بلورشناسی و کانی شناسی ایران
سال:1397 | دوره:26 | شماره:2 |تعداد مقالات:20

یکی از نواحی ایران که به دلیل خشکسالی های اخیر دستخوش پدیده نوظهور گرد و غبار شده است شهرستان گناباد در جنوب استان خراسان رضوی است. به منظور بررسی ویژگی های فیزیکی و شیمیایی ذرات گرد و غبار و نقش آنها در آلودگی محیط زیست، تعداد 9 نمونه جمع آوری شد و جنبه های کانی شناسی، زمین شیمیایی و ریخت شناسی آنها به روش بررسی XRF, XRD و SEM و میکروآنالیز EDX مطالعه شد. بررسی-های XRD نشان داد که ترکیب کانی شناسی غالب شامل تکتوسیلیکات ها (کوارتز و فلدسپارهای قلیایی)، کربنات ها (کلسیت) و کانی های رسی است. نتایج حاصل از طیف سنجی XRF نشان داد که ترکیب اکسیدهای اصلی گرد و غبار گناباد شبیه ترکیب میانگین سایر نقاط دنیاست. بررسی ضریب غنی شدگی (EF) برای عناصر مختلف نشان داد کهV، Cu, Ba و Co دارای EF< 10 و خاستگاه طبیعی و پوسته ای هستند و عناصر Cr, Pb, Zn, Niبه دلیل بالا بودن ضریب غنی شدگی (بالاتر از 10) خاستگاه غیرپوسته ای و غیرطبیعی (فعالیت های انسانی) دارند. تصاویرSEM نشان داد که ذرات گرد و غبار گناباد بیشتر به شکل های کروی، نامنظم و منشوری هستند. بیشتر نمونه های گرد و غبار دارای اندازه های بین 15 تا 50 میکرومتر هستند. نتایج ریزتجزیه EDX حضور فازهای کوارتز، کلسیت و کانی های آلومینوسیلیکاته را تایید کرد.

مجموعه افیولیتی خوی در شمال غرب ایران دارای کانسارهای متعدد کرومیتی است که از نظر بافتی، زمین شیمیایی و کانی های همراه متفاوت هستند. کرومیتیت های خوی بر اساس Cr# به دو گروه کلی کرومیتیت های غنی از Cr (Cr#>6/0) و غنی از Al (Cr# < 6/0) تقسیم می شوند. از نظر تراکم عناصر گروه پلاتین، کرومیتیت های غنی از Cr دارای مقادیر بیشتری از عناصر گروه پلاتین (PGE) و میانبار های بسیار کوچکی از کانی های گروه پلاتین (PGM) هستند. درحالیکه، کرومیتیت های غنی از Al تهی شده تر از PGE و فاقد PGM به صورت میانبار هستند. بررسی های زمین شیمیایی و طیف سنجی رامان بر میانبار های کانی های گروه پلاتین مشخص کرد که در کرومیتیت های غنی از Cr خوی لاوریت و به مقدار کمتر ایرارسیت وجود دارد. تراکم PGE در کرومیتیت های غنی از Cr و غنی از Al نشان می دهد که گروه نخست به احتمال زیاد در محیط قوس و گروه دوم در حوضه های پشت قوس تشکیل شده اند.

