برای اطلاع از آخرین مقالات علمی و اخبار کرونا(COVID-19) کلیک کنید

مشخصات

عنوان:

مفهوم و جایگاه دلیل عقلی از منظر فقهای شیعه



گروه تخصصی:  علوم انسانی

سازمان مجری:  پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی 

گروه پژوهشی: الهیات و معارف اسلامی

پژوهشگران: 
تاریخ خاتمه:  زمستان 1389

کارفرما: 

خروجی طرح: 
 
تلفن: 2-664975615? 5-66951593-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 89
 

چکیده:

کاربرد عملی دلیل عقل در اندیشه فقهی فقهای شیعه هدف اصلی این پژوهش است. از آنجا که تاکید بر استفاده عملی فقها از دلیل عقل بوده، بیشتر مطالعه بر نگرش فقهی متمرکز بوده است. گرچه دیدگاه های اصولی ایشان نیز نادیده گرفته نشده است. روش تحقیق در این مطالعه تحلیل محتوای فقهی است که بیشتر با بررسی کتب فقهی استدلالی این اندیشمندان به سامان رسیده است. گرچه در انتخاب روش نیز از روش مصاحبه کمک گرفته شده است. روش گردآوری اطلاعات اسنادی و از نوع کتابخانه ای است. در این مطالعه دیدگاه شش نفر از فحول فقهای شیعه در دوره های مختلف: شیخ طوسی، ابن ادریس حلی، محقق حلی، محقق اردبیلی، ملا محسن فیض کاشانی و شیخ انصاری مورد بررسی قرار گرفته است.
نتایج مطالعه نشان می دهد اثبات شریعت و وجوب پیروی از آن به دلیل عقل ثابت می شود. همچنین حسن و قبح عقلی امری پذیرفته است و لذا در مواردی چون حسن عدل و قبح ظلم اتفاق نظر وجود دارد. همچنین کلیه خطابات شرعی به کمک دلیل عقلی درک می شود. حکم قطعی عقل در نظر همه فقها پذیرفته است لکن در رسیدن دلیل عقل به قطع اختلاف نظر وجود دارد. چون احکام شرعی دائر مدار مصالح و مفاسد است، درک آن توسط عقل مشکل به نظر می رسد. تنقیح مناط در صورت تحقق اصلی پذیرفته است. از دلیل عقلی در تخصیص ادله عام استفاده شده است. همچنین در اثبات برخی ادله چون اجماع بر آن استدلال شده است. در استفاده از دلیل عقل برای اثبات اصول عملیه تنها به اصل استصحاب اکتفا شده و در سایر اصول عملیه اختلاف نظر وجود دارد. همچنین از دلیل عقل به عنوان موسس برخی قواعد کلی نیز مدد گرفته شده است. برخی از فقها در برخی احکام جزئی نیز از دلیل عقل بهره برده اند
.



کلیدواژگان: دلیل عقل، عقل، حکم عقل، ملازمه حم عقل و شرع، شیخ طوسی، ابن ادریس، محقق حلی، محقق اردبیلی، شیخ انصاری

 
 
Title:

The Concept and dignity of "dalil aqhl" in perspective of ‘Shia’ jurisprudents



Abstract:

The main purpose of this survey is to study the practical use of ‘dalil aqhl’ in jurisprudential ideas of ‘shia’ jurisprudents. Although their ‘Osooli’ opinions are not abandoned, it has been emphasized on practical using of ‘dalil aqhl’ by jurisprudents. The method is based on analyzing of jurisprudential content and has done through studying their logical jurisprudential books. The method in this work is analyzing of jurisprudential content which has been done through studying of logical jurisprudential books of those thinkers. It is based on books although a few interviews has been used. In this work, the opinions of six greatest ‘shia’ jurisprudents over different periods of time has been studied, they are Shiegh Toosi, Ibne Edris Helli, Mohaghegh Helli, Mohaghegh Ardabili, Molla Mohsen Pheize Kashani and Sheikhe Ansari.
The results show that ‘dalil aqhli’ provides the proof for ‘sheria’ and the obligation of its obedience. Also rational goodness and badness (ugliness) (‘hosn o ghobhe aghli’) is an acceptable subject, so there is throughout acceptance about the goodness of justice and the badness (ugliness) of cruelty. All of ‘khatabate sharie’ are understood through ‘dalil aghli’. The certainty of rational command is acceptable near all jurisprudents but there are different opinions in achieving to certainty. Since ‘sharieah’ sentences are based on Expedient and inexpedient, it is difficult to understand by ration. The refinement or improvement is acceptable if there is any criterian or principle. So ‘dalil aghli’, has been used in specification of generalities. Also it has been plausible in some proofs such as ‘ejmae’. It has been sufficed only to the principle of ‘Esteshab’ in order to prove applied principles by ‘dalile aghl’ and there are different opinions about other applied principles. ‘Dalil aghl’ has been helpful to constitute some general rules. Some jurisprudents have used it in some especial petty commandments.



Keyword(s): z‘dalile aghl’, ration, the command of reason, accompany of ration and religion, Shiegh Toosi, Ibne Edris Helli, Mohaghegh Helli, Mohaghegh Ardabili, Molla Mohsen Pheize Kashani, Sheikhe Ansari