علوم محیطی نوین
سال:1388 | دوره:6 | شماره:3 |تعداد مقالات:18

فاضلاب شهری می تواند به عنوان منبعی غنی از عناصر غذایی مورد نیاز گیاه به شمار رود. برای بررسی اثر آبیاری با فاضلاب شهری در جنوب تهران، بر خواص فیزیکی و شیمیایی خاک، تجمع عناصر غذایی و کادمیوم در درختان زیتون، به صورت منظم و تصادفی در سه تکرار و در دو تیمار آبیاری در زمین های جنگل کاری شده با گونه زیتون که به مدت 7 سال آبیاری شده بود، آزمایش پیاده گردید. تیمار آبیاری شامل: فاضلاب شهری و آب چاه (شهری) بود. به منظور بررسی خواص فیزیکی و شیمیایی خاک و تجمع عناصر غذایی در بافت های زیتون (برگ و میوه)، نمونه های برگ، میوه و خاک (عمق 0-15، 15-30 و 60-30 سانتیمتری) از هر پلات در سه تکرار برداشت شدند. کلیه نمونه ها طبق روش های استاندارد تجزیه شیمیایی شد. با توجه به همگن بودن داده ها، از آزمون تی غیرجفتی استفاده شد. نتایج نشان داد که آبیاری با فاضلاب شهری سبب افزایش معنی دار غلظت P, K, Ca, Cd, Mg, N در خاک، برگ و میوه درختان زیتون می شود و غلظت Na را در خاک افزایش می دهد. آبیاری با فاضلاب شهری سبب افزایش عملکرد میوه و وزن برگ گردید.

جنگل ها علاوه بر تولید چوب منافع اجتماعی و محیط زیستی فراوانی به همراه دارند که اغلب آنها فاقد بازار می باشند. از جمله این منافع، می توان به عملکرد جنگل ها در جذب آلاینده های هوا و کاهش بار آلودگی اشاره نمود. عملکردی که علی رغم نقش موثری که در افزایش میزان رفاه و کاهش عوارض ناشی از آلودگی داراست، فاقد جایگاهی در محاسبات معمول منافع ناشی از اکوسیستم های جنگلی است. در این مطالعه، ارزش اقتصادی کارکرد جذب گاز گوگرد دیوکسید در بخشی از جنگل های خزری برآورد شده است. در ابتدا میزان جذب آلاینده در منطقه مورد مطالعه به تفکیک، برای هر یک از دو کاربری جنگل و مرتع با استفاده از مدل های موجود محاسبه شده، در ادامه این عملکرد با استفاده از روش هزینه جایگزین ارزشگذاری شده است. نتایج حاصل از این مطالعه نشان می دهد که با احتساب ارزشی معادل 2475 هزار ریال برای جذب هر تن گاز آلاینده گوگرد دیوکسید، عرصه 20582 هکتاری از منطقه مورد مطالعه، با جذب سالانه 42.623 تن گاز آلاینده SO2، از ارزش سالانه ای معادل 106 میلیون ریال، در رابطه با عملکرد جذب گاز گوگرد دیوکسید برخوردار است.

میزان کاهش عملکرد محصولات در فرایند گذار به کشاورزی ارگانیک، مهم ترین مساله و نگرانی کشاورزانی است که در مرحله تصمیم برای پذیرش کشاورزی ارگانیک هستند. بنابراین ارایه مدل ها و شیوه هایی که بتواند وضعیت تولید محصولات را در دوره گذار تحلیل کند بسیار مهم خواهد بود. در واقع، سازوکار و مخاطراتی که در چنین تبدیلی وجود دارد، باید به دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. در این مطالعه با توجه به اهمیت تولید ارگانیک محصولات در اقتصاد کشاورزی، برآورد مجازی از میزان عملکرد گندم استان خراسان رضوی در شرایط کشت ارگانیک حاصل شده است. با استفاده از داده ای مربوط به 167 کشاورز گندم کار، تابع کاب داگلاس و مفهوم کشش، میزان عملکرد ارگانیک گندم بدست آمد. نتایج نشان داد که در صورت حذف نهاده های شیمیایی از فرایند تولید میزان عملکرد گندم به اندازه 18.95 درصد کاهش می یابد.کاهش عملکرد گندم در مزارع کوچک بیشتر می باشد. با توجه به یافته های مطالعه، حمایت مالی، ترویجی و نهاده های غیرشیمیایی و نیز استفاده از این الگو برای برآورد عملکرد محصولات ارگانیک پیشنهاد شده است.