مقدار عناصر خاکی نادر و کمیاب موجود در کانی های آمفیبول، پلاژیوکلاز، کانی های گروه اپیدوت (زوئیزیت و کلینوزوئیزیت) و کلینوپیروکسن های باقیمانده از سنگ اولیه در اپیدوت-آمفیبولیت های شمال ارومیه به صورت برجا به روش طیف سنجی جرمی پلاسمای جفت شده القایی لیزری (LA-ICP-MS) جهت بررسی توزیع عناصر کمیاب در کانی های سنگ های دگرگونی و کلینوپیروکسن های باقیمانده از سنگ اولیه، تعیین شدند. در این سنگ ها عناصر سازگار (Sc، V، Ni و Cr)، عناصر با شدت میدان بالا یا HFSE (Ti، Ta، Hf و Nb) و عناصر خاکی نادر متوسط (MREE) در آمفیبول، عناصر خاکی نادر سبک (LREE) و عناصر سنگ دوست بزرگ یون (LILE) در پلاژیوکلاز و عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) به همراه Eu در کانی های گروه اپیدوت تمرکز یافته اند. روند مشاهده شده برای عناصر خاکی نادر در کانی های گروه اپیدوت برخلاف روند معمول در این کانی ها در دیگر نقاط جهان است. بررسی زمین شیمی عناصر کمیاب و خاکی نادر در این کانی ها نشانگر غنی شدگی HREE و MREE در مقایسه با LREE در ساختار این کانی هاست. مقایسه فراوانی عناصر خاکی نادر و کمیاب بین آمفیبول و کلینوپیروکسن های باقیمانده از سنگ اولیه بیانگر تشابه نسبی این عناصر برای این کانی هاست. این امر به احتمال زیاد بیانگر به ارث رسیدن ویژگی های زمین شیمیایی آمفیبول از کلینوپیروکسن های اولیه است.

سری های سنگی مافیک-فرامافیک لایه ای جنوب ارزوئیه واقع در جنوب بافت (استان کرمان) شامل سنگ های فرامافیک پلاژیوکلاز دار (دربردارنده ترکیب مدال الیوین، کلینوپیروکسن، ارتوپیروکسن و پلاژیوکلاز)، الیوین گابرو (شامل پلاژیوکلاز، الیوین، ارتوپیروکسن، کلینوپیروکسن)، و انواع گابرونوریت ها (دربردارنده ارتوپیروکسن، کلینوپیروکسن، آمفیبول و پلاژیوکلاز که در قسمت های تیره و روشن مقدار پلاژیوکلاز متفاوت است) است که بخش مافیک همبافت آمیزه رنگین ارزوئیه را تشکیل می دهند. تجزیه نقطه ای انجام شده بر روی کلینوپیروکسن موجود در این سنگ ها بیانگر وجود کلینوپیروکسن از نوع دیوپسید با Mg# به نسبت بالا (75/0-88/0) است. محاسبات دما و فشارسنجی کلینوپیروکسن ها کمینه دمای تبلور معادل º C783 تا 975 و فشار 4/1 تا 6/3 کیلوبار را نشان می دهد. از نظر زمین ساختی ماگمایی ترکیب گدازه تشکیل دهنده این کلینوپیروکسن ها، تولئیتی تا بونینیتی است که در یک محیط قوس شکل گرفته اند. بدین ترتیب می توان سری های سنگی فرامافیک و مافیک لایه ای ارزوئیه را بخشی از مجموعه-های افیولیتی در نظر گرفت که در منطقه فرورانش واقع شده اند.

مجموعه افیولیتی کرمانشاه در پهنه ساختمانی زمین ساختی غرب ایران در بخش شمالی روراندگی اصلی زاگرس قرار دارد و بخشی از کمربند افیولیتی بشدت گسیخته کرمانشاه پنجوین محسوب می شود. وجود پهنه چند دگرگونه در منطقه در اصل به توسعه افیولیت ها و جایگیری زمین ساختی آنها وابسته است. برخی از سنگ های دگرگونی موجود در منطقه (یشم و بدل یشم) دارای سختی، وزن مخصوص و تراکم بالا بوده و شامل کانی هایی چون ترمولیت، اکتینولیت، پلاژیوکلاز، کلینوکلر و گارنت گروسولار هستند. سنگ های دگرگونی دربردارنده ترمولیت بسیار متراکم و نفریت موجود در منطقه و نیز سرپانتینیت-های آنتی گوریتی بسیار متراکم موسوم به باونیت، گواهی روشن بر رخداد پدیده فرورانش و رخداد دگرگونی فشار بالا در منطقه هستند. سرپانتینیت های منطقه با مقدار آنتی گوریت و کروم مگنتیت بسیار بالا و نیز افت گرمایی (LOI) نسبتاً کم (1/12-9/10 درصد وزنی) با دگرگونی رخساره شیست آبی دما متوسط تا بالا مشخص می شوند. این شرایط دگرگونی برآمده از سرپانتی شدن پروتولیت های هارزبورژیتی به شدت تهی شده ای است که در اثر ذوب بخشی گسترده (بیش از 15 درصد، مطابق با محیط فرورانشی آبدار) رخ داده اند. گابروها در مجموعه افیولیتی دچار دگرسانی نوع رودنژیتی شده اند، این گابروهای رودنژیتی، در ادامه یک فرایند رودنژیت زدایی را نیز پشت سر گذارده اند.

