گیاه کبر (Capparis spinosa L. )، یک منبع غنی از فلاونویید روتین است که نقش مهمی در سلامتی انسان دارد. در تحقیق حاضر اثرات تیمارهای سرمایی (°, C25 به عنوان شاهد، °, C4 و °, C7 به مدت های 2، 4 و 7 روز)، گرمایی (°, C25 به عنوان شاهد، °, C30 به مدت 14 روز، °, C32 به مدت 2 و 4 روز و °, C35 به مدت 8 ساعت) و کربوهیدرات بر کارایی آندروژنز در کشت بساک کبر بررسی گردید. همچنین اثرات مالتوز و ساکارز در غلظت های g L-1 30 و g L-1 60 در ترکیب با دو تیمار دمایی (1-°, C30 به مدت 14 روز و 2-°, C7 به مدت 7 روز + پیش تیمارهای آزاسیتیدین و 2, 4-D) روی القاء آندروژنز بررسی شد. تیمارهای دمایی و کربوهیدرات اختلاف آماری معنی داری (0. 01p ≤, ) از نظر تشکیل کالوس و رویان داشتند. تیمار °, C7 به مدت 2، 4 و 7 روز بیشترین درصد (در هفته سوم: به ترتیب 80، 78. 34 و 76. 67 درصد) و سرعت کالوس زایی (به ترتیب 7. 85، 7. 75 و 7. 60 کالوس در هفته) و تیمار °, C7 به مدت 7 روز بیش ترین تولید رویان (0. 57 رویان در هر بساک) را ایجاد کردند. تیمار °, C30 به مدت 14 روز بیشترین درصد (در هفته سوم: 100%) و سرعت کالوس زایی (9. 44 کالوس در هفته) را داشت. در حالی که تیمارهای °, C32 به مدت 2 و3 روز و همچنین °, C30 به مدت 14 روز بیشترین تعداد رویان به ازای هر بساک (به ترتیب 0. 22، 0. 20 و 0. 18 رویان) را تولید کردند. استفاده از g L-1 30 مالتوز در ترکیب با تیمار °, C30 به مدت14 روز بیشترین درصد (در هفته سوم: 91. 66%) و سرعت کالوس زایی (8. 94 کالوس در هفته) را ایجاد کرد در حالی که g L-1 30 مالتوز در ترکیب با تیمار °, C7 به مدت 7 روز + پیش تیمارهای آزاسیتیدین و 2, 4-D، بیشترین میانگین تعداد رویان به ازای هر بساک (0. 55 رویان) را تولید کرد. نتایج این تحقیقات جهت استفاده در برنامه های اصلاحی کبر از اهمیت بالایی برخوردار می باشد.

تولید گیاهان هاپلویید مضاعف می تواند به عنوان روشی کارآمد در اصلاح گیاهان مورد استفاده قرار گیرد. در این تحقیق به منظور تولید گیاهان هاپلویید نخود، بساک های رقم بیونیج به طول یک میلی متر و حاوی میکروسپورهای مرحله تک هسته ای، از غنچه های 3میلی متری جداشده و درون میکروتیوب های 2میلی لیتری حاوی 5/1میلی لیتر محیط RM-IK در معرض پیش تیمارهای مختلف سانتریفیوژ (g150، g300 و g600 هر کدام به مدت 3، 6 و 10دقیقه) و شوک الکتریکی (صفر، 100، 150 و 200ولت) قرار گرفتند. بساک های تیمارشده در محیط کشت EDM حاوی 10میلی گرم در لیتر توفوردی و 10میلی گرم در لیتر نیترات نقره به منظور القای کالوس و رویان کشت شدند. نتایج به دست آمده، اختلاف آماری معنی داری را بین سطوح مختلف سانتریفیوژ، سطوح مختلف شوک الکتریکی و اثرات متقابل آنها از نظر صفات مورد مطالعه نشان داد. بیشترین درصد رویان زایی در پیش تیمارهای سانتریفیوژ g150 به مدت 6دقیقه و g300 به مدت 3دقیقه، ترکیب پیش تیمار سانتریفیوژ g150 به مدت 3دقیقه با شوک الکتریکی 150ولت، پیش تیمار سانتریفیوژ g300 به مدت 6دقیقه، پیش تیمار سانتریفیوژ g300 به مدت 10دقیقه و ترکیب پیش تیمار سانتریفیوژ g150 به مدت 3دقیقه و شوک الکتریکی 200 مشاهده شد در حالی که بیشترین درصد باززایی گیاهچه از پیش تیمارهای سانتریفیوژ g300 به مدت 6دقیقه و همچنین ترکیب پیش تیمار سانتریفیوژ g150 به مدت 3دقیقه با شوک الکتریکی 150ولت به دست آمد.