گیاهان به عنوان یکی از اجزای مهم در بخش زنده اکوسیستم های مرتعی روابط تنگاتنگی با دیگر اجزای آنها دارند. حفاظت، احیا و توسعه پایدار در بخش منابع طبیعی مستلزم شناخت هر چه بیشتر این روابط می باشد. به همین انگیزه در این پژوهش به بررسی و معرفی برخی ویژگی ها در گونه Seidlitzia rosmarinus پرداخته شده است. برای دستیابی به این مهم، ابتدا تیپ های گیاهی واجد گونه های اشنان در محدوده نقشه های پوشش گیاهی مطالعه شده در استان یزد مجزا گردید. دیگر نتایج پژوهشی مرتبط با این گونه و دیگر گیاهان سازگار در رویشگاه های آن مرور گردیده و به جمع بندی آنها پرداخته شد. نتایج نشان داد که رویشگاه اشنان در سطحی بالغ بر 600 هزار هکتار از اراضی واقع در حاشیه کویرهای استان یزد گسترش دارند. 10 تیپ گیاهی با گونه غالب اشنان و 9 تیپ گیاهی دیگر دارای گیاه دوم یا سوم از این گونه می باشند. این تیپ های گیاهی عمدتا در حدود ارتفاعی 900 تا 1750 متر از سطح دریا واقع شده و میزان بارندگی آنها کمتر از 100 میلی متر در سال است. بالابودن سطح سفره آب زیرزمینی و شوری خاک دو ویژگی بارز اراضی مساعد برای گسترش این گونه است. گیاه اشنان در اوایل پاییز به گل دهی می رسد و بذردهی آن نیز در اوایل آذرماه رخ می دهد. تولید بذر زیاد و سرعت بالای جوانه زنی از جمله خصوصیات مثبت در زادآوری آن محسوب می شود. این گیاه به خوبی مورد استفاده شتر واقع می شود، به طوری که ارزش رجحانی آن در چرای آزاد پس از گونه تاغ و در مرتبه دوم قرار می گیرد. چنانچه علوفه این گیاه به طور دستی نیز در اختیار شتر قرار داده شود، ارجحیت غذایی بالایی را دارا خواهد بود. جهت جلوگیری از پدیده پژمردگی در گیاه اشنان، بهره برداری سالانه به صورت چرای آزاد به وسیله شتر در اراضی مستعد آن قابل توصیه است. علاوه بر آن می توان با هرس کف بر در دوره دو ساله، علوفه برداشت شده را در ترکیب با گیاهان دیگر به صورت دستی در اختیار شتر قرار داد و یا اینکه با سوزاندن، نمک کربنات سدیم از آن ها استحصال نمود. ایجاد یا احیا پوشش گیاهی در اراضی حاشیه کویر با استفاده از این گونه و به همراه دیگر گیاهان شور پسند میسر می باشد.