استارولیت شیست های دربردارنده گارنت بخش مهمی از دنباله سنگهای دگرگونی ناحیهای در منطقه همدان (شمال پهنه سنندج-سیرجان) را تشکیل می دهند. این سنگ ها دارای پورفیروبلاست های استارولیت و گارنت هستند که در زمینه ای متشکل از بیوتیت، مسکویت و کوارتز قرار گرفته اند. استارولیت ها از گونه آهن دار هستند و تنوع ترکیب شیمیایی اندکی نشان می دهند. آلماندین مهم ترین جزء تشکیل دهنده گارنت هاست، البته افزایش آهن و منیزیم و کاهش منگنز از مرکز به کناره این بلورها نیز دیده می شود که نشان دهنده تشکیل آنها طی دگرگونی پیشرونده است. بیوتیت ها نیز از نوع سیدروفیلیت هستند. علاوه بر این کانی ها، کلریت های غنی از آهن و از گونه ریپیدولیت در کناره برخی از استارولیت ها دیده می شوند که از دگرگونی پسرونده آنها شکل گرفته اند. روش های مختلف دما-فشارسنجی به کار رفته نشان می دهند که دما و فشار نهایی دگرگونی برای گارنت استارولیت شیست های همدان به طور میانگین 560 درجه سانتیگراد و 3 تا 5/3 کیلوبار بوده است. بر این اساس می توان آنها را از انواع سنگ های دگرگونی دما بالا-فشار متوسط تا پایین نوع بوچان دانست.

سنگ های آتشفشانی و آذرآواری ائوسن منطقه وسیعی را در گردنه آهوان در شمال شرق سمنان پوشانده اند. این سنگ ها بیشتر شامل بازالت، آندزیت، تراکی آندزیت، داسیت و ریولیت با بافت های هیالوپورفیری، پورفیری و گلومروپورفیری هستند. سنگ های بازالتی از درشت بلورهای پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن تشکیل شده اند. سرسیت، کائولینیت، کلسیت و کلریت نیز کانی های ثانویه این سنگ ها هستند. اندازه کلینوپیروکسن های موجود در این سنگ ها از متوسط تا ریز متغیر است. ترکیب آن ها از نوع آهن-منیزیم-کلسیم دار است و در میدان ترکیبی دیوپسید قرار می گیرند. کلینوپیروکسن های با اندازه متوسط، منطقه-بندی معکوس نشان می دهند و بررسی تغییرات ترکیب شیمیایی آنها بیانگر این است که زون بینابین هسته و حاشیه، از عناصر Fe، Al وTi تهی شده است، در حالیکه از Mg، Ca و Si غنی شدگی نشان می دهد. نمودارهای تعیین سری ماگمایی و محیط زمین ساختی مبتنی بر پایه ترکیب شیمیایی کلینوپیروکسن ها نشان دهنده تشکیل آنها از یک ماگمای قلیایی تا نیمه قلیایی و با مقدار آب 5-2% و گریزندگی اکسیژن بالاست. همچنین، بررسی های دما-فشارسنجی نشان می دهند که این کلینوپیروکسن ها در فشارهای حدود 1 کیلوبار و دمای 1230-1110 درجه سانتی گراد متبلور شده اند.

