مشخصات

عنوان:

تعاریف و ابزارهای سنجش سواد سلامت: مرور نظام مند متون پژوهشی



گروه تخصصی:  پزشکی

سازمان مجری:  پژوهشکده علوم بهداشتی (گزارش طرح های دفتر مرکزی) 

گروه پژوهشی: 

پژوهشگران: 
طاووسی محمود (مسئول طرح)
منتظری علی (همکار طرح)
عبادی مهدی (همکار طرح)
آذین سیدعلی (همکار طرح)
هاشمی اکرم (همکار طرح)
فتاحی اسماعیل (همکار طرح)

تاریخ خاتمه:  اسفند 1392

کارفرما: 

خروجی طرح: 
 
تلفن: 66480804- 9-66951877-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 51، کدپستی: 1315795795، صندوق
 

چکیده:

این مطالعه با هدف مرور بر متون پژوهشی جهان و ایران پیرامون تعاریف و ابزارهای سنجش سواد سلامت از 1993 تا پایان سال 2012 میلادی طراحی و اجرا شد. در این بررسی نظام مند، ادبیات پژوهشی با کلید واژه های "سواد سلامت (health literacy)" در عنوان مقالات و" ابزار، پرسشنامه و قیاس (tool, instrument, scale, questionnaire, measure)"، در عنوان و چکیده مقالات چاپ شده در پایگاه های علمی معتبر ملی و بین المللی مورد جستجو قرار گرفت و کلیه مقالات فارسی و انگلیسی معتبر و مرتبط با موضوع ذی ربط جمع آوری گردید (1788 مقاله). سپس خلاصه مقالات به دست آمده بررسی شده و موارد تکراری (1265 مقاله) حذف گردید. در مرحله بعد از میان مقالات باقیمانده (523 مقاله) موارد غیر مرتبط (438 مقاله) با توجه به عنوان و چکیده آن ها مجددا از مطالعه حذف گردید. در مرحله بررسی نهایی با مراجعه به متن اصلی 85 مقاله باقیمانده تعدادی دیگر نیز به علت غیر مرتبط بودن موضوع، غیر انگلیسی بودن زبان، و چاپ پس از سال 2012، از مطالعه حذف و در نهایت 42 مقاله برای بررسی جامع و استخراج داده ها انتخاب شدند. اطلاعات به دست آمده، با تلخیص مطالب در قالب جداول و نمودارها ارائه شد. نتایج این مطالعه نشان داد با توجه به مفهوم گسترده و پیچیده سواد سلامت تعاریف گوناگونی از آن ارائه شده است؛ که این تعاریف به رغم برخی تفاوت ها در محتوا، تقریبا از چارچوب یکسانی تبعیت نموده و غالبا بر "ظرفیت به دست آوردن، پردازش و درک اطلاعات و خدمات اساسی سلامت مورد نیاز برای تصمیمات مناسب جهت مراقبت از سلامت" تکیه دارند. در تحلیل تعاریف چند شاخص توجه محققان را به خود جلب نمود: ظرفیت و توانایی دسترسی به اطلاعات و خدمات مربوط به سلامت، فهم و درک و پردازش اطلاعات به دست آمده، ارزیابی و قضاوت درخصوص آن ها، و نیز تصمیم گیری برای رفتار و انجام رفتار؛ که این شاخص ها ابعادی مانند: مهارت خواندن، امکان دسترسی، فهم، ارزیابی و قضاوت، تصمیم گیری، و عملکرد در خصوص اطلاعات پزشکی و سلامت را به ذهن متبادر می نمایند. بررسی تعاریف نشان داد که همه ابعاد سواد سلامت در یک تعریف ارائه نگردیده و هر تعریف بخشی از ابعاد را شامل شده است. از این رو ارائه تعریفی جامع از سواد سلامت توسط مرجعی معتبر برای سنجش این شاخص ضروری به نظر می رسد. وفق نتایج در این مطالعه 25 ابزار اصلی سنجش سواد سلامت استخراج شد، که با در نظر گرفتن نسخ کوتاه شده (و نیز با احتساب موارد بومی شده) در مجموع 45 نسخه ابزار معتبر و پایا در این مطالعه معرفی شدند. مهمترین این ابزارها عبارتند از: پرسشنامه آزمون سواد سلامت عملکردی در بزرگسالان (The Test of Functional Health Literacy in Adults-TOFHLA) و ابزار تخمین سریع سواد بزرگسالان در زمینه پزشکی (Rapid Estimate of Adult Literacy in Medicine-REALM). بر اساس اطلاعات این مطالعه مروری در ایران صرفا یک ابزار سنجش سلامت (TOFHLA) بومی شده است؛ که این امر لزوم مطالعه و طراحی ابزارهای منطبق بر فرهنگ ایرانی و دارای جامعیت کافی را نشان می دهد. شایان ذکر است هر یک از ابزارهای سنجش سواد سلامت قابلیت های ویژه خود را دارند؛ اما باید بتوانند در محیط های پرازدحام ارائه خدمات سلامت، به راحتی سواد سلامت اندازه گیری کنند. همچنین باید تلاش بر این باشد که سوالات و به شکلی طرح شوند که در درک آزمون تشخیص سواد سلامت مشکلی ایجاد نکند. همانطور که اشاره شد، از آنجا که اساس تدوین ابزارهای سنجش سواد سلامت تعاریفی است که از این واژه صورت گرفته، مساله عدم پوشش تمام جوانب سواد سلامت در تعاریف را می توان به عنوان یکی از علل تفاوت ابزارهای سنجش سواد سلامت در نظر گرفت. به عبارت دیگر، یکی از مشکلات عمومی ابزارها را می توان عدم جامعیت آن ها دانست. لذا لازم است در تدوین ابزارهای جدید این جامعیت مد نظر قرار گیرد.