قابلیت آندروژنز میکروسپورهای جمعیت های F3 حاصل از آمیزش های ارقام متحمل به سرما × گرما (Boyer/ Rojo)، شوری × گرما (Afzal/ Torkman // Kavir)، شوری × بیماری (Ashar/ Hebe)، شوری × گرما (Arigashar/ Matico) و رقم ایگری به عنوان شاهد پس از تیمار با مانیتول 0.3 مولار با استفاده از محیط کشت مایع القای L1 تغییر یافته به همراه 3 میلی گرم در لیتر فنیل استیک اسید (PAA) و یک میلی گرم در لیتر بنزیل آمینوپورین (BAP) و یک گرم در لیتر کازیین ئیدرولیزه و 65 گرم در لیتر مالتوز و محیط کشت تمایز یابی موراشیگ و اسکوک (MS) به همراه یک میلی گرم در لیتر(BAP)  و 0.5 میلی گرم در لیتر نفتالین استیک اسید (NAA) مورد مطالعه قرار گرفت. تجزیه های آماری نشان داد که قابلیت آندروژنز نتاج جمعیت های F3  بین خود و در مقایسه با رقم ایگری تفاوت معنی داری دارند. رقم ایگری به طور متوسط به 566.75 جنین به ازای میکروسپورهای یک صد بساک بیشترین جنین را تولید کرد و نتاج F3 های Afzal/ Torkman// Kavir به طور متوسط با 141.5 جنین به ازای میکروسپورهای یک صد بساک بیشترین جنین را در بین جمعیت های F3  تولید کردند. از نظر تولید گیاه سبز نیز تفاوت معنی داریی بین نتایج جمعیت های F3 و رقم ایگری مشاهده شد، در این مورد نیز رقم ایگری به طور متوسط با 65.5 گیاه سبز به ازای میکروسپورهای یک صد بساک بیشترین گیاه سبز را تولید کرد ولی نتاج جمعیت های F3 حاصل از تلاقی های شوری × بیماری و سرما × گرما به ترتیب به طور متوسط با 18.5 و 17.5 گیاه سبز به ازای میکروسپورهای یک صد بساک بالاتر از نتاج F3 هایfzal/ Torkman// Kavir  قرار گرفتند که این احتمالا به مفهوم متفاوت بودن مکانیسم های کنترل القا جنین و گیاه سبز می باشد. در این پژوهش رقم ایگری کمترین گیاه زال (Albino Plantlet) را در مقایسه با نتاج سایر جمعیت ها تولید کرد.

تولید لاین های خالص به وسیله القاء آندروژنز راه حلی امیدبخش و جایگزین برای برنامه های اصلاح کلاسیک می باشد. این تکنولوژی در گوجه فرنگی به توسعه و اصلاح روش ها نیازمند است. یکی از عوامل موفقیت القاء آندروژنز در گوجه فرنگی استفاده از میکروسپورهایی است که در مرحله مناسب نمو قرار داشته باشند. بررسی سیتولوژیکی دقیق ترین روش برای تعیین مرحله مناسب نمو میکروسپورها است. در این مطالعه بررسی خصوصیات سیتولوژیکی میکروسپورها و دانه های گرده در طی روند نمو طبیعی و ارتباط بین طول جوانه گل و طول بساک صورت پذیرفت. نتایج نشان داد که همبستگی بین طول جوانه گل و طول بساک معنی دار است (p<0.0001، r=0.8). در بررسی های سیتولوژیکی مشخص شد که مسیر طبیعی نمو میکروسپور در گوجه فرنگی شامل سه فاز تقسیم میوز تا تشکیل تتراد، تفکیک تترادها و بلوغ میکروسپور به دانه گرده است که میکروسپورها در هر مرحله از لحاظ اندازه و خصوصیات مورفولوژیکی با هم متفاوت هستند. بیشترین فراوانی میکروسپورهای مرحله میوز تا اواسط مرحله میکروسپورهای تک هسته ای در جوانه های با طول 4.9-4 میلی متر مشاهده شد. بنابراین از این نتایج می توان برای تعیین زمان مناسب برداشت جوانه های گل در مطالعات القاء آندروژنز جهت انحراف میسر نمو طبیعی میکروسپورها به سمت مسیر اسپوروفیتی برای القاء کالوس یا القاء مستقیم جنین های هاپلوییدی بهره جست.