در این بررسی 105 نمونه ماهی شاه کولی Chalcalburus chalcoides در اردیبهشت 1383 از مصب رودخانه های هراز، شیرود و گزافرود صید شد. تنوع ژنتیکی و تفاوتهای احتمالی بین جمعیت ها با استفاده از روش RFLP (Restriction Fragment Length Polymorphism) و ژن 18S rRNA، مورد بررسی قرار گرفت. استخراج DNA با روش فنل کلروفرم از بافت باله ماهی ها انجام شد. 5 آنزیم از 8 آنزیم برش دهنده (PstI, SacI, SacII, SmaI, BamHI, EcoRI, RsaI, TaqI) پلی مرفیسم را نشان دادند و 10 هاپلوتیپ مختلف مشخص شد. تنوع نوکلئوتیدی بین جمعیت ها از 0.044568 و 0.049442 متغیر بوده و میانگین تنوع در سه جمعیت مورد مطالعه 0.04598±0.0000338 بوده است. تست ناهمگنی با استفاده از شبیه سازی مونت- کارلو با 1000 بار تکرار نشان داده که اختلاف معنی داری بین هاپلوتیپ های سه جمعیت وجود نداشته و جمعیت ها از یک جامعه همگنی می باشد P≥0.05) و (χ2=12.12.

در این مطالعه بعضی ویژگی های زیست شناسی شامل فراوانی طولی و سنی، ضریب چاقی، پارامترهای رشد بر تالانفی، نمایه غدد جنسی، هم آوری و قطر تخمک ماهی گورخری (Aphanius sophiae) چشمه علی دامغان از مهر 1383 تا آبان 1384 مورد بررسی قرار گرفت. نمونه برداری به صورت ماهانه صورت گرفت و 535 نمونه با تور دستی (ساچوک) با چشمه یک میلی متر صید شدند. نسبت جنسی ماهیان 1♂:1.367♀ به دست آمد. اختلاف معنی دار بین نسبت جنسی ماهیان ماده و نر مشاهده شد (χ2=12.877, p=0.000). مطالعه فراوانی طولی و سنی نشان داد، ماهیان ماده در مقایسه با ماهیان نر به طول بلندتر و سن بیشتری دست می یابند. ضریب چاقی ماهیان نر به طور معنی دار از ماهیان ماده بیشتر بود (F=40.037, p=0.000). دوره رسیدگی جنسی این ماهیان حدود 6 ماه تخمین زده شد. اوج نمایه غدد جنسی ماهیان ماده اردیبهشت ماه به دست آمد. قطر تخمک ها بین 0.53 تا 2.73 میلی متر به دست آمد.

دیازینون به عنوان یک آفت کش شیمیایی به دلیل طیف اثر بخشی گسترده ای که دارد مورد توجه بسیاری از تولید کنندگان محصولات کشاورزی قرار گرفته است، اما در صورت عدم رعایت دوره ماندگاری آن، وجود بقایای سم درمحصولات سلامت مصرف کنندگان را به شدت به مخاطره می اندازد. در این پژوهش، جهت تعیین میزان بقایای سم دیازینون در گوجه فرنگی، خیار و خربزه، نمونه های گوجه فرنگی از 2 منطقه (شیروان و مشهد)، خربزه از 2 منطقه (شیروان و تربت جام) و خیار از 6 منطقه (دزفول، جیرفت، کرمان، شیروان، مشهد و رفسنجان) تهیه شد. اندازه گیری بقایای سم دیازینون در نمونه ها توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC) انجام شد. تجزیه میزان سم در نمونه های خربزه مربوط به تربت جام و شیروان، نشان داد که باقیمانده سم دیازینون در خربزه تربت جام 4.98 برابر حد مجاز و در خربزه شیروان 4.11 برابر حد مجاز بود. باقیمانده دیازینون در خیار به جز در خیار مشهد، بیش از حد مجاز بود. بطوری که میزان این سم، در خیار دزفول 6.1 برابر، در خیار رفسنجان 4.4 برابر، در خیار جیرفت 4.2 برابر، در خیار کرمان 2.1 برابر و در خیار شیروان 1.8 برابر حد مجاز بود، اما میزان سم در گوجه فرنگی و خیار کشت شده در مشهد کمتر از حد مجاز تعیین شد.

