مشخصات

عنوان: تحلیل مصرف گرایی در سریال های تلویزیونی (1376-1383)

گروه تخصصی:  علوم انسانی

سازمان مجری:  واحد تهران 

گروه پژوهشی: جامعه شناسی

پژوهشگران: 
فرجی ارمکی مهدی (مسئول طرح)

تاریخ خاتمه:  اردیبهشت 1386

کارفرما: اداره کل پژوهش های سیما

خروجی طرح: 

ارائه گزارش نهایی طرح به کارفرما


نوع: کاربردی

 
تلفن: 66495417-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان 16آذر، سازمان مرکزی دانشگاه تهران، طبقه پنجم، صندوق پستی: 186-13145
 

چکیده:

اهداف طرح عبارت اند از:
-1 دستیابی به این نتیجه که تلویزیون چه نوع الگو و سبک زندگی را از طریق سریال های خود رواج می دهد.
-2 فهم این نکته که آیا تلویزیون گسترش دهنده روحیه مصرف گرایی است یا اینکه بگونه ای این روحیه را نفی می کند. روش مطالعه حاضر تحلیل محتوای سریال های تلویزیونی است. جامعه آماری این تحقیق، سریال های ساخته و پخش شده از شبکه های مختلف سیما در فاصله سال های 1376 تا 1383 به جز سریال های تاریخی و خارجی است. جامعه آماری، 4657 قسمت از سریال های پخش شده در فاصله این هشت سال است و نمونه آماری، 53 قسمت است که مجموعا حدود 2000 دقیقه سریال در قالب 11752 صحنه شده است.
یافته ها نشان می دهد که بازنمایی سرمایه های فرهنگی زندگی در سریال ها بسیار ضعیف است. تنها در یک صحنه، از حدود 12 هزار صحنه، افراد به موسیقی گوش می داده اند و تنها در یک صحنه فضای موزه و گالری به نمایش درآمده است. همچنین صرفا در 66 صحنه افراد مشغول مطالعه هستند. اما در باب سرمایه های اقتصادی این سریال ها به گونه ای رمزگذاری شده اند که مصرف گرایی و تجمل گرایی را بیشتر دامن می زنند تا یک زندگی معمولی. به طوری که 335 بار لوازم آشپزخانه، 3493 دفعه لوازم فضای پذیرایی خانه، 351 دفعه لوازم اتاق خواب و 207 بار لوازم محل کار نمایش داده شده است. این میزان از وسایل و سرمایه های اقتصادی نمایش داده شده شکاف بزرگی با سرمایه های فرهنگی نمایش داده شده دارند. اغلب لوازم نمایش داده شده، لوازم گران قیمت هستند که این مساله بیانگر نوع رمزگذاری در بازنمایی سرمایه های اقتصادی است. اما مهم تر از اجناس و کالاهای به نمایش درآمده در فضاهای مختلف، متراژ، نوع و موقعیت منطقه ای خانه ها است. 78.3 درصد خانه هایی که نمایش داده شده اند حدودا بالای 200 متر بوده اند، 31 درصد مجلل و 58.1 درصد نیز در مناطق بالای شهر قرار داشته اند. این نوع بازنمایی خانه های افراد جامعه، نه با موقعیت اجتماعی اقتصادی افراد در سریال ها همخوانی دارد و نه با واقعیت خانه های مردم در زندگی واقعی. اما مواردی هم وجود دارند که در آنها کمتر نشانی از تجمل گرایی دیده می شود. مثلا نوع لباس های مورد استفاده در سریال ها، نوع اتومبیل ها و غذای مصرفی از این موارد هستند. در سال های 1382 و 1383 همه نمودارهای مصرف گرایی تقریبا روند صعود دارند. در این دو سال به طرز عجیبی اغلب کالاهای نمایش داده شده سیر صعودی داشته است. تقریبا میزان نمایش همه سرمایه ها در سال های مذکور رشد شتابانی را از خود نشان می دهد.
یافته های این پژوهش در باب مصرف گرایی در تلویزیون موید پژوهش های قبلی است که در بخش ادبیات تحقیق با این تفاوت که ابعاد و لایه های متناقض بیشتری به تصویر کشیده شده است. اغلب پژوهش های آمده در ادبیات تحقیق به این نتیجه رسیده بودند که برنامه های صداوسیما، اعم از سریال ها و فیلم ها و آگهی های بازرگانی، اولا مروج تجمل گرایی و مصرف گرایی هستند و ثانیا تناقضی میان گفتار و نمایش های صداوسیما قابل مشاهده است. صداوسیما از یک طرف دائما درحال پخش برنامه ها و موعظه های اخلاقی و دینی است و از طرف دیگر در تبلیغات و سریال های تلویزیونی مروج روحیه مصرف گرایی است. یافته های ما در باب تناقضات درونی سریال ها در باب تکفیر یا ترویج مصرف گرایی این موارد را تایید می کند. به طوری که کانون گزینشی دوربین در سریال های مورد تحلیل، بیش از هرچیز بر روی کالاها و اجناس است. آن هم اجناس گران قیمت و لوکس که جزء نیازهای مصرفی افراد نیست، بلکه اساسا بیانگر روحیه مصرف گرایی است.



کلیدواژگان:

 
 
Title:

Abstract:

Keyword(s):