بلاگ

پایگـاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی

آشنایی با شاخص‌های کتابسنجی (قسمت اول):استنادات و خود استنادی


استنادات و خود استنادی

کتابسنجی چیست؟

کتابسنجی ابزاری برای ارزیابی محققان، مراکز علمی و دانشگاه‌ها و کشورها است. یکی از نخستین تعاریف کتابسنجی «استفاده از روش‌های آمار و ریاضی برای کتاب و سایر رسانه‌های ارتباطی» است. همچنین کتابسنجی را اندازه‌گیری مشخصات و فرایندهای مرتبط با مدارک تعریف کرده‌اند. مشخصات و فرایندها شامل تحلیل بسامد واژه‌ها، تحلیل هم‌آیندی، تحلیل استنادی و محاسبات شمارشی مدارک، مانند تعداد آثار منتشره واحدهای مختلف است.

برای دریافت آخرین‌های بلاگ و بن تخفیف در خبرنامه عضو شوید.

در ادامه به معرفی برخی از شاخص‌های کتابسنجی پرداخته خواهد شد:

1.شاخص پرایس[1]

پرایس، موارد ارجاع شده در منابع علمی را نشانگر استحکام متون علمی دانست. بر این مبنا او از سهم منابع ارجاع شده یک مجله که بیش از 5 سال عمر ندارند به منظور تفکیک دانش سخت، دانش نرم، فناوری و غیر علم استفاده کرد و آن را شاخص پرایس نامید. شاخص پرایس درصد مدارک ارجاع شده در یک منبع علمی است که کم‌تر از پنج سال عمر داشته باشند. روشن است که استفاده از منابع تازه‌تر می‌تواند برخاسته از تازگی دانش و نوآورانه بودن اثر داشته باشد و به همین دلیل نیز سبب دریافت استنادات آتی شود. به صورت زیر محاسبه می‌شود:

PI=  r/R*100        0 ≤r ≤4

که در آن r ارجاعات به منابع جوان‌تر در بازه ذکر شده و R کل ارجاعات هستند.

برای آشنایی با شاخص هرش کلیک کنید.

2.استناد

دلایل متعددی برای اینکه چرا یک مدرک به مدرک دیگری استناد می‌کند وجود دارد:

  • به منظور اشاره به مدارکی که ممکن است برای خواننده مفید باشد

  • به منظور اعتبار بخشی به آثار گذشته

  • به منظور بیان اثرگذاری بر مدرک حاضر

  • به منظور مستندسازی و اثبات ادعاها

  • عوامل اجتماعی نظیر استناد دانش آموختگان، دوستان و همکاران

  • و یا حتی مخالفت با محتوای یک مدرک.

مطالعات نشان می‌دهد که اغلب استنادات «مثبت» هستند یعنی حقیقت آنست که محققینی که به آثار سایر محققین استناد می‌کنند چیزی را در آن اثر مفید یافته‌اند. انحراف الگوهای استنادی، مثلا استناد منفی، ممکن است بر تحلیل یک مقاله یا مولف تاثیر داشته باشد، اما این تاثیر در تحلیل تعداد زیاد مولفین مثل دپارتمان‌ها، دانشگاه‌ها یا کشورها به کل محو خواهد شد.

برای آشنایی با شاخص هرش کلیک کنید.

  • خود استنادی

اصطلاح خود استنادی قابل استفاده برای محقق، موسسه، مجله و یا حتی یک کشور است. خود استنادی در مورد محقق معمول‌ترین شیوه است. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که خود استنادی برای داده‌های عظیم معنادار نیست(گلنزل، 2003). احتمالا علت این امر رفتار طبیعی محققین در ارتباطات علمی در استناددهی به آثار خود به مقداری مشابه است. به هر صورت در سطح گروه، تفاوت‌های کوچک در تعداد استنادات ممکن است سبب تحریف مقادیر واقعی شاخص‌ها شود. تعداد انتشارات کم‌تر احتمال افزایش مقادیر شاخص را تحت تاثیر قرار دهد. گفته‌می‌شود مولفین آمریکایی بیش‌تر از میانگین به خود استناد می‌دهند اما این نظریه هنوز اثبات نشده است.

راهکارهایی برای افزایش استناد

منابع:

کرامت‌فر , عبدالصمد، نورمحمدی ح. کتاب‌سنجی؛ مباحث نظری و عملی. تهران: کتابدار; 1393. 

رفیعی‌خشنود, محدثه, کرامت‌فر, عبدالصمد, اکبری. کدام ویژگی‌ها ارتباط بیشتری با تعداد استنادات آتی مقالات مروری زیست‌شناسی سلولی دارند؟. فصلنامه مدیریت اطلاعات و دانش شناسی. 2017;4(1):51–8. 


[1] Price’s index

پست های مرتبط

تسهیم و وزن‌دهی به مدارک علمی

تاریخ: 1400/07/20

بازدید: 373

1400

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

در کتابسنجی برای امتیاز دهی به نویسنده در یک مدرک علمی راه هایی وجود دارد که به این امتیاز دهی، تسهیم و وزن‌دهی گفته می شود . تسهیم و وزن‌دهی مدارک علمی به دو بخش اصلی یعنی تسهیم و وزن‌دهی تعداد مدارک علمی و تسهیم و وزن‌دهی تعداد استناد انجام می شود.

مدرس

@ins

چگونگی تعیین مجلات هسته در یک حوزه موضوعی(قانون پراکندگی برادفورد)

تاریخ: 1399/08/21

بازدید: 4463

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

توزیع بردفورد و یا قانون پراکندگی

مدرس

@ins

Usage Count در وب آو ساینس

تاریخ: 1399/11/12

بازدید: 2208

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

خوانش در وب آو ساینس

مدرس

@ins

روش شناسی رتبه‌بندی تاثیر دانشگاه THE

تاریخ: 1398/02/03

بازدید: 1850

1398

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

methodology University Impact Rankings times

مدرس

@ins

آیا میان تعداد نویسندگان یک مقاله و تعداد استنادات آن رابطه وجود دارد

تاریخ: 1399/09/04

بازدید: 3932

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

تحلیل کتابسنجی در رابطه با تعداد استنادات

مدرس

@ins

آشنایی با شاخص های hI ،hf و hm از خانواده شاخص هرش

تاریخ: 1399/10/13

بازدید: 2413

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

شاخص‌ های استنادی

مدرس

@ins

شاخص های استنادی وب آو ساینس

تاریخ: 1400/11/06

بازدید: 435

1400

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

وب آو ساینس قدیمی ترین نمایه استنادی جهان است که توسط یوجین گارفیلد پایه گذاری شد . علاوه بر استناد که برای اولین بار در این پایگاه ارائه شد .

مدرس

@ins

آشنایی با روش شناسی رتبه‌بندی موسسات SIR

تاریخ: 1398/09/30

بازدید: 2244

1398

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

روش شناسی SIR

مدرس

@ins

کتابسنجی ارزیابانه چیست ؟

تاریخ: 1400/06/30

بازدید: 368

1400

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

کتابسنجی ارزیابانه چیست ؟

مدرس

@ins

آشنایی با شاخص ام، شاخص جی، شاخص ای و شاخص آی‌تن

تاریخ: 1398/08/20

بازدید: 2242

1398

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

کتابسنجی و علم‌سنجی

مدرس

@ins