سنگ های دیابازی سازند هرمز، دستخوش انواع فرآیندهای ثانویه دگرسانی و دگرگونی رخساره ی شیست سبز تا اوایل رخساره ی آمفیبولیت شده اند. این سنگ ها، در نتیجه فرآیند دگرنهادی نفوذی و دگرسانی گرمابی، دگرسان و به دلیل سیال های آبدار غنی از CO2 و برهم کنش سنگ-سیال، دگرگون شده اند. کانی های فلدسپات، پیروکسن، الیوین، آپاتیت، روتیل، مگنتیت و پیریت، جزء کانی های ماگمایی اولیه ی این سنگ ها و سایر کانی های موجود در این سنگ ها، فراورده تبدیل کانی های اولیه در اثر دگرسانی و دگرگونی گرمایی هستند. فلدسپات ها به لابرادوریت، آلبیت و ارتوکلاز تفکیک می شوند. لابرادوریت و آلبیت در دمای کمتر از 700 درجه ی سانتی گراد و فشار کمتر از 6 کیلوبار متبلور شده اند که شرایط دمای باز تبلور آنهاست. ارتوکلاز در 700 درجه ی سانتی گراد، 6 کیلوبار و بیش از 1000 درجه ی سانتی گراد، بیش از 7 کیلوبار متبلور شده اند و جزء کانی های ماگمایی است. کلینوپیروکسن ها به اوژیت و دیوپسید تفکیک می شوند که در دمای 1100 تا 1300 درجه سانتی گراد متبلور شده و جزء کانی های ماگمایی هستند. پیروکسن ها نیمه قلیایی تا قلیایی هستند و در محیط بازالت های تولئیتی درون صفحه ای یا بازالت های کف اقیانوسی تشکیل شده-اند. پلاژیوکلاز فلدسپات ها و کلینوپیروکسن ها شرایط اکسیدان را نشان می دهند. با توجه به زیرکن های تجزیه شده ی دیابازهای گنبد نمکی بند معلم (Ma 4/6 ± 4/539) و گنبد نمکی چمپه (Ma 1/6 ± 5/543)، سن تبلور و تشکیل این سنگ ها، کامبرین پیشین است. بیشتر این زیرکن ها، خاستگاه ماگمایی دارند. سن این دیابازها نشان می دهد که نفوذ آنها همزمان و/یا پس از شروع کافت شدگی پیشین زیستی نو تا کامبرین پیشین بخش شمالی صفحه ی عربستان و رسوب گذاری سازند هرمز در حوضه ی خلیج فارس بوده است.

سنگ های آتشفشانی منطقه شاه سلطان علی در جنوب غربی بیرجند و در بخش شرقی پهنه لوت رخنمون دارند. براساس بررسی های سنگ نگاری، این سنگ ها بازالت تا آندزیت بوده و کانی های اصلی آنها پلاژیوکلاز، کلینوپیروکسن، هورنبلند و بندرت بیوتیت و الیوین هستند. آپاتیت و زیرکن به عنوان کانی فرعی در این واحدها شناسایی شده اند. واحدهای آندزیتی و آندزیت-بازالتی دگرسانی پروپلیتی ضعیف تا متوسط را نشان می دهند. این واحدها متاآلومین هستند و در گستره سنگ هایی با ماهیت آهکی-قلیایی پتاسیم بالا تا شوشونیتی قرار می گیرند. برپایه داده های زمین شیمیایی، منطقه مورد بررسی با پهنه فرورانش شرق ایران (پهنه افغان-پهنه لوت) در ارتباط است. اینکه از نظر زمین-ساختی، واحدهای منطقه در کمان قاره ای جای می گیرند، همچنین غنی شدگی از عناصر سنگ دوست بزرگ یون مانند K, Ba, Sr و Cs نسبت به عناصر با پتانسیل یونی بالا (Nb-Ti و Zr) همراه با ناهنجاری منفی Nb نشان دهنده تشکیل ماگما در پهنه فرورانش است. خاستگاه ماگمای تشکیل دهنده آندزیت و آندزیت-بازالت های منطقه، براساس نسبت Ta/Yb, Th/Yb, Ba/La و Th/Ndگوشته دگرنهاد شده است و سیال های حاصل از فرورانش در غنی شدگی گوشته نقش بسزایی داشته اند. نسبت (La/Yb)N (90/4 تا 59/10) به همراه الگوی عناصر کمیاب نشان دهنده وجود مقدار جزئی گارنت در خاستگاه است که الگوسازی های انجام شده نشان می دهد، که ماگمای مولد واحدهای سنگی از ذوب بخشی 5 تا 20 درصد اسپینل گارنت لرزولیت حاصل شده است.