تولید گیاهان هاپلویید، یک موضوع با اهمیت در برنامه های به نژادی جهت دستیابی سریع به لاین­های خالص به منظور تولید بذر هیبرید می باشد. در پژوهش حاضر، پاسخ بساک های دو گونه گل جعفری (Tagetes spp.) به القاء آندروژنز در کشت بساک در قالب دو آزمایش مجزا بررسی شد. در آزمایش اول، اثر متقابل ژنوتیپ (T1، T2، T3، T4 و T5) و اندازه غنچه (5-3، 10-5 و 15-10 میلی­متر) و در آزمایش دوم، اثر متقابل روش اعمال تیمار مانیتول (اضافه کردن غلظت های مختلف مانیتول به محیط کشت اصلی و پیش تیمار بساک ها با محیط کشت مایع حاوی غلظت های مختلف مانیتول بمدت 24 ساعت) و غلظت های مختلف مانیتول (صفر، 1/0، 2/0، 3/0، 4/0 و 5/0 مولار) بر القاء آندروژنز در کشت بساک گل جعفری بررسی گردید. نتایج نشان داد که مرحله میکروسپوری مناسب جهت کشت بساک گیاه گل جعفری مرحله تک هسته ای میانی تا دوهسته ای ابتدایی می باشد و مراحل میکروسپوری مذکور در غنچه هایی با اندازه 10-5 میلی متر مشاهده شد. همچنین ژنوتیپ های T3 و T4 بیشترین پاسخ به آندروژنز را نشان دادند. در آزمایش دوم بیشترین درصد کالوس­زایی از تیمار محیط کشت جامد حاوی 2/0 مولار مانیتول با 55/95 درصد کالوس­زایی بدست آمد. پیش تیمار با محیط کشت مایع حاوی 5/0 مولار مانیتول در روش دوم از نظر صفت تعداد نوساقه به ازای هر بساک و تعداد نوساقه به ازای هر کالوس برتری نشان داد. پیش تیمار با محیط کشت مایع حاوی 2/0 مولار مانیتول با باززایی گیاه کامل 11/31 درصد از نظر این صفت بعنوان برترین تیمار شناخته شد. نتایج شمارش کروموزومی نشان داد که از 5 گیاه بررسی شده 3 گیاه دی هاپلوئید بودند و 24 کروموزوم در سلول های نوک ریشه شان داشتند در حالی که گیاهان مادری بررسی شده تتراپلوئید بودند و 48 کروموزوم در سلول های نوک ریشه شان نشان دادند.

در این آزمایش، اثرکشت توأم بساک با تخمدان خیار روی کارایی آندروژنز در کشت بساک 4 رقم خیار مورد مطالعه قرار گرفت. آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار انجام شد. ارقام خیار (بتا آلفا، اصفهانی، باسمنج، کرکی) ، محیط های کشت (مایع، جامد) و تعداد تخمدان در محیط کشت (0، 10، 20) عوامل مورد مطالعه در این آزمایش بودند. نتایج اختلاف معنی داری در سطح 0.001 بین ارقام خیار، محیط های کشت، تعداد تخمدان در محیط کشت، اثرات متقابل دوگانه و اثر سه گانه رقم در محیط کشت در تعداد تخمدان برای صفات درصد کالوس زایی (به جز اثرمتقابل محیط کشت در تخمدان) و میانگین تعداد رویان به ازای هر بساک در سطح 0.001 نشان داد. استفاده از محیط کشت مایع بدون تخمدان در رقم اصفهانی (90%) و محیط های کشت جامد حاوی 10 تخمدان در رقم کرکی (86.66%) و 20 تخمدان در رقم باسمنج (76.66%) بیشترین درصد کالوس زایی را به دنبال داشت. بیشترین درصد کالوس های رویان زا در ارقام کرکی (60%) و اصفهانی (56.66%) در محیط کشت جامد حاوی 10 تخمدان به دست آمد. بیشترین تعداد رویان، با اضافه کردن 10 تخمدان به محیط کشت جامد در ارقام کرکی و اصفهانی با میانگین 0.76 رویان به ازای هر بساک کشت شده به دست آمد. به طورکلی استفاده از 10 تخمدان در محیط کشت جامد در ارقام بتا آلفا، اصفهانی، کرکی و هم چنین 20 تخمدان در محیط کشت جامد در رقم باسمنج باعث افزایش تولید رویان در کشت بساک خیار گردید.

