دیپلماسی علمی در پرتو رشد پرشتاب و نقش روزافزون دانش و فناوری در زندگی انسان ها در قرن بیست ویکم، اهمیتی فزاینده در عرصه روابط بین الملل یافته است. گرایش ایران به پیشرفت در حوزه های علم و فناوری و دستاوردهای این کشور در این زمینه ها از یک سو و از سوی دیگر، رویکرد دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران در به کارگیری قدرت نرم، معطوف به افزایش همکاری ها با همسایگان، دیپلماسی علمی را به منزله ابزاری مناسب در جهت یاری ایران برای تحقق اهدافش معطوف به پیشرفت در حوزه های علمی و فناوری و همچنین ارتقا مناسبات با همسایگان، معرفی می کند. در این چارچوب، مقاله حاضر به بررسی دیپلماسی علمی ایران در روابط با ارمنستان به منزله یکی از همسایگان، اختصاص یافته است. پرسش اصلی مقاله این است که «جایگاه و ابعاد دیپلماسی علمی ایران در روابط با ارمنستان چیست و در جهت ارتقا این شکل از دیپلماسی چه راه کارهایی وجود دارد؟ » فرضیه مقاله این است که «دیپلماسی علمی ایران در روابط با ارمنستان متناسب با ظرفیت های موجود نبوده و در همه ابعاد آن بخش های دیده نشده ای وجود دارد که نیازمند ابتکارهایی برای ارتقا است». در این مقاله از روش توصیفی تحلیلی برای تبیین مطالب استفاده شده است.

چکیده فارسی:از حکومت صفویه در ارمنستان تا امضای قرارداد ترکمانچای نزدیک به سیصد سال طول کشید. در طول این سه سده، ایران اسلامی که خود به تشیع گرویده بود، آثاری از تمدن خود را در آن منطقه به جای گذارد. وجه مشترک همه سلسله هایی که در این دوره به حکومت رسیدند، قدرت معنوی آموزه های تئوریک و عملی مذهب تشیع بود که در بستر فرهنگ متعالی ایرانی به خوبی رشد کرده بود.متاسفانه بسیاری از آن آثار در اثر ناملایمات طبیعی روزگار و عناد و بی مهری کمونیسم از بین رفته است؛ تاریخ نگاری درستی نیز صورت نگرفته است و اطلاعات دقیق و جامعی در دست نیست.آنچه نویسندگان بیشتر بدان پرداخته اند، تعاملات اقتصادی دوران شاه عباس دوم با ارامنه جلفا و برخی تاثیرات ادبی بر زبان ارمنی است. نگارنده تلاش کرده است با تمام محدودیت ها، از خلال منابع پراکنده، تصویری از آثار تمدن مربوط به آن دوران، به ویژه آثار فرهنگی ـ سیاسی را ارایه نماید. چکیده عربی:استمرت الفترة من زمان الحکومة الصفویة فی ارمنستان الی توقیع عقد ترکمانجی ما یقارب ثلاثمائة سنة. وطوال هذه القرون الثلاثة فان ایران المسلمة التی کانت قد اعتنقت التشیع، ترکت اثارا من حضارتها فی تلک المنطقة. الوجه المشترک بین کل السلسلات التی وصلت الی الحکم فی تلک المرحلة هو القدرة المعنویة للتعالیم النظریة والعملیة لمذهب التشیع والتی کانت قد نمت فی اطار الثقافة الایرانیة المتعالیة بشکل جید.من المؤسف ان الکثیر من تلک الاثار قد زالت بسبب الظروف الطبیعیة الصعبة خلال الزمان وعناد وقساوة الشیوعیین ولم تدون تاریخیا بشکل صحیح ولا توجد لدینا معلومات دقیقة وجامعة عنها.ان اکثر ما تناوله الکتّاب هو المعاملات الاقتصادیة فی تلک الفترة لشاه عباس الثانی مع ارامنة جلفا وبعض التاثیرات الادبیة علی اللغة الارمنیة. سعی الکاتب وعلی الرغم من وجود الکثیر من المحدودیات، ان یقدم صورة للاثار الحضاریة المرتبطة بتلک الفترة خاصة الاثار الثقافیة- السیاسیة.