سه چندریخت سرپانتین (لیزاردیت، کریزوتیل و آنتی گوریت) در سرپانتینیت های آمیزه ی افیولیتی جنوب صحنه وجود دارد. لیزاردیت با ساختار ورقه ای در زمینه ی پریدوتیت ها دیده می شود، در حالی که آنتی گوریت به صورت تیغه ای روی لیزاردیت رشد یافته و گسترش کریزوتیل به صورت رشته های شفاف و طلایی، فقط محدود به شکاف های ریز است. سنگ های پریدوتیتی این منطقه براساس درجه سرپانتینیتی شدن، به سه گروه تقسیم شده اند: پریدوتیت های نسبتاً (کمتر از 50 درصد) سرپانتینیتی شده، پریدوتیت های که دستخوش 50 تا 90 درصد فرآیند سرپانتینیتی شدن شده اند و پریدوتیت های کاملاً (بیش از 90 درصد) سرپانتینیتی شده. براساس شواهد بافتی و روابط جانشینی، رویداد سرپانتینیتی شدن طی شش مرحله صورت گرفته است. فرایند سرپانتینیتی شدن با پیدایش لیزاردیت از دگرسانی کف اقیانوس شروع شده و در مرحله جایگزینی توده افیولیتی با تبلور آنتی گوریت ادامه داشته است. بر اساس روابط زمانی، ویژگی های ظاهری و نوع کانی پرکننده، در پریدوتیت های سرپانتینیتی صحنه چهار نسل رگه (V1-V4) شناسایی شده اند. رگه های V1 قدیمی ترین و رگه های نسل V4 جوان ترین هستند. ترکیب شیمیایی سرپانتین های مورد بررسی بر ضلع MgO-SiO2 و بین فورستریت و انستاتیت در گستره سرپانتین قرار می گیرند.

گنبدهای داسیتی منطقه باغات در جنوب سیرجان و پهنه سنندج-سیرجان قرار دارند. کانی های اصلی تشکیل دهنده این سنگ ها شامل پلاژیوکلاز و کلینوپیروکسن و کانی های فرعی شامل بیوتیت، زیرکن و آپاتیت است. ترکیب شیمیایی بیوتیت ها در این سنگ ها نشان می دهد که این کانی ها به کانی های کلریت و احتمالاً همرشدی هایی با کانی روتیل دگرسان شده-اند. مقدار Fe/(Fe+Mg) در گستره 53/0 تا 57/0 و مقدار Si در گستره 7/5 تا 15/6 بوده و معرف کانی پیکنوکلریت است. در این کلریت ها مقدار جزء کلریت (Xc)، بین 43/0 تا 85/0 قرار دارد که اشاره به وجود لایه-های اسمکتیت در ساختار کلریت دارد. ترکیب شیمیایی کلریت دمای تشکیل این کانی را 252 تا 263 درجه سانتیگراد نشان می دهد و بیانگر ماهیت آهکی-قلیایی ماگمای سازنده سنگ های مورد بررسی است که در مناطق کوهزایی تشکیل شده است.

منطقه اکتشافی حاتم آباد در شمال شرقی قائن، استان خراسان جنوبی و در شمال شرق پهنه لوت واقع است. زمین شناسی منطقه شامل سنگ های آتشفشانی با ترکیب بازالت و آندزیت و توالی های رسوبی (گلسنگ، سنگ آهک و جوش سنگ) با سن پالئوسن-ائوسن است که دایک های مونزودیوریتی در آنها نفوذ کرده اند. دایک های مونزودیوریتی ماهیت آهکی-قلیایی پتاسیم بالا و متاآلومین دارند و در پهنه فرورانش تشکیل شده اند. همه واحد ها دستخوش دگرسانی های سیلیسی، کربناتی، پروپلیتی و سرسیتی شده اند. کانی سازی در این منطقه به شکل رگه-رگچه ای با روند شمال غربی-جنوب شرقی (NW-SE) و شیب 70 درجه به سمت جنوب غرب و با ضخامت حدود 4 متر در سنگ میزبان آندزیت و کنگلومرا رخ داده است. ماده معدنی شامل کانی های اولیه پیریت و کالکوپیریت و کانی های ثانویه مالاکیت، کالکوزیت، کوولیت، آزوریت، هماتیت، گوتیت و بورنیت است که با دگرسانی سیلیسی و کربناتی همراه است. نتایج اکتشافات زمین شیمیایی بیانگر ناهنجاری های بالایی ازمس (تا 19/4 درصد) در رگه است و مقدار عناصر Au، Pb، ، Zn، Ag، Asو Bi پایین است. شواهد کانی سازی، کنترل ساختاری، نوع و گسترش دگرسانی ها و ناهنجاری های زمین شیمیایی گویای کانی سازی نوع فراگرمایی مس است. دایک های مونزودیوریتی نقشی در کانی سازی نداشته اند و توده های نفوذی در عمق مسؤول دگرسانی و کانه زایی در منطقه حاتم آباد هستند.