پهنه شهری بخشی تغییر یافته از محیط زیست طبیعی است که به واسطه حضور گسترده ساختارهای مصنوعی و نفوذناپذیر، گیاهان و حیوانات اهلی شده و جریان تغییر یافته مواد و انرژی به طور بارزی مشخص می شود. افزایش جمعیت شهری و به تبع آن گسترش فیزیکی شهر موجب تغییر و تخریب فضاهای سبز شده است. فضاهای سبز، بازمانده طبیعت در محیط شهرها می باشند و نقش کلیدی درارتقا کیفیت محیط زیست و شکل گیری شهر پایدار ایفا می کنند. بنابراین شناخت پویایی مکانی و زمانی فضاهای سبز به طور کمی، پیش نیاز برنامه ریزی و مدیریت پایدار فضای سبز شهری می باشد. در این پژوهش اثرات شهرنشینی و توسعه شهری بر روی فضاهای سبز منطقه دو تهران به صورت کمی در دو مقطع زمانی سالهای 1368 و سال 1381، با استفاده از تفسیر بصری عکس های هوایی و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) مورد بررسی قرار گرفته است. بر اساس تحلیل های صورت گرفته، فضاهای سبز طبیعی کاهش چشمگیر یافته و فضای سبز مصنوعی از افزایش مناسبی برخوردار بوده است. لازم به ذکر است عمده تغییر کاربری ها و کاهش سطوح مورد نظر، در نیمه شمالی منطقه رخ داده است. در ارتباط با نواحی نه گانه منطقه 2، ناحیه 8 بیشترین سطح کاهش و ناحیه 6 کمترین سطح کاهش را نشان داد. دو راهبرد کلی از نتایج این تحقیق حاصل شد: (1 راهبرد حفاظت و حمایت از فضاهای سبز و باز موجود که از اولویت و تقدم بیشتری برخوردار است، (2 راهبرد ایجاد فضاهای سبز در نواحی جنوبی و بخش هایی از نواحی مرکزی منطقه 2 که از کیفیت محیط زیستی پایین تری برخوردارند.

در دهه اول پس از انقلاب اسلامی ایران، چند دوره مطالعات شناسایی مناطق محروم کشور توسط سازمان برنامه و بودجه با هدف سیاست گزاری محرومیت زدایی، منجر به تشخیص حوزه آبخیز قزل اوزن به عنوان یکی از محروم ترین مناطق کشور گردید. وزارت جهاد سازندگی در سال 1372 متولی مطالعات تفصیلی و برنامه ریزی توسعه منطقه ای این حوزه گردید. مطالعات در 19 بخش محیطی، اجتماعی و اقتصادی در سه مرحله به مدت 5 سال توسط گروهی مرکب از اساتید دانشگاه و کارشناسان منتخب کشور آگاهی های آموزنده ای برای مبانی برنامه ریزی توسعه حوزه به بار آورد. مناسبات میان عوامل محیطی، روابط میان این عوامل و فعالیت های تولیدی و عمرانی جوامع حوزه و نیز علل عقب ماندگی و محرومیت نسبی حوزه از سایر مناطق کشور از مهم ترین دست یافته های این مطالعات است، که بی تردید می تواند چراغ راهی برای شناخت سایر مناطق محروم کشور باشد. این مقاله با هدف تشریح مهم ترین روابط علت و معلولی میان عوامل اکوسیستم و توسعه حوزه آبخیز قزل اوزن ارایه می گردد. نتایج مطالعات نشان می دهد (1 توزیع نابرابر و پراکنده منابع طبیعی به طور تاریخی عامل پدید آمدن شمار کثیری روستای کوچک گردیده که هم اکنون بیش از یک چهارم آنها متروکه اند. (2 فقدان مراکز شهری با نقش مکان مرکزی، همراه با اقلیم و سرزمین ناهموار شبکه ارتباطات ضعیفی را پدید آورده به نحوی که بخش بزرگی از نیازهای کالا و خدمات ساکنین با مراجعه به مراکز شهری بیرون از حوزه تامین می گردد. (3 به موازات عوامل و فرایندهای طبیعی، روش های سنتی دامداری و کشاورزی نقش فزاینده ای در تخریب منابع طبیعی دارند.

