مشخصات

عنوان:

ارزیابی برنامه غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیک در استان بوشهر



گروه تخصصی:  پزشکی

سازمان مجری:  پژوهشکده علوم بهداشتی (گزارش طرح های مصوب داخلی) 

گروه پژوهشی: 

پژوهشگران: 
صدیقی ژیلا (مسئول طرح)

تاریخ خاتمه:  1386

کارفرما: 

خروجی طرح: 
 
تلفن: 66480804- 9-66951877-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 51، کدپستی: 1315795795، صندوق
 

چکیده:

خلاصه فارسی :  کم خونی فقر آهن یکی از شایعترین بیماری های تغذیه ای در دنیا می باشد. بیش از نیمی از کم خونی ها در دنیا به علت کمبود تغذیه ای آهن می باشد. کم خونی در مادران باردار می تواند منجر به کاهش رشد داخل رحمی جنین، تولد کودکان کم وزن، افزایش مرگ حول تولد و افزایش مرگ و میر مادران شود، بطوریکه در کشورهای در حال پیشرفت، کم خونی عامل اصلی حدود %20 مرگ مادران باردار است. کم خونی با اختلالات تکاملی و رشد کودکان نیز ارتباط دارد. کودکانی که کم خونی فقر آهن دارند، در آزمون های شناختی، مهارت های یادگیری و تحصیلی دارای نمرات کمتری هستند.
کم خونی فقر آهن از بیماری های مهم در تمامی کشورهای منطقه مدیترانه شرقی سازمان جهانی بهداشت بوده و تاثیرات عمیقی بر تکامل فیزیکی و روانی و کارایی شغلی افراد جامعه دارد. بطور کلی حدود 200 میلیون نفر در دنیا مبتلا به این بیماری بوده و کودکان، نوجوانان و زنان سنین باروری از گروههای در معرض خطر محسوب می شوند.
استراتژی های مشترکی برای کنترل کم خونی فقر آهن پیشنهاد شده است که عبارت از مصرف مکمل ها، استفاده از مواد غذایی متنوع، توصیه های بهداشت عمومی مانند ارتقای مصرف شیر مادر، کنترل بیماری های انگلی و غنی سازی مواد غذایی می باشند. برنامه های غنی سازی مواد غذایی از طریق افزودن مقدار مشخصی انواع مواد مغذی به برنامه غذایی روزانه افراد جامعه، می تواند کمبود ریز مغذی ها را در جامعه کنترل نماید. سالهای مدیدی است که برنامه های غنی سازی مواد غذایی در کشورهای پیشرفته مورد استفاده قرار گرفته است . غنی سازی مواد غذایی در کشورهای اروپایی تاثیرات مثبتی بر کیفیت تغذیه و افزایش میزان ریز مغذی های بالغین و کودکان داشته است.
نکته مهم و کلیدی در این نوع برنامه ها، انتخاب نوع مواد غذایی (حامل) برای غنی سازی است. بطور کلی شایعترین حامل های غذایی مورد استفاده برای غنی کردن عبارت از غلات (بخصوص گندم و ذرت)، نمک، شکر و ادویه جات می باشند. یک حامل مناسب باید در دسترس، ارزان و میزان مصرف روزانه آن مشخص بوده و با افزودن مواد مغذی هیچ تغییری در خواص آن ایجاد نشود. کشور های مختلف هر کدام با توجه به عادات و الگو های غذایی خود انواع خاصی از مواد غذایی را برای غنی سازی انتخاب می کنند. مصرف نان در بسیاری از کشورهای مدیترانه شرقی بالا بوده و غنی کردن آرد با آهن به عنوان یکی از استراتژی های موثر جهت کاهش کم خونی فقر آهن مطرح شده و در برخی کشورهای منطقه نیز اجرا شده است.
کم خونی فقر آهن از بیماری های شایع در ایران نیز بوده و کنترل آن در سطح جامعه نیاز به رویکرد غنی سازی مواد غذایی با آهن را مطرح کرده است. طبق یک مطالعه ملی