کانی های رسی از جمله کانی های الیافی، اثر قابل توجهی بر ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک دارند و نمادی از مراحل تکامل خاک هستند. این پژوهش با هدف بررسی وجود پالیگورسکایت و شرایط تشکیل آن در مواد مادری و خاک های دوره ترشیاری در شهرستان داراب استان فارس انجام شد. بدین منظور ازتعداد 6 سازند و نیمرخ خاک های منطقه نمونه برداری شد. نمونه ها با پراش سنج پرتو ایکس و میکروسکوپ الکترونی روبشی بررسی شدند. بر اساس مقایسه ترکیب کانی شناسی مواد مادری و خاک های حاصل، شرایط تشکیل، مقدار و ریختار پالیگورسکایت، سه خاستگاه توارثی، خاکساز و آواری برای این کانی در منطقه پیشنهاد گردید. نتایج تجزیه مولفه های اصلی نشان داد که مقدار اسمکتیت، گچ و رسانندگی الکتریکی، ایلیت، کلسیم و منیزیم محلول و نسبتMg/Ca موثرترین عوامل در تشکیل و پراکنش پالیگورسکایت در خاک-های منطقه هستند که بیانگر تشکیل خاکساز و درجای کانی از محلول خاک در شرایط با تبخیر بالاست.

افیولیت انارک به سن دیرینه زیستی با روند شرقی-غربی در شمال شهر انارک واقع است. علاوه بر گابروهای موجود در توالی افیولیتی انارک، توده هایی از گابروهای دگرنهاد شده به شکل استوک و دایک درون افیولیت انارک نفوذ کرده اند. گابروهای دگرنهاد شده جوانتر از افیولیت انارک و قدیمی تر از مجموعه دگرگونی انارک بوده و دربردارنده کانی های دیوپسید و اوژیت، هورنبلند اکتبنولیتی، اکتینولیت، ترمولیت، فلوگوپیت، آلبیت و الیگوکلاز، پیکنوکلریت و پنینیت، اپیدوت، گارنت، اسفن، آپاتیت، پرهنیت، کلسیت و کانی های کدر هستند. نفوذ آب دریا تا پوسته زیرین و گوشته بالایی باعث دگرنهادی دمای بالای گابروها شده است. ناهنجاری مثبت Pb و ناهنجاری منفی Ti, Nb, Ta در شیمی سنگ کل و کلینوپیروکسن و آمفیبول نشانگر محیط زمین ساختی قوس آتشفشانی وابسته به مناطق فرورانش است. دمای تبلور دیوپسید 1150 تا 1200، فلوگوپیت 750، هورنبلند اکتینولیتی. 600، کلریت 360-540 و اکتینولیت 450 درجه سانتیگراد است.

