4 SID.ir | اشتقاق اکبر در العين و مقاييس اللغه

مشخصات مقاله

عنوان نشریه: 
 
عنوان مقاله: 

اشتقاق اکبر در العين و مقاييس اللغه

 
نویسندگان: 
 
آدرس:  
* دانشگاه الزهرا
 
چکیده: 
زبان عربياشتقاقي است و ايناشتقاق کهخاستگاه يک واژه را مورد بررسي قرار مي دهد، يکياز راههاي گسترش زبان مي باشد و به گسترش واژگان و معاني آنها کمک مي نمايد. از انواعاشتقاق که در آن ضمن حفظ ترتيب حروف اصلي(ثنايي-دوحرفي)يکياز حروفسه گانه به حرفي هم مخرج(تجانس) ويا قريب المخرج(تقارب) تغيير مي يابد، اشتقاق اکبر است که به روابط معنايي بين واژگان مي پردازد. اين پژوهش بر آن است که اين پديدة زباني را در اولين و قديمي ترين فرهنگ لغت مدوّن به زبان عربي يعني معجم «العين» الخليل بن احمد الفراهيدي (وفات 175) که بر مبناي مخارج حروف و اشتقاق تنظيم شده است، بررسي نمايد. خليل پس از ذکر ثنايي و تقليب لفظ ثلاثي، معناي عام واژه را مطرح کرده و جهت ارتباط معنايي بين واژگاني که حاوي اشتقاق اکبر هستند، از الفاظي که بر تشبيه دلالت دارند (مانند «مثل، شبيه، کاف (تشبيه) و يضارع» بهره جستهاست. اين معجم منشأ تأليف بسياري از لغت دانان در قرن هاي بعد گرديد. پس از آن معجم «مقاييس-اللغه» احمد بن فارس (وفات 395) که بر مبناي اصل و ريشة کلمات و اشتقاق تنظيم شده، موردبررسي قرار گرفتهاست. ابن فارس در موازنه و بيان معناي خاص واژگاني که اشتقاق اکبر دارند، از لفظ «ابدال» استفاده نموده است. اين کتاب در اواخر عمر مؤلف تأليف شده و مبناي کار فرهنگ نويسان پس از خود قرار گرفته است. هدف مقاله از بررسي پديدةاشتقاق اکبر در دو فرهنگ لغت مذکور، بيان چگونگي تأثيرپذيري مؤلف مقاييس اللغه ازصاحب العين با عنايت به تجانس و تقارب آن و ارزيابي ديدگاه دو نويسنده در اين زمينه مي باشد. روش مقاله توصيفي-آماري است و از خلال اين روش آمار و نتايجي به دست آمده است: 29% واژگان العين و 48% الفاظ مقاييس اللغه از اشتقاق اکبر برخوردارند که 122 واژه، 21% در دو معجم، در اين پديدة زباني مشترک هستند. اين اشتراک مي تواند مؤيد تأثيرپذيري ابن فارس از صاحب العين باشد و در خلق الفاظ وگسترش معاني عربي ايفاي نقش نمايد.
 
كلید واژه: 

 
موضوعات مرتبط: 
-
 
ارجاعات: 
  • ندارد
 
 
مقالات نشریه ای مرتبط: 
 
مقالات همایشی مرتبط: 
 

  بازدید یکساله 19
 
 
آخرین های بلاگ
ورود به بلاگ مرکز اطلاعات علمی