرفتی کانت را در برابر باورهای معرفتی نیچه بازنمایی می کنیم و امر مطلق کانت را در برابر ابرمرد نیچه، با توجه به جایگاه عقل و غریزه در اندیشه این دو فیلسوف، مورد تفسیر قرار خواهیم داد. همچنین در پایان بدین نتیجه رهنمون خواهیم شد که محور ارزش اخلاقی برای کانت امر مطلق (عمومیت اخلاق) است، در حالی که نیچه، با ارزش گذاری مجدد ارزش ها، بر آن است که ملاک اخلاقی بودن فعل را سازگاری آن با اراده معطوف به قدرت معرفی کند (جنبه فردی). از دیگر نتایج این پژوهش پاسخ به یک انتقاد عمومی در فلسفه اخلاق است که نیچه را متهم به بازگشت ناخواسته به همان قاعده عمومی کانتی می کند.

فلاسفه کوشش فکری را علت اعدادی برای علم می دانند و با در نظر گرفتن ضرورت علت تامه، بر خدا واجب می دانند که علم را به عقل انسان افاضه نماید. بر این اساس اراده خدا در فرآیند درک در طول اراده انسان قرار می گیرد. اشاعره چنین نظری را که قدرت خدا محدود شود و جبر بر او مستولی باشد، برنتافتند؛ علیت را منکر شده و با ارائه دلائلی فاعلیت مطلق را برای خداوند دانستد اما به جهت پرهیز از جبر؛ ناگزیر نظریه کسب را مطرح نمودند که جبر از لوازم آن می باشد. بر مبنای وحدت وجود اشراقی ها، و همچنین اصول حکمت متعالیه، تعقل هم حقیقتا خلاقیت انسان و هم حقیقتا فاعلیت خدا دانسته شد. در پایان فرآیند درک در آیات و روایات واکاوی شده و در پرتو نور آنها قضاوت بین طرفین نزاع صورت پذیرفته است.