منطقه حفاظت شده تالاب سیاه کشیم علاوه بر نقش بسزا در جلب گونه های مختلف پرندگان مهاجر، ماهیان و ... به دلیل واقع شدن در بخشی از تالاب انزلی از نقطه نظر زیست محیطی، توریستی و اقتصادی نیز حایز اهمیت است. در سالیان اخیر روند روبه رشد فعالیت های غیراصولی تجاری، کشاورزی، شهری و صنعتی بدون برنامه ریزی باعث اثرات مخرب زیست محیطی شده که حیات آن را تهدید کرده است. نتایج حاصل از آنالیز پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی آب شش رودخانه اصلی و تالاب در این تحقیق حاکی از وارد شدن فشار از طریق رودخانه های حوضه آبریز به تالاب می باشد. پایین بودن میزان اکسیژن محلول، حاکی از میل به بی هوازی شدن در بخش هایی از تالاب است که لزوم اعمال مدیریت و کنترل را روشن می سازد چرا که گذشت زمان و انباشته شدن آلاینده های مختلف بخصوص مواد مغذی، وضعیت را بحرانی تر خواهد نمود و نتایج سولفات و pH نیز این مساله را تایید می کند. در ضمن پایین بودن نسبی میزان pH در تالاب و امکان محلول شدن فلزات سنگین و نیز تولید گاز H2S در بخشهای مختلف تالاب را نباید از نظر دور داشت. بالا بودن میزان کلیفرم نیز بواسطه تخلیه فاضلابهای بهداشتی و بطور کلی میل تالاب به یوتروف شدن و مرگ تدریجی آن غیرقابل انکار است.

تغییر پوشش/ کاربری سرزمین ناشی از فعالیت انسان به دلیل عدم توجه به محدودیت های محیط زیستی بر سیمای محیط بسیار تاثیرگذار بوده و روند در حال توسعه تغییر کاربری در نتیجه فعال و انفعالات پیچیده فاکتورهای ساختاری و عملکردی، اثرات محیط زیستی شدیدی بر اکوسیستم های طبیعی داشته است. بنابراین با توجه به آثار منفی ناشی از استفاده نامناسب از سرزمین و تغییر کاربری اراضی، آگاهی و شناخت روند تغییرپذیری، در ارزیابی آثار محیط زیستی ناشی از توسعه به منظور طرح ریزی و مدیریت پایدار سرزمین ضروری است. این مطالعه به منظور بررسی روند تغییرات سیمای سرزمین در حوزه آبخیز نکا انجام شد. به منظور تهیه نقشه های پوشش سرزمین و تحلیل تغییرات، به ترتیب از تصاویر ماهواره ای لندست 4، 2 و 7 سنجنده های (1972) MSS، (1992) TM و (2001) ETM+ و متریک های مساحت طبقه شاخص بزرگترین لکه، تعداد و میانگین اندازه لکه استفاده شد. تجزیه و تحلیل متریک های سیمای سرزمین بیانگر جایگزینی گسترده زمین های جنگلی و کشاورزی در منطقه با پوشش مرتعی بوده است. نتایج بدست آمده همچنین نشان داد، که افزایش تعداد لکه ها و کاهش میانگین مساحت دو شاخص مهم تجزیه بوده و روند تخریب و تجزیه سیمای سرزمین به صورت افزایشی بوده است. نتایج بدست آمده بیانگر لزوم توجه به وضعیت کاربری و پوشش سرزمین در منطقه، به منظور بهره برداری مناسب و منطقی از منابع طبیعی و کاهش تخریب منابع است.

