برای اطلاع از آخرین مقالات علمی و اخبار کرونا(COVID-19) کلیک کنید

مشخصات

عنوان:

طراحی مدل آموزش همگانی مردم شهر تهران برای حفظ تندرستی در فاز آمادگی در برابر زلزله



گروه تخصصی:  پزشکی

سازمان مجری:  پژوهشکده علوم بهداشتی (گزارش طرح های دفتر مرکزی) 

گروه پژوهشی: مدیریت خدمات بهداشتی و درمانی

پژوهشگران: 
تاریخ خاتمه:  1384

کارفرما: سازمان مدیریت بحران شهر تهران

خروجی طرح: 

- ارائه جزوه راهنمای آموزشی «طراحی مدل آموزش همگانی مردم شهر تهران در فاز آمادگی در برابر زلزله» به کارفرما


نوع: توسعه ای ـ کاربردی

 
تلفن: 66480804- 9-66951877-021

نشانی سازمان مجری: تهران، خیابان انقلاب، خیابان فلسطین جنوبی، خیابان شهید وحید نظری، پلاک 51، کدپستی: 1315795795، صندوق
 

چکیده:

زمینه و اهداف: زلزله یکی از مهمترین بلایای طبیعی است که در کشور ما روی می دهد. ایران به دلیل قرارگیری در پهنه لرزه خیز آلپ- هیمالیا همواره مورد تهدید زمین لرزه قرار دارد. بررسی های انجام گرفته در مورد واکنش مردم نسبت به رخداد زلزله نشان داده است که اکثر مردم در مواجهه با این پدیده دچار غافلگیری شده و نمی توانند عکس العمل مناسبی از خود نشان دهند. بنابراین کسب آمادگی به منظور انجام اقدامات صحیح در هنگام وقوع زلزله یکی از راهکارهای اساسی در کاهش تلفات جانی و خسارات مالی در مناطق زلزله خیز به شمار می رود.
در این راستا آموزش همگانی به عنوان یکی از عناصر اصلی در برنامه‌های آمادگی و مقابله با زمین لرزه و رانش زمین نقش به سزایی در کاهش مورتالیتی و موربیدیتی بازی می کند. آموزش در مورد خطرات به ویژه خطرات ناشی از زمین لرزه بر خلاف آموزش‌های دیگر دارای فرآیندی بسیار پیچیده و دشوار است. زیرا آموزش های لازم باید بر پایه علوم مختلف و با توجه به گروه های آسیب پذیر و گروه های هدف گوناگون طراحی شود. برای موفقیت در آموزش و طراحی مدل آموزشی مناسب برای عموم مردم لازم است آگاهی، نگرش و عملکرد مردم در جامعه هدف مورد بررسی قرار گیرد تا ضمن ارایه تصویری از وضع موجود و تحلیل آن، از نیازها و تقاضا های آموزشی گروه هدف آگاه شد. هدف از انجام این طرح، طراحی مدل آموزشی برای مردم در مرحله آمادگی در برابر زلزله است تا با ارایه راهکارهای مناسب موجبات حفظ تندرستی آنها را به هنگام وقوع زلزله فراهم آورد.
روش اجرا: به منظور دستیابی به اهداف طرح،‌ مطالعه در 5 مرحله به شرح ذیل انجام شد:‌
در مرحله اول بررسی متون مرتبط، کتب و جزوات و جستجوی اینترنتی منابع انجام گرفت. در مرحله دوم با هدف تامین اطلاعات برای طراحی پرسشنامه ای به منظور سنجش بررسی آگاهی، نگرش و عملکرد مردم شهر تهران در فاز آمادگی در برابر زلزله مطالعه ای کیفی طراحی و اجرا شد.
در مرحله سوم آگاهی، نگرش و عملکرد مردم شهر تهران در خصوص آمادگی در برابر زلزله مورد بررسی قرار گرفت . شرکت کنندگان در مطالعه 1211 نفر از ساکنین شهر تهران بودند که در یک دوره چهار هفته ای مورد پرسشگری قرار گرفتند. جمعیت مطالعه افراد بالای 15 سال ساکن شهر تهران در نظر گرفته شد.نمونه گیری به صورت خوشه ای و انتخاب سرخوشه ها به صورت سیستماتیک از فهرست محل زندگی مادران اول زا انجام گرفت. ابزار جمع آوری داده ها پرسش نامه بود که با مراجعه به درب منازل توسط پرسشگران آموزش دیده تکمیل می شد. پرسش نامه ها دارای سه بخش اطلاعات دموگرافیک، اطلاعات مربوط به
KAP و سوالات مربوط به نیازهای و تقاضاهای آموزشی مردم بود . برای افزایش اعتبار پرسش نامه ضمن استفاده از نتایج بدست آمده از مرحله کیفی(فاز دوم مطالعه) بررسی پایلوت پرسش نامه با روش نمونه گیری آسان انجام شد.