کلیدواژگان: سواد سلامت، ابزار، مرور نظام مند، ایران، جهان

 
 
Title:

Definitions and health literacy instruments in literature: a systematic review



Abstract:

Health literacy is a relatively new emerging concept in public health. It is also a new area for research with links to communication. It has been suggested that health literacy incorporates all of the major psychological, social, and environmental constructs that influence individual health choices. It has been suggested that poor health literacy poses a major barrier to public’s health and might represent a major cost to health care system. The aim of this study was to examine what is health literacy and review instruments that measure health literacy.
A review was undertaken of all the full publications in the English and Persian language biomedical journals between 1993 and 2012. The search included the combination of keywords ‘health literacy’, and ‘tool’, or ‘instrument’, or ‘scale’, or ‘questionnaire’, or ‘measure’, that appeared in the titles/abstracts of the publications. In addition, a manual search was performed to include additional papers of potential interest.
In all 1788 citations were identified. After screening, 1265 duplicate citations were excluded. The remaining 523 citations were further examined and 438 citations were found irrelevant. Finally the full texts of 85 papers were assessed. Of these 42 papers were found to be relevant and were included in this systematic review and the findings are presented under the two following headings.
Definitions: The findings indicated that variations exist in defining health literacy and each definition contained some aspects of health literacy. However, we identified that a comprehensive definition of health literacy might include the following constructs: ability to read, ability and skills to access, understand, and appraise health information, make decisions, and practice in order to maintain or improve health.
Measures: We identified 25 instruments that were used to measure health literacy. Of these The Test for Functional Health Literacy in Adults (TOFHL-A) and the Rapid Estimate of Adult Literacy in Medicine (REALM) were found very popular for measuring health literacy.
This review provides evidence for a need to develop a culturally relevant health literacy instruments in Iran. Such a questionnaire should be simple, short, and inclusive.



Keyword(s): Health literacy, definitions, measures, systematic review.