مقاله طرح

مشخصات مقاله

مجری: پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی
سال:1388 | تاریخ پایان: زمستان 1388

video

sound

نسخه انگلیسی

بازدید:

679

دانلود:

0

استناد:

اطلاعات طرح

عنوان

تاثیر جهانی شدن بر حاکمیت ملی ایران

شماره مسلسل

صفحات

 صفحه شروع | صفحه پایان

چکیده

 این پژوهش با هدف بررسی تاثیر جهانی شدن بر حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران به استفاده از نظریه های تکوینی و بازسازی گرا پرداخته است. منظور از این ترکیب آن است که رابطه جهانی شدن و حاکمیت ملی را نمی توان بصورت ساختاری و تک عاملی و خطی فهمید, بلکه آن را "از منظر عوامل کارگزار – ساختار, رابطه تعاملی و فضای بینا ذهنی بازیگران برای بازتولید و بازسازی خود در شرایط نوین مورد مطالعه قرار داد. در بخش نخست, پس از بررسی مفهوم, تاریخچه, مراحل و ابعاد جهانی شدن, نظریه های گوناگون مربوط به این پدیده را مورد توجه قرار داده و بویژه نظریه های میانه را به منظور تحلیل نظریه مختار این نوشته, مطالعه نمودیم. بخش دوم پس از بررسی مفهوم حاکمیت ملی و تحولات مفهومی و عملی, بویژه آن را از رهگذر جهانی شدن کندوکاو نموده و شاخص های دو پدیده جهانی شدن و حاکمیت ملی را عیان ساختیم و مهم تر از همه به حاکمیت ملی جمهوری اسلامی و ابعاد و مولفه های آن پرداختیم. همه این تمهیدات نظری, مفهومی و عملی برای آن بود که به تحلیل پیامدهای جهانی شدن برای حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران برسیم که آن را در سه بعد فرهنگی, اقتصادی و سیاسی – امنیتی ژرفکاوی نمودیم. با عنایت به این واقعیت ها  و نکات, به مهم ترین نتیجه این مبحث می رسیم که جهانی شدن, حاکمیت های ملی را در مواردی از قبیل کاهش اهمیت مرزهای سیاسی, محدود می سازد, ولی در عین حال, فرصت هایی برای تقویت آنها نیز در اختیار می گذارد. به عبارتی, ضمن اینکه محدودیت ساز است و چالش آفرین, اما هم زمان, فرصت هایی می آفریند که دولت ها می توانند در راستای تحکیم حاکمیت ملی خود از آن بهره گیرند. اگر چه جهانی شدن, در برخی ابعاد و وجوه, ما را به فراتر از دولت های دارای حاکمیت رهنمون می شود, اما به هیچ وجه, انحصارا بدین معنا نیست. در حال حاضر گرایش غالب این است که جهانی شدن به صورت مجموعه ای از رویدادهای خارجی که خود مختاری یا استقلال عمل دولت را محدود می سازد, تفسیر می کنند. در ارتباط با تاثیر جهانی شدن و حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران در بعد فرهنگی, اگر چه در ابعادی مثل مصرف گرایی, فردگرایی و بی اعتنایی به ارزش های سنتی و بویژه روی جوانان (گرایش جوانان به مد و البسه خارجی, موسیقی خارجی و ...), زنان (اشتغال زنان, فمینیسم و مثلا تاثیر آن بر گرایش زنان به عدم باروری و ...), مقولات هنر و ادبیات (تاثیر مثلا زبان انگلیسی بر زبان فارسی و هنرهای سینما و تئاتر و...), فرهنگ اجتماعی (مثلا آمار شهر نشینی و روستا نشینی...) ملاحظه کرد, اما این امکان را فراهم کرده است تا دست اندرکاران مسایل فرهنگی کشور, برای حفظ, تقویت و انطباق شرایط فرهنگی کشور با وضعیت جدید امکانات و ابزارها را بازاندیشی کنند. می توان به تکاپوی تاکید برکارآمدی, راه اندازی شبکه های رسانه ای و ارتباطی بین المللی, کشف, بازاندیشی و بازتولید بنیان های اصیل حقوق بشری دینی و استفاده از فرصت های جهانی شدن معکوس برای تقویت بنیان فرهنگی حاکمیت ملی اشاره کرد. به لحاظ سیاسی و امنیتی, پدیده جهانی شدن برای حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک دولت در حال مدرن شدن, ایدئولوژیک, پسا انقلابی و جهان سومی, که از هر سه جهت نسبت حاکمیت ملی خود حساسیت ویژه ای دارد, پیامدهای منفی داشته و دارد. جمهوری اسلامی ایران یک دولت در حال مدرن شدن است که از وضعیت پیشامدرن دور شده و وارد مرحله دولت مدرن