در این آزمایش پاسخ به کشت بساک 20 رقم گندم هگزاپلوئید (Triticum aestivum L.) بهاره ایرانی مورد مطالعه قرار گرفته است. گیاهان دهنده بساک در یک طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در داخل گلخانه کشت شدند. بساک های گیاهان بخشنده بر روی محیط کشت مایع CHB حاوی 90 گرم در لیتر مالتوز، 0.5 میلی گرم در لیتر هورمون 2,4-D و 0.5 میلی گرم در لیتر هورمون کینیتین کشت شدند. تمام ژنوتیپ های مورد بررسی تولید جنین و گیاه سبز نمودند. تجزیه واریانس نشان داد که اختلاف معنی داری بین ژنوتیپ ها در تمامی صفات مورد مطالعه (جنین تولید شده به ازای 100 بساک، باززایی کل (گیاه سبز+آلبینو)، باززایی گیاه سبز و باززایی گیاه آلبینو به ازای 100 بساک) وجود دارد. رقم مغان (1) بالاترین درصد مربوط به صفات باززایی کل و باززایی گیاه سبز رادارا بود (به ترتیب %29.71 و %14.46) و کمترین درصد مربوط به ژنوتیپ %2.85) M-75-13 و (%0.85 بود. رقم اترک بیشترین درصد تولید جنین (%114.6) و ارقام پاستور و البرز کمترین درصد جنین زایی (به ترتیب %11.8 و 11.15) را داشتند. ارقام اترک و رسول بیشترین تعداد گیاه آلبینو راتولید کردند. این آزمایش وابستگی قوی ژنتیکی صفات آندروژنیک و مستقل بودن صفات را از یکدیگر مورد تایید قرار داده است.

لیسیانتوس Eustoma grandiflorum گل نسبتا جدیدی است که به سرعت در رده ده گل برتر شاخه بریده در دنیا قرار گرفته است. در این پژوهش برای اولین بار در دنیا، کشت میکروسپور گل لیسیانتوس انجام شد. در این پژوهش میزان پاسخ به آندروژنز در هفت رقم لیسیانتوس به کشت میکروسپور در شرایط کاملا یکسان کشت بررسی شد. در آزمونی مجزا نیز تاثیر تنظیم کننده های رشد را در القای هاپلوئیدی لیسیانتوس از طریق کشت میکروسپور، مورد بررسی قرار دادیم. اثر متقابل 2,4-D با سه سطح غلظت 2 mg/l و 1، 0.1 و کینتین با سه میزان 1 mg/l و 0.5، 0.1 مورد مطالعه قرار گرفت، هم چنین اثر متقابل NAA با دو سطح غلظت 1 و 0.5 میلی گرم بر لیتر و کینتین با غلظت 1 و 0.5 میلی گرم بر لیتر به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با فاکتورهای 3×2 و 2×2 هر یک با سه تکرار بررسی شد. بر اساس نتایج به دست آمده تمام ارقام به آندروژنز پاسخ مثبت دادند، اما بیشترین تغییرات مربوط به دو رقم ‘ماریاچی پیور وایت’ و ‘ماریاچی بلو پیکوتی ایمپرود بود. در تیمار NAA 0.5 mg/l با1 mg/l کینتین سوسپانسور تشکیل شد. در تیمار 2,4-D 0.5 mg/l همراه0.1 mg/l کینتین و تیمار 2,4-D 0.5 mg/l با 0.5 mg/l کینتین تقسیم سلولی صورت گرفت و ساختار چند سلولی دیده شد، هم چنین در تیمار 2,4-D 2 mg/l همراه mg/l 1 کینتین میکروسپورها شروع به تقسیم سلولی کردند. در آزمایشی دیگر، اثر نور در زمان انکوبه کردن، با 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی بررسی شد. در این آزمایش مشخص گردید که نور سفید، تغییر قابل ملاحظه ای را در میکروسپورها ایجاد نمی کند.

تولید گیاهان هاپلویید برای استفاده در برنامه های به نژادی و تحقیقات بنیادی از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بدین منظور در این پژوهش تعداد 43 ژنوتیپ ذرت از ژرم پلاسم موجود در موسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر، شامل لاین های اینبرد، هیبریدهای سینگل کراس و تری وی کراس از گروه های مختلف رسیدگی از نظر پاسخ به کشت بساک مورد ارزیابی قرار گرفتند. کشت بساک، در مرحله تک هسته ای انتهایی میکروسپورها و در محیط کشت های IMSS، N6، YPM، YP و CI انجام گردید. تولید ساختارهای شبه جنینی 4 تا 6 هفته پس از کشت، از ژنوتیپ های TH-M82، DH5×DH7، A188، S61، K74.1، LA12، TWC605 و SC709 آغاز گردید. همچنین در برخی ژنوتیپ ها کالوس زایی مشاهده گردید. میزان فراوانی تولید ساختارهای شبه جنینی در ژنوتیپ های مورد بررسی از صفر تا %17.6 متغیر بود که ژنوتیپ های DH5×DH7، ETH-M82 و S61 به ترتیب با میانگین 17.6، 8.5 و 2 بیشترین ساختارهای شبه جنینی را در 100 بساک کشت شده به خود اختصاص دادند. با توجه به شناسایی قابلیت نرزایی در برخی از ژنوتیپ های مورد بررسی می توان با تلاقی بین ژنوتیپ های دارای قابلیت نرزایی و ژنوتیپ های غیر پاسخ دهنده صفت نرزایی را منتقل نمود و از این طریق روند اصلاح و معرفی هیبریدهای جدید ذرت را تسریع نمود.