مواد زائد جامد، جزء جدایی ناپذیر زندگی انسان بوده و تولید انواع این زایدات در کمیت و کیفیت های مختلف یکی از مهم ترین معضلات زیست محیطی عصر حاضر است. آلودگی های هوا، آب و خاک ناشی از عدم مدیریت صحیح و عدم انتخاب جایگاه مناسب جهت دفن پسماند مشکلاتی را برای محیط زیست شهروندان ایجاد می کند. به همین علت جهت کاهش پیامدهای منفی پسماندها استفاده از ابزارها و فناوری های مناسب ضروی می باشد. یکی از بخش های مهم در مدیریت مواد جامد شهری، یافتن مکان مناسب جهت دفن زباله است. این تحقیق با هدف تعیین مکان های مناسب دفن پسماند شهری شهر گیوی مرکز شهرستان کوثر با استفاده از GIS و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی اجرا شده است. در این مطالعه پارامترها، معیارها و ضوابط انتخاب مکان های مناسب برای دفن بهداشتی مانند زمین شناسی، راه های دسترسی، وضعیت لرزه خیزی منطقه، نقشه شیب، نقشه کاربری اراضی، فاصله از مراکز شهری و روستایی، نقشه خاک منطقه، نقشه شبکه هیدروگرافی و آب های زیرزمینی و جهت باد غالب شناسایی گردیدند. استانداردهای مختلف از جمله استانداردهای مربوط به سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت کشور و تجربیات جهانی شناسایی، و ارزیابی گردیدند. سپس با استناد به ضوابط و استانداردهای ملی و جهانی و با اعمال فاکتورهای محدود کننده با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) مکان های مناسب در سطح شهرستان تعیین گردیدند. به منظور تلفیق لایه ها و اخذ نتایج ازمنطق بولین استفاده شد. با انجام بازدیدهای میدانی از میان مکان های مناسب، چهار مکان برای مقایسه و ارزیابی از طریق فرایند تحلیل سلسله مراتبی مشخص شدند که نهایتا با انجام مطالعات دقیقتر بر روی مکان های انتخاب شده و اعمال وزن های مناسب به هر یک از مکان ها، مکان هایی انتخاب گردید. به طوری که با استفاده از تلفیق منطق بولین در نرم افزار GIS و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) دو محل دفن نهایی با ترتیب اولویت بندی برای دفن زباله های شهر گیوی تعیین گردید.

تاکنون فرایندهای مختلفی برای طراحی محیط و منظر توسط متخصصان این رشته برای به هدف رساندن یک پروژه محیط و منظر معرفی شده که یکی از آن ها فرایند بوث (1983) است. این فرایند، مجموعه ای از عملیات در طراحی یک پروژه محیط و منظر از پذیرش پروژه تا حفاظت از طرح اجرا شده را شامل می شود. در این مقاله سه زیر بخش از مراحل فرایند طراحی محیط و منظر بوث توسط نگارنده در یک نمودار گردشی تنظیم شده است که مورد مطالعه قرار می گیرد. هدف از ارایه این نمودار، معرفی و نشان دادن ارتباط بین دانشی تخصص های "طراحی محیط و منظر" و "نقشه برداری" در اجرای یک فرایند طراحی است. این سه زیر بخش شامل یکسری عملیات اجرایی است که از دانش نقشه برداری برگرفته شده و معرفی کننده کاربرد دانش نقشه برداری در طراحی محیط و منظر است و "برداشت عوارض سطح زمین و تهیه نقشه توپوگرافی"، "طراحی فنی زمین"، و "پیاده کردن طرح بر روی زمین" را شامل می شود. در پایان پیشنهاداتی برای استفاده از ابزارهایی نوین نقشه برداری مانند گیرنده های GPS جهت تهیه نقشه توپوگرافی درسیستم UTM و در نتیجه انتقال طرح نهایی محیط و منظر به این سیستم مختصات، ارایه شده است.