زمینه و هدف: قفقاز جنوبی با پیشگامی روسیه در سال 1991 و پس از فروپاشی شوروی پایه گذاری شد. بیشتر کشور های این منطقه مرزی با ایران دارای مرز مشترک هستند. در این بین، ارمنستان یکی از کشور های این ناحیه است که به دلیل مجاورت جغرافیایی، از اهمیت زیادی در دیپلماسی مرزی ایران برخوردار است. هدف این مطالعه بررسی جایگاه ارمنستان در دیپلماسی مرزی ایران است. روش: این مطالعه با روش توصیفی-تحلیلی با استفاده از منابع کتابخانه­ ای در بازه زمانی 1390-1398 به بررسی جایگاه ارمنستان در دیپلماسی مرزی ایران پرداخته است. یافته­ ها و نتایج: با توجه به اینکه جمعیت فعال اقتصادی در منطقه قفقاز جنوبی 3/94 میلیون نفر و تولید ناخالص داخلی منطقه 9/1 هزار میلیارد دلار است، گسترش روابط اقتصادی از طریق دیپلماسی مرزی و بهبود روابط با اعضای اوراسیا، امکان ارتباط تجاری با جمعیتی حدود 184 میلیون نفری را برای ایران فراهم می کند.

ارمنستان در سال 1991 و با فروپاشی اتحاد شوروی استقلال خود را به دست آورد. از سال 1993 تاکنون مرزهایش با ترکیه بسته بوده و جو بی اعتمادی میان دو کشور همچنان قوی است. به استثنای سال 2009 و در جریان امضای پیمان ها، تاکنون تلاشی از سوی آن ها در بازگشایی مرزها و عادی سازی روابط صورت نگرفته است. هرچند نارضایتی هایی از سوی ارامنه در سازمان ها و مجامع غربی به دلیل بسته شدن مرزها از سوی ترکیه وجود داشته است. باتوجه به اهمیت این موضوع، این نوشتار درپی پاسخگویی به این پرسش اساسی است که سرمنشأ واگرایی موجود در روابط ارمنستان و ترکیه کجا است؟ در پاسخ به آن، این فرضیه مطرح شده است که مناقشة قره باغ را می توان عامل اصلی قطع روابط دو کشور همسایه دانست و در کنار آن می توان به ادعاهای ارضی ارامنه و مسئلة نسل کشی اشاره کرد. این نوشتار ضمن بررسی اشغال قره باغ و تأثیر آن بر روابط ارمنستان و ترکیه به نقش ارامنة خارج از ارمنستان و مسئلة ادعاهای ارامنه در قطع روابط دو کشور پرداخته است. از یک سو، ارامنه در رابطه با ترکیه، ادعاهای ارضی دارند و از سوی دیگر مدعی هستند که مورد نسل کشی واقع شده اند. مسئله ای که ترکیه آن را رد می کند. در بخش پایانی نوشتار، به تلاش نافرجام دو کشور در عادی سازی روابط و امضای پیمان ها اشاره شده است. این نوشتار نشان می دهد که با توجه به مسائل موجود در شرایط کنونی، امکان عادی سازی رابطه بین دو کشور وجود ندارد.