نوار ماگمایی نئوژنی قوچان-اسفراین (در شمال نوار افیولیتی سبزوار) دربردارنده گنبد های آداکیتی نئوژن با طیف ترکیبی آندزیت تا ریولیت است که آشکارا سنگ های رسوبی ژوراسیک، مجموعه آتشفشانی-رسوبی ائوسن، سنگ های رسوبی میوسن و حتی گاهی سنگ جوش پلیوسن را قطع کرده اند. اصلی ترین کانی های سازنده سنگ های گنبدها را پلاژیوکلاز و آمفیبول تشکیل می دهند که در زمینه ای از بافت های متنوع فلسیتی پورفیری، ریزسنگ پورفیری، غربالی، جریانی و گلومروپورفیری قرار دارند. سرشت آهکی-قلیایی و متاآلومین تا پرآلومین، غنی شدگی از عناصر سنگ دوست بزرگ یون (LILE) و عناصرخاکی نادر سنگین (LREE) و تهی شدگی از عناصر خاکی نادر سنگین (HREE) و Y در نمودارهای بهنجار شده به ترکیب گوشته اولیه و کندریت، به همراه مقادیر بالای Na2O، Al2O3، Sr، نسبت بالای Sr/Y، نسبت پایین K2O/Na2O و تهی شدگی از عناصر با پتانسیل یونی بالا (HFSE) در این سنگ ها از نشانه های بارز ماگماهای آداکیتی کمان های فرورانش جوان است. به علاوه، این سنگ ها دارای نسبت های ایزوتوپی آغازین 87Sr/86Sr (70390/0 تا 70562/0) وNd(t) (86/0-تا 98/4+) هستند که نشان دهنده خاستگاه آنها از ذوب-بخشی ورقه اقیانوسی همراه با آلودگی مواد پوسته ای است. سن جایگزینی این سنگ ها در نوار ماگمایی قوچان-اسفراین از طریق سن-سنجی U-Pb بر زیرکن های جدا شده 24/0± 83/17 تا 34/0± 50/8 میلیون سال به دست آمده است. نتایج نشان می دهند که ماگمای مولد آن ها از ذوب بخشی ورقه اقیانوسی فرورانده شده گارنت آمفیبولیتی/ اکلوژیتی اقیانوس نئوتتیس سبزوار به زیر سنگ کره قاره ای بینالود در مرحله پس از برخورد پدید آمده است. وجود بیگانه سنگ ها، خوردگی و عدم تعادل شیمیایی درشت بلورها، بافت غربالی در پلاژیوکلازها و نسبت های ایزوتوپی Sr-Nd این سنگ ها، نشانگر عملکرد فرآیندهای تبلور جدایشی همراه با هضم و آلایش پوسته ای(AFC) در تشکیل و تکامل سنگ های آذرین این نوار است.

کمپلکس لیگاند-مخلوط مس(II) از واکنش لیگاند سالیسیل آلدهید S-بنزیل ایزوتیوسمی کربازون هیدروکلرید (H2L)، نمک مس(II) استات تک-آبه و 1و10-فنانترولین (Phen) با فرمول عمومی[Cu(Phen)2Cl]. H2L, Cl, H2O تهیه شد. ساختار آن به وسیله ی تجزیه ی عنصری و طیف سنجی فروسرخ شناسایی شد و از پراش پرتوی X تک بلور به منظور شناخت بیشتر ساختار مولکولی کمپلکس مس(II) استفاده شد. در کمپلکس مس(II)، هندسه ی هم آرایی اطراف اتم مرکزی حدواسط بین هرم با قائده ی مربعی و دوهرمی مثلثی است. دو لیگاند 1و10-فنانترولین (دهنده ی NN) به صورت دو دندانه ی خنثی، به فلز مرکزی همتافته شده است. جایگاه پنجم با اتم کلر اشغال شده است.

هیدروکسی آپاتیت (Ca10 (PO4)6 (OH)2) با ساختار بلوری ششگوشی تنها فاز معدنی قابل شناسایی استخوان است. در این پژوهش نانوکامپوزیت فریت منیزیم-هیدروکسی آپاتیت به منظور کاربردهای پزشکی ساخته شد. نخست، نانومیله های هیدروکسی آپاتیت متخلخل به روش هم رسوبی با قالب میسلی ساخته شدند. عامل فعال سطحی غیریونی پلورونیک 123P به عنوان قالب میسلی مورد استفاده قرار گرفت. سپس، نانوکامپوزیت فریت منیزیم-هیدروکسی آپاتیت با روش سونوشیمی ساخته شد. ساختار بلوری نانوپودرها به وسیله الگوی پراش پرتو ایکس تعیین گردید. همچنین ریخت شناسی نمونه ها توسط میکروسکوپ الکترونی عبوری بررسی شد. در تصاویر میکروسکوپ الکترونی عبوری نانوکامپوزیت، نانوذرات فریت منیزیم به شکل کره هایی با قطر تقریبی nm 8 روی سطح نانومیله های هیدروکسی آپاتیت مشاهده شدند. حلقه های پسماند (M-H) نانوذرات فریت منیزیم و نانوکامپوزیت فریت منیزیم-هیدروکسی آپاتیت، در دمای اتاق، به وسیله مغناطیس سنج با نمونه ارتعاشی اندازه گیری شدند. نتایج اندازه گیری ها بیانگر رفتار ابرپارامغناطیس نانوساختارهای تولید شده است.