آموزش های زیست محیطی در صورتی که به شکل رسمی در نیابند، یعنی در جریان آموزش کلاسیک قرار نگیرند و ارزشیابی نشوند، ممکن است به سرعت فراموش شوند یا دست کم، جدی گرفته نشوند. آموزش کلاسیک (رسمی) مسایل و مشکلات زیست محیطی از دغدغه های خاطر علاقه مندان، سازمان های مرتبط و گروه های مستقل طرفدار محیط زیست می باشد. در بسیاری از کشورهای جهان نیز آموزش های رسمی زیست محیطی به دانش آموزان با توجیه برنامه ریزان درسی و تفهیم اهمیت موضوع به آنان با کمک برنامه ریزی درسی موضوع هایی چون مطالعه های اجتماعی، مطالعه های مدنی، آموزش های شهروندی، جغرافیا و محیط شناسی یا با عنوان محیط زیست صورت می گیرد. مسلم است که در این مورد برنامه ریزان درسی اهمیتی به سزا دارند، زیرا، آنان با درک نیازهای کنونی و آینده جامعه و برقراری ارتباط بین این موارد و علم برنامه ریزی درسی، خواسته ها و نیازهای ملی از نسل های آینده را بصورت مواد آموزشی (کتاب درسی، کتاب های کمک درسی، ابزارهای آموزشی سمعی و بصری و ...) درآورده و سهم هر یک از مواد آموزشی را در زمینه آموزش های مربوطه (که در این جا آموزش محیط زیست است) مشخص و برای تهیه آن ها، مولفان کتاب ها و یا فراهم کنندگان ابزارهای آموزشی را توجیه می کنند. از ان جا که آموزش و پرورش یکی از مناسب ترین راه ها برای رسیدن به توسعه اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی می باشد، این پژوهش به بررسی برنامه های درسی مقطع راهنمایی نظام رسمی با تاکید بر محورهای آموزش محیط زیست می پردازد. بنابراین آنچه مساله پژوهش حاضر را تشکیل می دهد این است که در کتب درسی مقطع راهنمایی تحصیلی به چه میزان به مفاهیم منتخب و مرتبط با حفاظت از محیط زیست مانند آلودگی محیط زیست، آلودگی آب و هوا، انواع آلاینده ها، عوامل بیماری زا، آلودگی خاک و ... توجه شده است؟

از نقطه نظر برنامه ریزی محیط زیست، توسعه عبارت از فرایند تبدیل ساختار اکوسیستم به عملکرد یا کارکرد آن است. به واسطه بیشمار بودن اکوسیستم های محیط زیست و پیچیده بودن کنش ها و واکنش های توسعه در اکوسیستم های سیبرنتیک یا خود سامان، مدل سازی یا استفاده از مدل ها به عنوان راه حلی برای شناخت و پیش بینی جهان واقعی تاکنون چاره ساز بوده است. اما گاهی اوقات استفاده از مدل و مدل سازی خود به چنان پیچیدگی منجر می شود که احتمال پیش بینی نادرست از دنیای حقیقی را افزایش می دهد. در این مقاله کوشش شده است ضمن بر شمردن این گونه مدل ها، مانند مدل رگرسیون خطی چند گانه MLR و یا فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP راه های ساده کردن مدل، مانند مدل های کاسته شده و یا استفاده از محاسبات ماتریسی در مدل SWOT و همچنین به کارگیری مدل تئوری بازی ها در تصمیم گیری برای آمایش سرزمین در شیوه ایرانی به عنوان راه حل ها ارایه گردد. تا بتوان از مدل به منزله سامانه پشتیبان تصمیم گیری (DSS) مناسبی برای ترسیم دنیای واقعی در برنامه ریزی محیط زیست بهره برد.

