برای اطلاع از آخرین مقالات علمی و اخبار کرونا(COVID-19) کلیک کنید

مشخصات مقاله

عنوان نشریه: 
 
اطلاعات شماره: 
 
عنوان مقاله: 

شهرسب، مرداس و ضحاک شکستگي شخصيت شهرسب در مرداس و ضحاک

 
نویسندگان: 
 
آدرس:  
* گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد دزفول، ایران
 
چکیده: 

يکي از عوامل تحول در اسطوره هاي ايراني- آن چنان که مهرداد بهار مي گويد- در کنار ورود عناصر بيگانه، ادغام و دگرگوني، عامل شکستگي است. در اسطوره ها گاهي واقعه يا شخصيتي به فراموشي سپرده مي شود، ليکن آن، در ريخت پاره ها و اجزاي پراکنده، در موقعيت و مکاني ديگر پديدار مي گردد. شهرسب، وزير طهمورث يکي از اين شخصيت هاست که دچار شکستگي و به دو شکل مرداس و ضحاک در زماني ديگر آشکار مي شود. اما چه دلايلي مي توان يافت که اين شکستگي شخصيتي در شاهنامه را نشان دهد؟ پاسخ اين پرسش را مي توان درخلق و خو و معناي نام شهرسب يافت. ويژگيي که به طور صريح در شاهنامه، درباره شهرسب مطرح شده، برپاي داشتن نماز در شب و روزه داشتن در روز است. ويژگي ديگر، در نام شهرسب و معناي آن - يعني سلطه بر اسب - نهفته است. اين دوگانه صنعت – عبادت خداوند و مهارت در اسب سواري- که دريگانه اي چون شهرسب گرد آمده، پس از چندي از هم جدا مي شود و هر يک به کسي مي رسد و شخصيتي را شکل مي دهد؛ نماز کردن و روزه داشتن ويژگي مرداس مي شود و بر اسب سوار شدن و توانايي در اسب سواري به ضحاک مي رسد. اين نکته را نيز بياد بسپاريم که در مجمل التواريخ و القصص، اگر چه وزير طهمورث، ارونداسب نام دارد، ولي ضحاک فرزند او معرفي شده و اين دليلي ديگر در پيوند آن هاست. در تاريخ طبري نيز قوم ضحاک بر شريعت صابئان دانسته شده، که البته عقايد صابئان به خلق و خوي شهرسب نزديک است و پيوند او با ضحاک و بويژه مرداس را آشکار مي کند و نيز، همساني مقر بوذاسف/ شهرسب و ضحاک را که گاهي هند و گاهي بابل است، مي توان ديد. همچنين شهرسب/ بوذاسف داراي نژاد کلداني است که پيوند نژادي او با ضحاک و مرداس تازي را نمايان مي کند و فراخواندن به بت پرستي از ديگر اشتراکات و تشابهاتي است که درباره اين دو در متون مختلف ديده مي شود که همه اين شواهد به ارتباط اين سه شخصيت دلالت دارد؛ در حالي که در شاهنامه و ديگر متون تاريخي – به جز مجمل التواريخ- به پيوند نسبي و نژادي ضحاک، مرداس و وزير طهمورث اشاره نشده است. پژوهش پيش رو – که دستاورد مطالعه در شاهنامه و برخي متون نگاشته شده مورخان دوره اسلامي است- به دنبال اثبات اين پيوند، که در اثر شکستگي شخصيت اسطوره اي شهرسب حاصل شده، شکل گرفته است.

 
کلید واژه: 

 
موضوعات مرتبط: 
 
ارجاعات: 
 
 
مقالات نشریه ای مرتبط: 
 
مقالات همایشی مرتبط: 
 

  چکیده انگلیسی بازدید یکساله 193
 
 
آخرین های بلاگ
ورود به بلاگ مرکز اطلاعات علمی