در این پژوهش ذرات گارنت ایتریوم آهن بیسموتی جانشانی شده با کاتیون های Fe3+، Bi0. 5Y2. 5-xFe5+xO12 (2/0، 1/0، 0/0 x =) به روش سل ژل تهیه شدند. تحلیل الگوهای پراش پرتوی ایکس (XRD)، ساختار تک فاز گارنت را برای نمونه های با 1/0 و 0/0 x =و وجود فازهای فرعیYFeO3 و هماتیت را برای نمونه 2/0x = نشان داد. حلقه های پسماند بدست آمده از مغناطیس سنج نمونه ارتعاشی (VSM) بیانگر افزایش مغناطش اشباع با جانشانی کاتیون-های Fe3+ است. تغییرات مغناطش با مقدار x بر پایه احتمال اثر حضور یون بیسموت در ساختار گارنت، جهت گیری گشتاور مغناطیسی کاتیون-های Fe3+ جانشانی شده و همچنین وجود یون های Fe2+ بحث شده است.

دو نمونه از نانوخوشه های مس روی بسترهایی از کوارتز با ضخامت 10 نانومتر و 20 نانومتر رشد داده شدند. هر نمونه با یک لایه دی-اکسیدتیتانیوم به ضخامت 300 نانومتر پوشش داده شد. برای مقایسه لایه دی اکسیدتیتانیوم با ضخامت 300 نانومتر روی بسترهای کوارتز نیز لایه نشانی شدند. همه لایه ها به روش رسوب دهی فیزیکی بخار (PVD) و با استفاده از دستگاه لایه نشانی با باریکه الکترونی (EBD) تهیه شدند. اثر نانوخوشه های مس بر ریخت شناسی سطح، اندازه دانه ها، مرزدانه ها، ساختار و فازهای بلوری و برخی از خواص نوری مانند جذب و عبور لایه دی اکسیدتیتانیوم بررسی شدند. ریخت شناسی سطح لایه ها با میکروسکوپ الکترونی روبشی نشر میدانی (FESEM) و ساختار بلوری لایه ها و تبدیل-های فازی در اثر عملیات گرمایی با استفاده از پراش پرتو ایکس (XRD) بررسی شدند. از طیف سنجی فرابنفش-مرئی برای تجزیه و تحلیل جذب و عبور لایه های دی اکسیدتیتانیوم استفاده شد. حضور نانوخوشه هایمس به عنوان زیر لایه باعث افزایش زبری لایه های TiO2 و تسهیل تبدیل فاز آناتاز به روتیل در این لایه ها می شود. علاوه براین در حضور زیر لایه نانوخوشه های مس، گاف انرژی لایه TiO2 کاهش می باید و جذب نوری آن در ناحیه مرئی بهبود می یابد.

در این پژوهش تک بلور هالید قلیایی یدید سزیم به روش بریجمن عمودی رشد داده شد. به این منظور یک کوره المنتی استوانه ای عمودی با پنج منطقه گرمایی و قابلیت ایجاد شیب دمایی قابل کنترل در هر منطقه تا دمای oC 1000 و با دقت oC1/0 طراحی و ساخته شد. نمونه بلور ساخته شده با پراش پرتو ایکس و طیف نورتابی بررسی شد. همچنین سختی نمونه ساخته شده و حک حفره های تک بلور اندازه گیری شدند. با توجه به اینکه یدید سزیم خالص خاصیت سوسوزنی هم دارد، طیف نگاری پرتوی گامای نمونه نیز انجام شد.