توجه به محیط زیست و بستر طبیعی در برپایی مسکن روستایی از اهمیت بسیار برخوردار است. برپایی مسکن فرایند جامعی است که عوامل متعددی بر آن اثرگذار است. این مقاله به دنبال آن است که اهمیت این معیار را در مقایسه با دیگر معیارهای موثر بر برپایی مسکن روستایی در یک منطقه از ایران از نظر استفاده کنندگان مورد بررسی قرار دهد و به تحلیل نتایج دست یافته بپردازد. در این راستا ابتدا معیارهای موثر بر برپایی مسکن روستایی در ایران از منابع و مستندات مرتبط با موضوع شامل نظریات مرتبط و تجارب داخلی و خارجی استخراج شده است. در ادامه، معیارها در منطقه مورد نظر تبیین، تدقیق و دسته بندی شده و با استفاده از روش مطالعه موردی در همان منطقه ارزش گذاری شده اند. منطقه منتخب برای مطالعات موردی استان گیلان در محدوده حاشیه دریای خزر انتخاب شده است. نتایج حاصل از مطالعات میدانی که داده هایی کیفی است، طی فرایندی به داده های کمی تبدیل شده و با دو هدف مورد تحلیل آماری قرار گرفته اند: تعیین معیارها و زیر معیارهای نهایی با استفاده از روش تحلیل کلاستر و تعیین سهم هر یک از معیارهای نهایی در تامین مطلوبیت کلی بنا از نظر کارکرد برای استفاده کننده با استفاده از روش رگرسیون چند متغیره، سپس سهم معیارهای مرتبط با حفظ محیط زیست در تامین مطلوبیت از نظر کارکرد برای استفاده کنندگان در مقایسه با دیگر معیارها مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان دهنده عدم اولویت معیارهای مرتبط با حفظ محیط زیست در مقایسه با دیگر معیارها و به خصوص معیارهای کاربردی است. این تحقیق در ادامه به تفسیر و بحث در خصوص علل این عدم اولویت پرداخته است.

انتخاب محل پارکینگ های طبقاتی یکی از مسایل کلیدی در مادرشهرهایی همچون تهران می باشد. این مشکل می بایست با توجه به یک سری از معیارها بررسی گردد. هدف اصلی این تحقیق تعیین مکان های مناسب برای تاسیس پارکینگ های طبقاتی با استفاده از متد فازی در محیط GIS در منطقه یک تهران است. برای دستیابی به این هدف، پارامترهایی همچون فاصله از مراکز جذب سفر، فاصله از راه های دسترسی و مسیرها، قیمت زمین، کاربری مناسب برای تاسیس پارکینگ و سایر پارامترها بکار گرفته شدند. نتایج حاصله نشان دادند که در روش OWA با حالت ریسک کم و دارای مقداری توازن در بین سایر حالت های ممکنه بهترین نتیجه هم از نظر تناسب توزیع مکانی در سطح منطقه و هم از نظر مطلوبیت بدست آمد. در این حالت 6239.1 مترمربع از مساحت محدوده مورد نظر به عنوان بهترین نواحی برای تاسیس پارکینگ های طبقاتی انتخاب گردیدند.

پسماند همانند هوا و آب نمی تواند از مرز شهرها و استان ها عبور کرده و به عنوان یک مساله ملی مطرح شود. مسایل و مشکلات جمع آوری و دفع زباله شهر تهران در اثر افزایش شدید جمعیت و فعالیت پدیدار گشته است. تمرکز جمعیت، فعالیت های صنعتی، تجاری و خدماتی در شهر تهران باعث تولید روزافزون مواد زاید جامد و مایع می شوند. لیکن، امکانات جمع آوری و دفع زباله همگام با ازدیاد مقدار زباله در شهر تهران توسعه نیافته و پیوسته اطراف شهر، محل دفن یا تجمع زباله و نخاله شهر تهران بوده است. طرح مکانیزاسیون جمع آوری و حمل زباله و نظافت شهری که در حال اجراست با مشارکت فعال و همه جانبه دستگاه های اجرایی، مراکز فرهنگی، تجاری، آموزشی، بهداشتی، صنفی و خدماتی و بانک ها و مجتمع های مسکونی و عموم شهروندان موفقیت آمیز خواهد بود. به منظور بررسی میزان موفقیت طرح مذکور این پروژه طراحی گردید. روش اول مورد استفاده در این پروژه پرسش نامه است. روش دیگر مورد استفاده روش مشاهده ای است. در نهایت با تجزیه و تحلیل آماری صورت گرفته این طرح مناسب ارزیابی شد و یک سری پیشنهادات برای بهبود سیستم نیز ارایه گردید.