شده و اما هنوز آن را کاملا محقق نساخته, همانند کشورهایی چون ترکیه, چین و روسیه برای حاکمیت ملی خود در ابعاد اقتدار داخلی و استقلال خارجی اهمیت زیادی قایل است. طبعا حجم انبوه امواج, رویدادها, تعهدات و قراردادها به شکل انتقال اندیشه ها, ورود پدیده ها, تحمیل فشارها و الزامات حقوقی بین المللی نمی تواند خطر آفرین نباشد. این موضوع, بویژه به جهت وضعیت چندقومیتی بودن کشور, خرده فرهنگ های درونی, محیط پیرامونی مشابه, معارض و بی ثبات, و عدم گذار به شرایط پس از بحران های هویت, ملیت, اقتدار, توزیع, یکپارچگی و ..., از قضا بسیار خطرناک است. حاکمیت ملی ایران به لحاظ وضعیت ایدئولوژیک نیز از جهانی شدن اثراتی را می پذیرد. ایدئولوژی انقلاب اسلامی و شرایط پساانقلابی (غیر عادی بودن نسبت به یک جامعه انقلابی) خود به خود پتانسیل بالایی از تعارض جویی محیط فرهنگی و سیاسی و امنیتی خارجی و بویژه نظام جهانی سرمایه داری لیبرال را با خود دارد. این موضوع نه تنها نسبت به نظام جهانی سرمایه داری لیبرال, بلکه حتی محیط پیرامونی متعارض اعراب و مسلمانان را نیز در مقابل خود دارد. طبعا در چنین شرایطی, روندهای کلی جهانی شدن و هنجارهای فرهنگی, اقتصادی و سیاسی – امنیتی آن, نه در جهت تقویت بنیان های ایدئولوژیک حاکمیت ملی, نه خنثی نسبت به آن, بلکه کاملا در تعارض با آنها هستند. از این رو, حاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران (اقتدار ملی و استقلال آن) در مقابل جهانی شدن آسیب پذیر هستند. جهان سومی بودن و شرایط در حال توسعه بودن نیز طبعا مزید بر علت است و همانند همه کشورهای جهان سومی دیگر, حاکمیت ملی ایران از این پدیده همانند پدیده های سلف آن (استعمار, استثمار, امپریالیسم) آسیب پذیر است. به تعبیر والرشتین, پیرامونی بودن این کشورها, آنها را همواره در برابر مرکز آسیب پذیر می سازد. شاید نمونه پرونده هسته ای و تصویب قطار قطعنامه ها و فشارها و تحریم های متاثر از آن, و یا قضیه انتخابات شورای امنیت سازمان ملل متحد (32 رای ایران در برابر 158 رای ژاپن) نیز بتواند مثال دیگری باشد که چه تهدیدهایی از این پدیده و در این شرایط برای ایران وجود دارد. به لحاظ اقتصادی نیز, جاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران یه اشکال مختلف محدود شده است. از یکسو, نقش ایران در اقتصاد جهانی رو به کاهش است و اگر صادرات نفت نباشد بسیار پایین تر خواهد آمد. از سوی دیگر, ایران در معرض فرار مغزها, خروج سرمایه ها, ورود کالاهای قاچاق قرار دارد. همچنین, تلاش های ایران برای ورود به سازمان جهانی بازرگانی با مانع آمریکا روبروست. اگر ایران عضو نشود, همانند امروز شاهد بسیاری از آثار منفی عدم حضور است. اما امکان عضویت هم وجود ندارد, چون شرایط جهانی شدن, یه اقتصادهای بزرگ یک حق وتوی سیاسی داده است. طبعا در چنین شرایطی, هم اقتدار داخلی (بخاطر اثرگذاری بر کارآمدی دولت) آسیب می بیند و هم استقلال خارجی (بخاطر عدم توان حضور در تصمیم گیریهای مهم بین المللی در عرصه اقتصادی و تجاری). در واقع, اگر چه جهانی شدن امکان و فرصت حضور اقتصادی را به همه (هر چند بصورت نابرابر) می دهد, اما برای جمهوری اسلامی بدلیل حساسیت های خاص و ویژگیهای نظام سیاسی, چنین فرصت هایی بسیار اندک است و نمی توان از جهانی شدن از پایین سخن گفت.

استنادها

  • ثبت نشده است.
  • ارجاعات

  • ثبت نشده است.
  • مقالات مرتبط نشریه ای

  • ثبت نشده است.
  • مقالات مرتبط همایشی

  • ثبت نشده است.
  • طرح های مرتبط

  • ثبت نشده است.
  • کارگاه های پیشنهادی

    کارگاه های پیشنهادی






    مرکز اطلاعات علمی SID
    مرکز اطلاعات علمی SID
    مرکز اطلاعات علمی SID
    مرکز اطلاعات علمی SID
    انتشارات انتخاب
    نهمین کنگره زخم و ترمیم بافت‎‎
    حوزه علمیه خواهران شهرستان اقلید

    فایل موجود نیست