در مرحله چهارم نیازهای آموزشی مردم مورد بررسی قرار گرفت. این مرحله از مطالعه به صورت کیفی و با روش پانل کارشناسی انجام گرفت. در این مرحله نتایج بدست آمده از مطالعه
KAP فاز سوم مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
در مرحله پنجم بر اساس دستاوردهای حاصل از فازهای قبلی الگوی آموزشی طراحی شد. در این فاز مدل آموزشی مناسب برای آموزش مردم شهر تهران بر حسب اطلاعات، نیازها و تقاضاهای بدست آمده از مراحل قبلی مطالعه، به منظور بهره برداری متناسب توسط سازمان های مسئول و نهادها و مراکز اجرایی تدوین شد.
یافته ها: از 1211 نفر از ساکنین شهر تهران که شامل623 زن و 588 مرد بودند، پرسشگری انجام شد.طیف سنی افراد مورد مطالعه 15 تا 100 سال برای مردان (
Mean:37.3) و 15 تا 84 سال برای زنان بود (Mean:34.5).
اطلاعات مربوط به سنجش آگاهی مشتمل بر 17 سوال با حداقل نمره 5- و حداکثر 11 و اطلاعات مربوط به سنجش نگرش مشتمل بر 15 سوال با حداقل نمره 41 و حداکثر 72 و اطلاعات مربوط به عملکرد شامل 17 سوال با حداقل نمره 0 و حداکثر 68 بوده است. واحدهای پژوهش بر اساس نمرات کسب شده در سه سطح آگاهی خوب (6 و بالاتر)، متوسط(5-4) و ضعیف (3 و کمتر ) و در سه سطح نگرش مناسب (59 و بالاتر)، متوسط (58-53) و ضعیف (52 و کمتر)؛ و در سه سطح عملکرد خوب (53 و بیشتر)، متوسط (52-43) و ضعیف (42 و کمتر) قرار گرفتند. .پس از ورود داده ها در نرم افزار آماری
SPSS ورژن 11.5 تعیین معنی داری این متغیرها از نظر آماری با آزمون χ2 مورد سنجش قرار گرفت و برای تطبیق آن از مدل رگرسیون لجستیک استفاده شد.
بحث و نتیجه گیری: یافته های حاصل از پژوهش نشان داد که در مجموع 31% از جمعیت بالای 15 سال شهر تهران دارای دانش کم
31.4%، دارای دانش متوسط و 37.2% دارای دانش خوب هستند. 25.6% از نگرش نامناسب 32.5% از نگرش نسبتا مناسب و 41.9% از نگرش مناسب برخوردارند. 25.7% دارای عملکرد ضعیف، 29% دارای عملکرد متوسط و 45.3% دارای عملکرد خوب می باشند. با توجه به KAP انجام شده گروه های پرخطر مورد شناسایی قرار گرفت. زنان مسن کم سواد، ساکنین منطقه شرق تهران، افراد غیر مالک و افراد بیکار، بازنشستگان و  خانم های خانه دار بیش از دیگران در معرض خطر قرار دارند.
در مرحله بعد با استفاده از نظرات کارشناسان و متخصصین در مورد نتایج بدست آمده از مراحل اول تا سوم مطالعه و جمع بندی این نظرات نیازهای آموزش مردم شهر تهران مورد شناسایی قرار گرفت.
در پایان با جمع بندی نتایج بدست آمده و با استفاده از تئوری های زمینه ای و مدل های مورد استفاده در آموزش بهداشت مثل مدل های روان شناختی – اجتماعی که برای تجزیه و تحلیل فرآیندهای اطلاع رسانی در مورد خطر زلزله به کار می رود، مدل قصد رفتاری، مدل بزنف، مدل پرسید، مدلی مناسب برای آموزش همگانی در برابر زلزله طراحی و پیشنهاد گردید. به کمک این مدل با انجام مداخلات مناسب بر روی گروه های هدف، می توان جامعه را به اتخاذ رفتارهای داوطلبانه ای که منجر به حفظ و ارتقای سلامتی افراد می شود، سوق داد. نیز در این مدل با تعیین عوامل موثر در تصمیم گیری فرد برای انجام دادن یا ندادن یک رفتار، انجام تغییر رفتار (رفتارهایی که سبب آمادگی در برابر خطر زلزله می گردد) صورت می گیرد. این تغییر رفتار نه فقط به واسطه پیام های ارتباطی برنامه های آموزشی و اطلاع رسانی انجام می گیرد بلکه نتیجه فرآیند پیچیده ای است که به وسیله متغیرهایی همچون ویژگی های شخصیتی، عوامل محیطی و اجتماعی، نگرش مذهبی، تربیت خانوادگی و ویژگی های کانال اطلاع رسانی و خصوصیات جامعه ای که فرد به آن تعلق دارد، تحت تاثیر قرار می گیرد.



کلیدواژگان:

 
 
Title:



Abstract:

Keyword(s):