منطقه قفقاز از گذشته های دور، چه به عنوان بخشی از سرزمین و چه به عنوان حوزه نفوذ همواره مورد توجه ایران بوده است. جمهوری اسلامی ایران با توجه به پیوندهای تاریخی دو ملت و اراده دو طرف و داشتن امتیاز همسایگی، همکاری های گسترده اقتصادی با جمهوری های قفقاز جنوبی و از جمله ارمنستان دارد. امکانات و نیازهای ارمنستان در زمینه های انرژی، حمل و نقل، صنایع و معادن، نیروی کار ارزان، تخصص و تکنولوژی در ساخت مصنوعات و موقعیت جغرافیایی این کشور از یک سو و موقعیت مناسب ایران، تخصص و تجربه ایران در بهره برداری از معادن، داشتن تکنولوژی روز برای تولید برخی کالاها، منابع غنی انرژی و راه های مواصلاتی گسترده از سوی دیگر ظرفیت های مطلوب دو کشور برای گسترش همکاری های اقتصادی است. نویسندگان در این مقاله به فرصت ها و موانع توسعه روابط دو کشور می پردازند.

شعر «عاشقی» در فرهنگ معنوی بسیاری از ملل آسیائی و اروپایی، از جمله ملل ترک و ارمنی یکی از عرصه های پربار و غنی آفرینش هنری فولکوریک و ادبی است. شعر «عاشقی» به ویژه در ادبیات ملل ترک و ارمنی دارای اهمیت فراوانی است و قسمت نسبتا بزرگی از ادبیات شفاهی و مکتوب این ملت ها را به خود اختصاص می دهد.شعر عاشقی از اواخر قرن شانزدهم میلادی به طور جدی و چشم گیردر ادبیات ارمنی پا گرفت، در نیمه دوم قرن هفدهم در میان توده های مردم رواج گسترده ای یافت و در قرن هجدهم به اوج شکوفایی رسید. در این مقاله مابه بررسی شعر عاشقی و به ویژه «سایات نوا» برجسته ترین چهره شعر عاشقی در ادبیات ارمنی با عاشق های ارمنی اصفهان و تاثیرپذیری آنها از خسرو و شیرین فرهاد می پردازیم.

جمعیت ارامنه پراکنده در سراسر جهان به جهت حفظ ریشه های هویتی و تداوم پیوند با وطن و تعلق خاطر به سرزمین اجدادی خود به عنوان یک نمونه بارز دیاسپورا در مقیاس جهانی در نظر گرفته می شوند. دیاسپورا به مثابه یک بازیگر سیاسی ممکن است از نفوذ بالایی بر میهن خود برخوردار باشد که میزان آن برپایه توازن قدرت میان وطن و دیاسپورا سنجیده می شود. هدف اصلی مقاله حاضر، ارزیابی تاثیر موازنه حکومت-دیاسپورا از زمان استقلال ارمنستان در سپتامبر 1991 تا سال 2018 (تغییر نظام ریاستی به پارلمانی) بر توانایی های درونی و بیرونی دولت ارمنستان است. بنابراین، پرسش اصلی مقاله این گونه مطرح شده است که «موازنه میان حکومت و دیاسپورای ارمنی از زمان استقلال تا سال 2018 چه تاثیری بر توانایی های درونی و بیرونی دولت ارمنستان داشته است؟ » فرضیه مقاله که یافته های پژوهش نیز بر درستی آن گواهی می دهند این است که «رابطه نامتوازن دیاسپورای قدرتمند ارمنی و حکومت های نیازمند حمایت در جمهوری ارمنستان، تاثیر دوگانه ای بر توانمندی های ایروان داشته به گونه ای که دولت ارمنستان ضمن بهره مندی از مزایای اقتصادی و قدرت لابی گری با چالش اقتدار ملی و استقلال عمل در سیاست خارجی مواجه شده است». در این مقاله از روش شناسی ردیابی فرایند برای ارزیابی رابطه میان دولت ارمنستان و دیاسپورای ارمنی استفاد شده است. چارچوب نظری حاکم بر تجزیه و تحلیل یافته های مقاله، تقریر رابرت کیوهن و جوزف نای از فراملی گرایی است که بر اهمیت کنشگران غیردولتی در سیاست جهانی تاکید دارد.