برای اطلاع از آخرین مقالات علمی و اخبار کرونا(COVID-19) کلیک کنید

مشخصات

عنوان:

نقد و بررسی جریان دینی در رمان فارسی (1357-1385)



گروه تخصصی:  علوم انسانی

سازمان مجری:  پژوهشگاه علوم انسانی و اجتماعی 

گروه پژوهشی: زبان و ادبیات فارسی

پژوهشگران: 
صابرپور زینب (مسئول طرح)
شادلو داوود (همکار طرح)

تاریخ خاتمه:  اسفند 1393

کارفرما: 

خروجی طرح: 
 
تلفن: 2-664975615? 5-66951593-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان دانشگاه، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 89
 

چکیده:

رمان دینی رمانی است که با استفاده از عناصر دینی و در چارچوب باورها و اعتقادات و یا عواطف و احساسات دینی، تلاش می کند به صورت عینی نشان دهد که دین، جان پناه و راه رستگاری بشر امروز در برابر نیازها، دردها و مصائب اوست. در ادبیات داستانی معاصر، پس از انقلاب و تحت تاثیر آن، جریانی در داستان نویسی پدید آمد که تلاش کرد ثبت ارزش های دینی و مذهبی به مثابه فضیلت های انسانی را در دستور کار خود قرار داد. هدف ما در این پژوهش، کاوش در فراز و فرودها و دگرگونی های این جریان، ضمن در نظر گرفتن تنوع و تکثر در میان آثار و نویسندگان متعلق به آن بوده است.
در این پژوهش، پانزده اثر داستانی از سه دوره انقلاب، سازندگی و اصلاحات، به صورت هدفمند و برای ارائه تصویری همه جانبه از کوشش های نویسندگان ایرانی برای خلق رمان های دینی انتخاب و تحلیل شده است. مبنای انتخاب این آثار، شاخص بودن آن در میان نویسندگان و منتقدان داعیه دار جریان دینی، اهمیت نویسنده یا اثر در تکوین این جریان و نیز موفقیت خود رمان به عنوان اثر هنری بوده است. در این جا متن رمان ها بر اساس مولفه های روایت شناختی، توصیف و سپس با رویکردی انتقادی به گفتمان های سازنده متون ادبی و ارتباطات بینامتنی شکل دهنده این رمان ها تحلیل شده است
.
این پژوهش نشان داد جریان دینی در رمان فارسی که پس از انقلاب اسلامی، در ادبیات داستانی نضج یافت، به تدریج در دوره سی ساله مورد بررسی، به سمتی حرکت می کند که حاصل آن هویتی مستقل و ادبیاتی متمرکز بر ایمان و رابطه انسان و خدا باشد. در دهه شصت، نویسندگان نوقلمی به جرگه داستان نویسان پیوستند که غاطبه آنها را جوانان پرشور انقلابی تشکیل می دادند. انقلاب، جنگ و ارزش های حاکم بر آنها اصلی ترین مضامین آثار این نویسندگان جوان را تشکیل می دهد و در غالب آثار آنها، بینش دینی با نگرش سیاسی خاصی تلفیق شده است. در دوره دوم، رمان های دینی طیف وسیع تری از موضوع ها و مخاطبان را هدف می گیرند و تلاش می کنند بینش خود را در قالب های متنوع تر و جدیدتری عرضه نمایند. در این دوره هم، جنگ و انقلاب موضوع بیشتر آثار جریان دینی را تشکیل می دهد؛ با این حال، نویسندگان حتی در موضوع های پیشین نیز، مضمون های نوی می جویند. رمان دینی در سی ساله اخیر، مسیری نویدبخش را پیموده است؛ چنان که در رمان های دوره سوم شاهد توجه جدی نویسندگان به فرم و قالب هنری برای ارائه محتوای مورد نظرشان هستیم. نویسندگان متعلق به جریان دینی، در دهه سوم پس از انقلاب در ژانرهای مختلف و به شیوه های متفاوت، دست به تجربه های جدیدی زده اند که موفقیت هایی را نیز به دنبال داشته است. همچنین، به نظر می رسد این نویسندگان رفته رفته، اهمیت خلق فضاهای چندآوایی را در رمان بیشتر و بیشتر حس می کنند
.



کلیدواژگان: جریان شناسی، رمان دین گرا، ادبیات دینی، رمان فارسی، تحلیل گفتمان، روایت شناسی

 
 
Title:

An Analysis of Religious Trends in Persian Novel (1979-2007)



Abstract:

Religious novel is a novel that uses the religious elements within the frame of religious faith and believes or religious emotions and feelings to manifest that religion is the only way to salvation and a shelter for modern human to protect him against his pains and sufferings.
In contemporary Persian fiction, after the Islamic revolution and under its impact, a trend was formed that was aimed to represent religious values as the core human values of life. Analyzing the formation and transformation of the latter trend, considering its variations amongst the authors and their works has been the main goal of this research. To achieve this, a total sum of 15 novels, five from each decade after revolution, had been chosen and analyzed to represent Iranian writers efforts in defining the religious literature. The sampling has been based on the novel’s reception by critics and other authors of the trend, the impact of the novel or its author on shaping of the trend, and the novel’s success as a work of art. Then, the novels have been described by their narrative indicators and analyzed with a critical approach to the discourses and inter-textual relationships forming them.
The research showed that in the three decades under study, the religious trend in Persian fiction that had been expanded in Persian literature after Islamic revolution has moved towards a distinctive identity of a literature focused on faith and the relationship between man and god. In the 80s, some newcomers, mostly revolutionary youngsters, joined the fiction-writers. Thereby, revolution, war and the ideologies dominant in them, became the main subject of their work which combines religious believes with a certain political stereotypes. In the second decade after revolution, religious novels are aimed for a wider range of readers and include a vaster domain of subjects. Also, there is an effort to present religious contents in a variety of new forms. In this period, war and revolution are still the main subjects, but the authors seek out new themes within those subjects.
Religious novels in three decades under study here, has had a promising path. As seen in the novels of the third decade, the authors had paid serious attention to the artistic form for their implied subjects. In this decade, the authors belonging to this trend had experienced different genres and styles and have had some successes too. Furthermore, it seems that the authors have understood the importance of creating polyphonic stories, more and more.



Keyword(s): Identifying Trends, Religious Novel, Religious Literature, Persian Novel, Discourse Analysis, Narratology