%33 از زنان بر اساس میزان هموگلوبین،50% آنان بر اساس میزان فریتین مبتلا به کم خونی و %16.6 زنان مورد مطالعه نیز مبتلا به کم خونی فقر آهن بوده اند. بنابراین برنامه غنی سازی آرد با آهن توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به عنوان یکی از استراتژی های کنترل آنمی /فقر آهن در کشور  انتخاب شده و آرد گندم در ایران به عنوان حامل مناسب برای غنی سازی و مقابله با کمبود فقر آهن انتخاب شد. در این راستا، استان بوشهر به علت شیوع بالای کم خونی و امکانات موجود در این استان، به عنوان استان پایلوت برای غنی سازی آرد با آهن انتخاب شد. قابل ذکر است که در مطالعه ای که در سال 1378 در استان بوشهر انجام شده بود %53.2 از جمعیت زنان گروه سنین باروری مبتلا به کمبود فریتین، %19.5 دچار کمبود هموگلوبین و %14.4 دارای آنمی فقر آهن بودند.
برنامه غنی سازی آرد با آهن و اسید فولیک در استان بوشهر (بهار سال 1380) به اجرا گذاشته شده و اطلاعات اولیه (قبل از مداخله غنی سازی) در سال 1379 در این استان جمع آوری شدند. در برنامه غنی سازی آرد با آهن در استان بوشهر، مقدار30ppm  آهن (فرو سولفات) و 1.5ppm اسید فولیک به صورت پودر پرمیکس به آرد کارخانه های استان بوشهر اضافه شده است.
از آنجاییکه ارزیابی برنامه غنی سازی مواد غذایی شامل مراحل مختلفی مانند ارزیابی فرایند غنی سازی و مطالعات اپیدمیولوژیک مانند بررسی میزان پوشش برنامه و ارزیابی پیامد برنامه (میزان شیوع کم خونی /فقر آهن) می باشد. لذا ارزیابی میاندوره ای برنامه غنی سازی آرد با آهن در زمستان 1382 با دو هدف بررسی میزان تاثیر این برنامه بر میزان شیوع کم خونی (کمبود هموگلوبین، کمبود فریتین و کم خونی فقر آهن) و بررسی میزان پوشش این برنامه (میزان آهن نان و آهن آرد) در استان بوشهر انجام شد. طبق نتایج ارزیابی میاندوره ای، پوشش آرد غنی شده با آهن در استان بوشهر
%100 و پوشش نان غنی شده در استان مساوی %99.7 برآورد شد. نتایج ارزیابی میاندوره ای همچنین نشان داد که این برنامه موجب بهبودی میزان کمبود فریتین در زنان شده اما تاثیری بر میزان هموگلوبین و کم خونی فقر آهن نداشته است. در ضمن طبق دستاوردهای ارزیابی میاندوره ای، برنامه غنی سازی آرد با آهن باعث افزایش نامطلوب میزان هموگلوبین و میزان فریتین در مردان استان بوشهر نشده است.
از آنجاییکه زمان مناسب برای ارزیابی اثر بخشی برنامه های غنی سازی را حدود 5 سال پس از آغاز اجرای برنامه بر آورد کرده اند، لذا این مطالعه تحت عنوان ارزیابی نهایی این برنامه در زمستان سال 1385 انجام شد.
قابل ذکر است که در ارزیابی میاندوره ای، بررسی اثر بخشی برنامه در استان بوشهر بصورت مطالعه مقایسه ای در استانهای بوشهر و فارس «مطالعه مداخله ای شاهددار» انجام شد. در حال حاضر استان فارس - استان فارس در ارزیابی میاندوره ای به عنوان استان شاهد مورد بررسی قرار گرفته بود - تحت پوشش برنامه غنی سازی آرد با آهن قرار گرفته است. بنابراین یکی از محدودیت های ارزیابی در سال 1385 عبارت از تغییر طراحی مطالعه به علت حذف گروه شاهد بود. بنابراین در این مطالعه، ارزیابی اثر بخشی برنامه در استان بوشهر بصورت «مطالعه مداخله ای قبل و بعد» و ارزیابی میزان آهن نان و آرد بصورت «مطالعه مقطعی» در استان بوشهر انجام شده است
.

کارفرما: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی



کلیدواژگان:

 
 
Title:



Abstract:

Keyword(s):