بلاگ

پایگـاه اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی

آشنایی با شاخص‌های کتابسنجی (قسمت اول):استنادات و خود استنادی


کتابسنجی چیست؟

کتابسنجی ابزاری برای ارزیابی محققان، مراکز علمی و دانشگاه‌ها و کشورها است. یکی از نخستین تعاریف کتابسنجی «استفاده از روش‌های آمار و ریاضی برای کتاب و سایر رسانه‌های ارتباطی» است. همچنین کتابسنجی را اندازه‌گیری مشخصات و فرایندهای مرتبط با مدارک تعریف کرده‌اند. مشخصات و فرایندها شامل تحلیل بسامد واژه‌ها، تحلیل هم‌آیندی، تحلیل استنادی و محاسبات شمارشی مدارک، مانند تعداد آثار منتشره واحدهای مختلف است.

برای دریافت آخرین‌های بلاگ و بن تخفیف در خبرنامه عضو شوید.

در ادامه به معرفی برخی از شاخص‌های کتابسنجی پرداخته خواهد شد:

1.شاخص پرایس[1]

پرایس، موارد ارجاع شده در منابع علمی را نشانگر استحکام متون علمی دانست. بر این مبنا او از سهم منابع ارجاع شده یک مجله که بیش از 5 سال عمر ندارند به منظور تفکیک دانش سخت، دانش نرم، فناوری و غیر علم استفاده کرد و آن را شاخص پرایس نامید. شاخص پرایس درصد مدارک ارجاع شده در یک منبع علمی است که کم‌تر از پنج سال عمر داشته باشند. روشن است که استفاده از منابع تازه‌تر می‌تواند برخاسته از تازگی دانش و نوآورانه بودن اثر داشته باشد و به همین دلیل نیز سبب دریافت استنادات آتی شود. به صورت زیر محاسبه می‌شود:

PI=  r/R*100        0 ≤r ≤4

که در آن r ارجاعات به منابع جوان‌تر در بازه ذکر شده و R کل ارجاعات هستند.

برای آشنایی با شاخص هرش کلیک کنید.

2.استناد

دلایل متعددی برای اینکه چرا یک مدرک به مدرک دیگری استناد می‌کند وجود دارد:

  • به منظور اشاره به مدارکی که ممکن است برای خواننده مفید باشد

  • به منظور اعتبار بخشی به آثار گذشته

  • به منظور بیان اثرگذاری بر مدرک حاضر

  • به منظور مستندسازی و اثبات ادعاها

  • عوامل اجتماعی نظیر استناد دانش آموختگان، دوستان و همکاران

  • و یا حتی مخالفت با محتوای یک مدرک.

مطالعات نشان می‌دهد که اغلب استنادات «مثبت» هستند یعنی حقیقت آنست که محققینی که به آثار سایر محققین استناد می‌کنند چیزی را در آن اثر مفید یافته‌اند. انحراف الگوهای استنادی، مثلا استناد منفی، ممکن است بر تحلیل یک مقاله یا مولف تاثیر داشته باشد، اما این تاثیر در تحلیل تعداد زیاد مولفین مثل دپارتمان‌ها، دانشگاه‌ها یا کشورها به کل محو خواهد شد.

برای آشنایی با شاخص هرش کلیک کنید.

  • خود استنادی

اصطلاح خود استنادی قابل استفاده برای محقق، موسسه، مجله و یا حتی یک کشور است. خود استنادی در مورد محقق معمول‌ترین شیوه است. تحقیقات انجام شده نشان می‌دهد که خود استنادی برای داده‌های عظیم معنادار نیست(گلنزل، 2003). احتمالا علت این امر رفتار طبیعی محققین در ارتباطات علمی در استناددهی به آثار خود به مقداری مشابه است. به هر صورت در سطح گروه، تفاوت‌های کوچک در تعداد استنادات ممکن است سبب تحریف مقادیر واقعی شاخص‌ها شود. تعداد انتشارات کم‌تر احتمال افزایش مقادیر شاخص را تحت تاثیر قرار دهد. گفته‌می‌شود مولفین آمریکایی بیش‌تر از میانگین به خود استناد می‌دهند اما این نظریه هنوز اثبات نشده است.

راهکارهایی برای افزایش استناد

منابع:

کرامت‌فر , عبدالصمد، نورمحمدی ح. کتاب‌سنجی؛ مباحث نظری و عملی. تهران: کتابدار; 1393. 

رفیعی‌خشنود, محدثه, کرامت‌فر, عبدالصمد, اکبری. کدام ویژگی‌ها ارتباط بیشتری با تعداد استنادات آتی مقالات مروری زیست‌شناسی سلولی دارند؟. فصلنامه مدیریت اطلاعات و دانش شناسی. 2017;4(1):51–8. 


[1] Price’s index

پست های مرتبط

آشنایی با شاخص ام، شاخص جی، شاخص ای و شاخص آی‌تن

تاریخ: 1398/08/20

بازدید: 2496

1398

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

کتابسنجی و علم‌سنجی

مدرس

@ins

آشنایی با شاخص های hI ،hf و hm از خانواده شاخص هرش

تاریخ: 1399/10/13

بازدید: 2454

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

شاخص‌ های استنادی

مدرس

@ins

آشنایی با پایگاه جی سی آر و شاخص‌های آن

تاریخ: 1399/04/02

بازدید: 2093

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

کتابسنجی و علم‌سنجی

مدرس

@ins

کتابسنجی ارزیابانه چیست ؟

تاریخ: 1400/06/30

بازدید: 405

1400

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

کتابسنجی ارزیابانه چیست ؟

مدرس

@ins

کتابسنجی برای چه افرادی مناسب است؟

تاریخ: 1401/04/14

بازدید: 158

1401

زمان مطالعه: 3 دقیقه

کتابسنجی به بررسی تاریخ علم، از راه ردگیری جنبش‌های تاریخی و توسعه حوزه‌های موضوعی مختلف که حاصل کار پژوهشگران است، می‌پردازد.

مدرس

@ins

روش شناسی رتبه‌بندی تاثیر دانشگاه THE

تاریخ: 1398/02/03

بازدید: 1887

1398

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

methodology University Impact Rankings times

مدرس

@ins

چگونگی تعیین مجلات هسته در یک حوزه موضوعی(قانون پراکندگی برادفورد)

تاریخ: 1399/08/21

بازدید: 4522

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

توزیع بردفورد و یا قانون پراکندگی

مدرس

@ins

تسهیم و وزن‌دهی به مدارک علمی

تاریخ: 1400/07/20

بازدید: 408

1400

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

در کتابسنجی برای امتیاز دهی به نویسنده در یک مدرک علمی راه هایی وجود دارد که به این امتیاز دهی، تسهیم و وزن‌دهی گفته می شود . تسهیم و وزن‌دهی مدارک علمی به دو بخش اصلی یعنی تسهیم و وزن‌دهی تعداد مدارک علمی و تسهیم و وزن‌دهی تعداد استناد انجام می شود.

مدرس

@ins

شاخص هم‌ تالیفی علمی

تاریخ: 1399/11/02

بازدید: 1688

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

شاخص همکاری

مدرس

@ins

آشنایی با SJR (شاخص‌های کتابسنجی)

تاریخ: 1399/02/06

بازدید: 3212

1399

زمان مطالعه: 5 دقیقه دقیقه

سای‌مگو، ارزیابی نشریات

مدرس

@ins